رشته مهندسی خودرو: از کنکور تا گرایش‌های ارشد، بازار کار و درآمد

نه در کارشناسی. در دفترچه‌های انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵، چه با آزمون و چه فقط با سوابق تحصیلی، هیچ رشته‌ای به اسم مهندسی خودرو نیست. دانشکده مهندسی خودرو دانشگاه علم و صنعت، اولین دانشکده تخصصی این رشته در ایران، از ۱۳۸۶ چند سال در کارشناسی دانشجو گرفت ولی دیگر نمی‌گیرد.

مهندسی خودرو زیرشاخه کدام رشته است؟

زیرشاخه مهندسی مکانیک. در کارشناسی ارشد ۱۴۰۵، «مهندسی خودرو» یکی از رشته‌های مجموعه مهندسی مکانیک است و پنج گرایش دارد. در مجموعه مهندسی برق هم رشته «مهندسی خودرو» با گرایش الکترونیک و برق خودرو هست. یعنی دو راه داری: مکانیک برای موتور، بدنه و دینامیک، و برق برای الکترونیک و سامانه‌های برقی خودرو.

مهندسی خودرو چیست؟

طبق طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، مهندس خودرو اجزای خودرو مثل بدنه، موتور و گیربکس را با نرم‌افزارهای طراحی، طراحی یا بهتر می‌کند و ساخت و آزمایش آن‌ها را هدایت می‌کند. کار روی خودروهای برقی و هیبریدی و کالیبره کردن نرم‌افزار سامانه‌های خودرو هم جزو همین شغل است.

در کارشناسی مکانیک برای مهندسی خودرو چه می‌خوانی؟

کنکور ارشد مهندسی خودرو همان درس‌های پایه کارشناسی مکانیک را می‌سنجد: ریاضیات، حرارت و سیالات (ترمودینامیک، مکانیک سیالات، انتقال حرارت)، جامدات (استاتیک، مقاومت مصالح، طراحی اجزا)، دینامیک (دینامیک، ارتعاشات، دینامیک ماشین، کنترل)، ساخت و تولید، و زبان انگلیسی. هر گرایش ارشد روی یکی از این پایه‌ها سوار است:

• طراحی سیستم‌های دینامیکی خودرو درس‌های دینامیک، ارتعاشات و کنترل را در خودرو به کار می‌گیرد؛ دینامیک خودرو، تعلیق، ترمز و فرمان، و درس خودروهای هیبرید و الکتریکی.
• قوای محرکه خودرو روی حرارت و سیالات است؛ موتورهای احتراق داخلی و سوخت و احتراق.
• سازه و بدنه خودرو روی جامدات است؛ مکانیک ضربه، طراحی بدنه و شاسی و روش اجزای محدود.

نرم‌افزارهایی که در این گرایش‌ها کار می‌شود هم از همین حالا قابل یادگیری‌اند: MATLAB، ANSYS و ABAQUS در هر سه، و ابزارهایی مثل ADAMS برای دینامیک. گرایش «طراحی و ساخت خودرو» هم داخل رشته مهندسی مکانیک ارشد هست، ولی در دفترچه ۱۴۰۵ فقط یک دانشگاه نظامی برایش دانشجو می‌گرفت.

در کارشناسی ۱۴۰۵ چند صندلی مهندسی مکانیک هم با بورس یک شرکت قطعه‌سازی خودرو بود: ۳ صندلی در دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل و ۵ صندلی در دانشگاه مازندران، با مصاحبه.

همه آگهی‌های گروه مهندسی مکانیک یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ و آگهی‌هایی که با کلمه‌هایی مثل مهندس خودرو و خودرو برقی پیدا شد خوانده شد. در فهرست رشته‌های این سایت اصلا «مهندسی خودرو» نیست و کارفرماها مهندس مکانیک یا برق می‌خواهند. ۷۱ آگهی کار مهندسی و فنی در خودروسازها، قطعه‌سازها و شرکت‌های بازرسی خودرو بود.

مهندسی خودرو چه شغل‌هایی دارد؟

• طراحی و توسعه محصول: مهندس محصول، طراح قطعه، طراح قالب و کارشناس تحقیق و توسعه.
• کیفیت و آزمون: کنترل کیفیت قطعه، آزمایشگاه، تایید نوع و بازرسی خودروهای وارداتی.
• تولید و نگهداری: مهندس تولید، نگهداری و تعمیرات خط، رنگ و بدنه.
• کارشناس فنی خودرو: ۲۳ آگهی با عنوان‌های کلی فنی و مهندسی، بیشتر در خودروسازها و واردکننده‌ها.
• الکترونیک خودرو: طراحی سخت‌افزار، نرم‌افزار تعبیه‌شده و شبکه خودرو.

در متن آگهی‌ها ابزارهای کیفیت مثل APQP و FMEA در ۱۹ آگهی، CATIA در ۱۰، خودروی برقی و هیبریدی در ۸ و SolidWorks و شبکه CAN هر کدام در ۵ آگهی آمده بود.

طبق گزارش‌های رسمی خودروسازان در بورس، سه خودروساز بزرگ از فروردین تا آبان ۱۴۰۴ روی هم ۵۲۸٬۰۵۳ خودروی سواری ساختند، در برابر ۵۶۴٬۰۳۹ دستگاه در همین مدت ۱۴۰۳؛ یعنی ۶٫۴٪ کمتر. این عدد کلی دو مسیر متفاوت را پنهان می‌کند: ایران‌خودرو با ۳۷۷٬۷۸۱ دستگاه ۱۵٫۵٪ بیشتر از سال قبل ساخت و سایپا با ۱۱۰٬۵۰۲ دستگاه ۳۴٫۶٪ کمتر. در فروردین ۱۴۰۵ تولید این سه شرکت به حدود ۱۵ هزار دستگاه رسید، در برابر حدود ۴۷ هزار در فروردین سال قبل. پس بازار کار این صنعت به تولید خودروسازها وابسته است و بالا و پایین زیاد دارد.

برای کل ۱۴۰۴ هنوز آمار رسمی ندیدیم. وزارت صمت هدف یک میلیون خودروی سواری گذاشته بود و برآورد مطبوعات از تولید کل سال کمی بیش از ۸۰۰ هزار دستگاه بود؛ کمبود نقدینگی، جنگ و کمبود انرژی دلیل‌هایی بود که گفته شد. با این همه، طبق برآوردی که فعالان قطعه‌سازی در ۱۴۰۵ اعلام کردند، این صنعت حدود ۷۰۰ هزار شغل مستقیم دارد و بخش بزرگی از کار مهندسی آن در قطعه‌سازی است، نه فقط در دو خودروساز بزرگ.

خودروی برقی در ایران هنوز بیشتر وارداتی است. رئیس کل گمرک گفت در دی ۱۴۰۳ حدود ۷٬۳۰۰ خودروی برقی وارداتی ترخیص شد. خودروهای برقی ساخت داخل هنوز در مرحله تحقیق و آزمایش‌اند و آخرین آمار رسمی ایستگاه‌های شارژ که پیدا کردیم، مرداد ۱۴۰۳ بود: ۳۷ ایستگاه که ۱۶ تایش فعال بود. در دنیا اما در ۲۰۲۵ از هر چهار خودروی نو یکی برقی بود.

خودروی برقی برای مهندس ایرانی یعنی چه؟

تا تولید انبوه خودروی برقی داخلی نیامده، به نظر ما بیشتر کار در این حوزه در بازرسی و خدمات خودروهای وارداتی و پروژه‌های تحقیقاتی است. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ فقط ۸ آگهی از ۷۱ آگهی به خودروی برقی یا هیبریدی اشاره کرده بودند. در تعرفه آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران برای ۱۴۰۵ هم هیچ دوره‌ای برای باتری فشار قوی، پیشرانه برقی یا شارژ نبود. یعنی این مهارت را بیشتر باید از راه دانشگاه، ارشد برق خودرو و منابع انگلیسی ساخت.

گزارش‌های معتبر حقوق، مهندس خودرو را جدا نمی‌شمارند و در گروه مهندسی مکانیک و هوافضا می‌آورند. میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۶ تا ۴۱ میلیون می‌گرفتند. درخواست آن‌ها برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون بود.

حقوق در آگهی‌ها

۲۳ آگهی مهندسی خودرو عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۵ و ۵۰ میلیون تومان بود. همه آگهی‌های مهندسی مکانیک، در هر صنعتی، میانه ۴۰ تا ۵۵ میلیون پیشنهاد داده بودند.