رشته تربیت بدنی: هنرستان، دانشگاه و مسیر مربیگری
گروه شغلیرشته تربیت بدنی در هنرستان، رشتهای از شاخه فنیوحرفهای است و در دانشگاه با نام علوم ورزشی و با آزمون عملی دانشجو می‌گیرد. برای مربی شدن اما هیچ‌کدام شرط نیست: کارت مربیگری را فدراسیون هر رشته ورزشی از ۲۰ سالگی میدهد و لیسانس تربیت بدنی فقط دوره تئوری درجه ۳ را از مسیر حذف میکند. این صفحه هر دو مسیر را با شرایط و هزینه‌های ۱۴۰۵ کنار هم گذاشته است.
تست راه تا کار نشان میدهد کار با بدن و آدم‌ها، مثل مربیگری، چقدر با علاقه‌هایت جور است.
رشته تربیت بدنی چه شغل‌هایی دارد؟
این گروه چهار شغل مربیگری دارد و هر کدام صفحه و مسیر آموزشی سه مرحله‌ای خودش را دارد، از کارت درجه ۳ تا درجه ۱. شغل‌های نزدیک مثل مربی بدنسازی، مربی یوگا و مدیر باشگاه گروه‌های جدا دارند که پایین صفحه آمده‌اند.
مربی ورزش‌های تیمی
فوتبال، فوتسال، والیبال و بسکتبال؛ کارت را فدراسیون همان رشته میدهد و در فوتبال از درجه D شروع میشود.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۶ دورهسوپرحرفه‌ای: ۴ دورهمربی شنا
آموزش شنا از مبتدی تا مسابقه؛ در آگهی‌ها بیشتر کنار کار ناجی غریق در استخر می‌آید.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۴ دورهسوپرحرفه‌ای: ۴ دورهمربی ورزش‌های رزمی
تکواندو، کاراته و رشته‌های رزمی دیگر؛ پیش‌نیازهای مربیگری را فدراسیون هر رشته اعلام میکند.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۴ دورهسوپرحرفه‌ای: ۳ دورهمربی ورزش‌های انفرادی
تنیس، دو و میدانی و ورزش‌های انفرادی دیگر؛ تمرین دادن به هر ورزشکار جداگانه.
تازه نفس: ۳ دورهماهر: ۵ دورهسوپرحرفه‌ای: ۳ دوره
از کلاس نهم تا کارت مربیگری درجه یک
دو مسیر کنار هم پیش می‌روند: درس خواندن در هنرستان یا دانشگاه، و کارت مربیگری که فدراسیون‌ها می‌دهند. این خط سنی نشان میدهد هر قدم از چه سنی ممکن است:
- ۱
هنرستان تربیت بدنی
حدود ۱۵ سالگیبعد از پایه نهم، در شاخه فنیوحرفهای و گروه بهداشت و سلامت؛ سه سال درس و کارگاه ورزش تا دیپلم.
- ۲
دانشگاه یا کاردانی
حدود ۱۸ سالگیبا کنکور ریاضی، تجربی یا انسانی و آزمون عملی به رشته علوم ورزشی؛ یا کاردانی بدون کنکور با سوابق تحصیلی.
- ۳
کارت مربیگری درجه ۳
از ۲۰ سالگیدوره تئوری عمومی، بعد دوره تخصصی همان رشته ورزشی. لیسانس تربیت بدنی دوره تئوری را لازم ندارد.
- ۴
درجه ۲
از ۲۳ سالگیدوره تئوری درجه ۲ و بعد دوره تخصصی؛ با یک کارت تئوری درجه ۲ میشود کارت دو رشته را گرفت.
- ۵
درجه ۱
از ۲۶ سالگیبالاترین درجه ملی. در فوتبال، مدرک‌های آسیایی C، B، A و حرفه‌ای مسیر جدای خودشان را دارند.
رشته تربیت بدنی چیست؟ هنرستان یا دانشگاه
| هنرستان | دانشگاه | |
|---|---|---|
| نام رشته | تربیت بدنی، شاخه فنیوحرفهای، گروه بهداشت و سلامت | علوم ورزشی (تربیت بدنی و علوم ورزشی) |
| زمان ورود | بعد از پایه نهم، با هدایت تحصیلی | بعد از دیپلم، با کنکور یا با سوابق تحصیلی |
| شرط ورود | سلامت کامل جسمی و روانی و تناسب قد و وزن؛ معدل و آزمون عملی را هر هنرستان اعلام میکند | کنکور ریاضی، تجربی یا انسانی، آزمون عملی و معاینه پزشکی |
| چه یاد می‌گیری | مهارت‌های حرکتی، ورزش‌های توپی، رزمی و هدفی، سبک زندگی سالم و حرکات اصلاحی | آناتومی، فیزیولوژی، یادگیری حرکتی، اصول تمرین و مدیریت ورزشی |
| برنامه رسمی برای چه شغلی | ورزشکار؛ مربی در کاردانی تعریف شده است | مربی، معلم ورزش از راه دانشگاه فرهنگیان، کارشناس و مدیر ورزشی |
| اثر روی کارت مربیگری | دوره تئوری درجه ۳ لازم است | لیسانس تربیت بدنی از دوره تئوری درجه ۳ معاف است |
رشته تربیت بدنی در هنرستان
تربیت بدنی در هنرستان رشتهای از شاخه فنیوحرفهای است، در زمینه خدمات و گروه بهداشت و سلامت؛ کاردانش نیست. کتاب‌های سال تحصیلی ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۶ آن منتشر شده است. در هر پایه این کتاب‌های تخصصی را می‌خوانی:
- پایه دهم: دانش فنی پایه، پرورش مهارت‌های جسمانی و حرکتی (برای دخترها و پسرها جدا چاپ شده)، توسعه مهارت‌های چابکی و ذهنی. کتاب‌های فیزیک و زیست‌شناسی هم هست.
- پایه یازدهم: توسعه مهارت‌های حرکتی با توپ و توسعه مهارت‌های رزمی و هدفی.
- پایه دوازدهم: دانش فنی تخصصی، توسعه سلامت و سبک زندگی با ورزش و عملیات تکمیلی و اصلاحی ورزش‌ها.
کتاب دانش فنی پایه پنج بخش دارد: مبانی تربیت بدنی، علوم پایه در تربیت بدنی، اماکن و تجهیزات ورزشی، اندازه‌گیری و ارزشیابی و ارتباطات و رسانه‌های ورزشی. دانش فنی تخصصی پایه دوازدهم هم رشد حرکتی، آزمون‌های ورزشی و تحلیل تکنیک‌های ورزشی را درس میدهد و برای قبولی، هر بخش آن نمره ۱۲ میخواهد.
یک نکته مهم: برنامه رسمی این رشته، دیپلم را برای سطح ورزشکار تعریف کرده است، مثل شناگر، دو و میدانی‌کار و بازیکن رشته‌های تیمی. عنوان مربی تربیت بدنی یک پله بعد، در کاردانی آمده و کتاب‌ها هم ادامه تحصیل در کاردانی پیوسته را راه بعدی می‌دانند. پس هنرستانی که میخواهد مربی شود، باید کارت مربیگری را هم جداگانه بگیرد.
برای ورود، برنامه رسمی سلامت کامل جسمی و روانی بر اساس شناسنامه سلامت دانش‌آموز و تناسب قد و وزن را خواسته است. شرط معدل و آزمون عملی را هر هنرستان و هر استان جدا اعلام میکند؛ پیش از هدایت تحصیلی از هنرستان محل خودت بپرس.
رشته تربیت بدنی در دانشگاه: آزمون عملی و معاینه پزشکی
در دانشگاه نام رشته علوم ورزشی است و در کنکور ۱۴۰۵ فقط داوطلبان سه گروه ریاضی، تجربی و انسانی می‌توانستند آن را انتخاب کنند؛ گروه هنر و زبان نه. پذیرش این رشته شرایط خاص دارد: داوطلب باید در آزمون عملی شرکت کند و معاینه پزشکی و بررسی وضعیت بدنی بدهد.
- در ۱۴۰۵ داوطلب‌ها از ۲۵ مرداد تا ۵ شهریور علاقه‌شان را ثبت کردند و آزمون عملی ۲۴ تا ۲۶ شهریور در مرکز هر استان برگزار شد. این آزمون تمدید و تکرار نمی‌شود.
- معاینه پزشکی در محل آزمون انجام میشود و هزینه آن در ۱۴۰۵، ۶۰۷ هزار و ۷۰۰ تومان بود. داوطلب باید سلامت کامل جسمی، به‌خصوص قلب و ریه، داشته باشد.
- آزمون عملی برای دخترها هم برگزار میشود و نتیجه نهایی همراه رشته‌های متمرکز دیگر در آبان اعلام میشود.
- کسی که در آزمون عملی شرکت کرده، می‌تواند ظرفیت روزانه این رشته را انتخاب کند، حتی اگر برای رشته‌های روزانه دیگر مجاز نشده باشد.
در کنکور ۱۴۰۵ سوابق تحصیلی ۶۰ درصد نمره و آزمون ۴۰ درصد آن است. بعد از کارشناسی، در کارشناسی ارشد گرایش‌هایی مثل فیزیولوژی ورزشی، بیومکانیک، رفتار حرکتی، مدیریت ورزشی و آسیب‌شناسی و حرکات اصلاحی هست.
رشته مربیگری ورزشی در دانشگاه
در راهنماهای انتخاب رشته گاهی از کارشناسی «مربیگری ورزشی» در چند موسسه نام برده میشود، ولی در اطلاعیه رسمی آزمون عملی ۱۴۰۵ فقط علوم ورزشی آمده است. اگر این رشته را در دفترچه دیدی، پیش از انتخاب ببین کدام موسسه آن را ارائه میدهد و چه مدرکی میدهد. یادت باشد کارت مربیگری را در هر حال فدراسیون میدهد، نه دانشگاه.
بدون کنکور و راه معلمی
دانشگاه جامع علمیکاربردی دورههای کاردانی را بدون کنکور و با سوابق تحصیلی میپذیرد و ثبت‌نام آن از سازمان سنجش است؛ رشته‌های ورزشی هر سال را در دفترچه همان سال ببین. برای معلم ورزش شدن، دانشگاه فرهنگیان آزمون جدای خودش را دارد: در ورودی ۱۴۰۴ حداکثر سن ۲۴ سال بود، علوم ورزشی ارزیابی عملی و مهارتی هم داشت و در ۱۴۰۵ آزمون عملی فرهنگیان جدا از آزمون عملی کنکور برگزار شد.
مدرک مربیگری درجه ۳: از دوره تئوری تا کارت
مربیگری چیست؟
مربیگری ورزشی یعنی آموزش و تمرین دادن به ورزشکار یا تیم: برنامه تمرین، یاد دادن مهارت، مراقبت از ایمنی و آماده کردن برای مسابقه. در ایران مربی رسمی کسی است که کارت مربیگری همان رشته را از فدراسیون گرفته باشد. این کار با کوچینگ، یعنی کمک به آدم‌ها برای هدف‌های شغلی و شخصی، فرق دارد.
مدرک مربیگری چطور گرفته میشود؟
کارت مربیگری دو بخش دارد: یک دوره تئوری عمومی که برای همه رشته‌ها یکی است و اداره‌های کل ورزش و جوانان استان‌ها برگزار می‌کنند، و یک دوره تخصصی که فدراسیون یا هیئت همان رشته برگزار میکند و کارت را هم همان میدهد. قدم‌ها به این ترتیب است:
- دوره تئوری درجه ۳: ۷۵ واحد در ۱۵ درس، از آناتومی و تغذیه ورزشی تا اخلاق مربیگری و کمک‌های اولیه. حداقل سن ۲۰ سال، کلاس آنلاین و امتحان حضوری. در فهرست رسمی یک استان در مهر ۱۴۰۵ هر واحد ۱۶ هزار تومان بود، یعنی حدود ۱٫۲ میلیون تومان برای کل دوره. قبولی با معدل ۱۴ و نمره دست‌کم ۱۲ در هر درس.
- معافیت با مدرک: دارندگان کارشناسی تربیت بدنی دوره تئوری درجه ۳ را لازم ندارند و درسهای دانشجوی کارشناسی یا دارنده کاردانی، درس‌به‌درس تطبیق داده میشود.
- دوره تخصصی رشته ورزشی: فدراسیون یا هیئت همان رشته برگزار میکند. نمونه‌های تهران در ۱۴۰۵: مربیگری بازی و ورزش کودکان درجه ۳ حدود ۲ میلیون تومان و آمادگی جسمانی درجه ۳ بانوان حدود ۱٫۶ میلیون تومان. پیش‌نیازها، مثل سابقه یا مدرک‌های دیگر، را هر فدراسیون جدا اعلام میکند.
- درجه‌های بالاتر: برای درجه ۲ و ۱ هم اول دوره تئوری همان درجه لازم است: درجه ۲ از ۲۳ سالگی و درجه ۱ از ۲۶ سالگی. در فوتبال پله‌ها D، C، B، A و حرفه‌ای آسیا نام دارند.
- ثبت‌نام فقط از سامانه رسمی: دوره‌ها را از سامانه اداره ورزش و جوانان یا فدراسیون ثبت‌نام کن. فدراسیون ورزش‌های همگانی اعلام کرده در برگزاری دوره مربیگری با هیچ بخش خصوصی همکاری ندارد و آگهی‌های «خرید مدرک مربیگری» راه رسمی نیستند. مدرک‌های فوتبال را میشود در سامانه آموزش فدراسیون فوتبال استعلام کرد.
مربیگری ورزشی برای دخترها
یکی از روشن‌ترین فرصت‌های این رشته برای دخترهاست:
تیم‌های بانوان مربی زن می‌خواهند
معاون ورزش بانوان وزارت ورزش در آذر ۱۴۰۳ گفته است برای همکاری مربی مرد با تیم‌های بانوان در سطح استان و شهرستان دستورالعملی ندارند و مربی مرد فقط در موارد خاص و با مجوز می‌آید.
باشگاه‌ها دنبال مربی زن هستند
همان مقام گفته است تیم‌های بانوان در بعضی باشگاه‌ها برای پیدا کردن مربی زن مشکل جدی دارند. در آگهی‌های ۱۳ مهر ۱۴۰۵ هم ۲۳ آگهی از ۴۳ آگهی ورزشی فقط خانم می‌خواستند.
دورههای بانوان جداست
فدراسیون‌ها دورههای مربیگری بانوان را جدا برگزار می‌کنند و آزمون عملی علوم ورزشی هم برای دخترها برگزار میشود.
بازار کار رشته تربیت بدنی: شغل مربیگری از کجا پیدا میشود؟
در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ همه آگهی‌های دسته ورزش و تربیت بدنی یک سایت بزرگ کاریابی و آگهی‌هایی که «مربی» در عنوانشان بود، تک‌تک خوانده شد. فقط ۴۳ آگهی کار ورزشی بود:
- مربی باشگاه و بدنسازی: ۱۲ آگهی (گروه مربیگری بدنسازی و تناسب اندام)
- مربی ورزشی عمومی: ۱۰ آگهی
- مربی شنا، ناجی غریق و آب‌درمانی: ۷ آگهی
- معلم و مربی ورزش مدرسه: ۴ آگهی
- مربی ورزش کودک: ۳ آگهی و حرکات اصلاحی: ۳ آگهی
- یوگا و پیلاتس: ۳ آگهی (گروه یوگا و پیلاتس) و مدیر مجموعه ورزشی: ۱ آگهی
حتی یک آگهی برای مربی فوتبال، فوتسال، والیبال، بسکتبال، رزمی یا تنیس نبود. این مربیها معمولا از راه باشگاه‌ها، هیئت‌های ورزشی، مدرسه‌ها و کلاسهای خودشان کار پیدا می‌کنند و کارت مربیگری و سابقه قهرمانی برایشان از آگهی مهم‌تر است. ۷۲ درصد آگهی‌ها در تهران بود و حدود نیمی از آن‌ها پاره‌وقت یا قابل پاره‌وقت.
حقوق مربی ورزشی و درآمد رشته تربیت بدنی در ۱۴۰۵
ماهانه و خالص، تهران، بدون تفکیک سابقه، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه مربیگری ورزشی است، نه یک عنوان شغلی خاص.
سالانه و ناخالص، عددِ میانه. میانه‌ی ۴ شغلِ این گروه. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
| گروه تربیت بدنی و تغذیه | دریافتی پایان ۱۴۰۴ | درخواستی ۱۴۰۵ |
|---|---|---|
| تهران | ۲۶ (۲۰ تا ۳۲) | ۳۶ (۲۹ تا ۴۷) |
| کلان‌شهرهای دیگر | ۲۰ (۱۴ تا ۲۷) | ۳۰ (۲۰ تا ۴۰) |
| شهرهای کوچک | ۲۰ (۱۵ تا ۲۶) | ۲۸ (۲۱ تا ۴۰) |
بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی گروه تربیت بدنی و تغذیه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۶ میلیون تومان خالص در ماه بود و این گروه برای ۱۴۰۵، ۳۶ میلیون درخواست کرده بود. در کلان‌شهرهای دیگر و شهرهای کوچک میانه دریافتی ۲۰ میلیون بود. این گزارش سطح سابقه را جدا نکرده و مربیها و کارشناس‌های تغذیه را با هم شمرده است.
۱۷ درصد حقوق این گروه در تهران بخش متغیر است. خیلی از مربیها هم چند کار را با هم دارند: باشگاه، مدرسه و کلاس خصوصی. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ مربی ورزش مدرسه ۱۵ تا ۳۰ میلیون، ناجی غریق ۲۵ تا ۳۵ میلیون و مربی بدنسازی باسابقه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان پیشنهاد گرفته بود. برای مقایسه، کلاس شنای عمومی ۱۰ جلسه‌ای در تهران در مهر ۱۴۰۵ حدود ۴٫۷۵ تا ۵٫۷۵ میلیون تومان قیمت داشت؛ این پول کلاس است، نه دستمزد مربی.
حقوق مربی ورزشی در آمریکا و کانادا
عددهای خارج از ایران حقوق سالانه پیش از مالیات است، هر کدام به پول همان کشور. کارت مربیگری و مدرک ایران به‌تنهایی مجوز کار در کشور دیگر نیست.
دوره مربیگری یا کلاس ورزشی معتبر برگزار می‌کنید؟
اگر آموزشگاه یا مجموعه شما دورههای ورزشی و مربیگری را با مربی باتجربه و برنامه منظم برگزار میکند، درخواست همکاری بدهید. هر آموزشگاه پیش از نمایش در راه تا کار بررسی میشود.
- ثبت‌نام با شماره موبایل و مشخصات آموزشگاه
- بررسی درخواست توسط تیم راه تا کار
- بعد از تایید، صفحه آموزشگاه در سایت و امکان ثبت دوره
- بررسی هر دوره پیش از نمایش
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی میشود.
مربیگری ورزشی به شخصیت تو می‌آید؟
بیشتر مناسب کسی است که
- از ورزش و کار بدنی انرژی می‌گیرد
- دوست دارد به دیگران یاد بدهد و پیشرفتشان را ببیند
- جلوی جمع راحت است و می‌تواند گروه را هدایت کند
- با بچه‌ها و نوجوان‌ها حوصله دارد
ممکن است سخت باشد اگر
- ساعت کار ثابت صبح تا عصر می‌خواهی؛ کلاس‌ها بیشتر عصر و آخر هفته است
- درآمد متغیر و چند کار همزمان برایت سخت است
- حوصله تکرار یک تمرین برای آدم‌های مختلف را نداری
- دوست نداری مسئول سلامت و ایمنی دیگران باشی
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با مربیگری و گروه‌های ورزشی نزدیک مقایسه میکند.
شروع تستسوالهای رایج درباره رشته تربیت بدنی
رشته تربیت بدنی چیست؟
رشتهای است که بدن، حرکت، تمرین و سلامت را درس میدهد و برای ورزشکاری، مربیگری، معلمی ورزش و مدیریت ورزشی آماده میکند. در هنرستان شاخه فنیوحرفهای است و در دانشگاه علوم ورزشی نام دارد.
رشته تربیت بدنی سخت است؟
دو بخش دارد: آمادگی بدنی برای آزمون عملی و کلاسهای عملی، و درسهای علمی مثل آناتومی، فیزیولوژی و اصول تمرین. کسی که ورزش را دوست دارد معمولا بخش عملی را راحتتر میگذراند و بخش علمی مطالعه منظم میخواهد.
رشته تربیت بدنی کنکور دارد؟ بدون کنکور هم میشود؟
علوم ورزشی در دانشگاههای دولتی با کنکور ریاضی، تجربی یا انسانی و آزمون عملی است. دانشگاه جامع علمیکاربردی دورههای کاردانی را بدون کنکور و با سوابق تحصیلی میپذیرد.
بدون مدرک دانشگاهی میشود مربی شد؟
بله. حداقل سن دوره تئوری درجه ۳ بیست سال است و مدرک دانشگاهی شرط آن نیست. بعد از تئوری، دوره تخصصی همان رشته را از فدراسیون یا هیئت می‌گذرانی.
با مدرک علوم ورزشی خودبهخود مربی میشوم؟
نه. لیسانس تربیت بدنی دوره تئوری درجه ۳ را حذف میکند، ولی کارت مربیگری را فقط فدراسیون همان رشته بعد از دوره تخصصی و آزمون میدهد.
مدرک مربیگری درجه ۳ چقدر اعتبار دارد؟
قبولی دوره تئوری درجه ۳ سه سال اعتبار دارد و برای نگه داشتنش باید هر سال ۲۵ امتیاز از کارگاه‌ها و دورههای دانش‌افزایی گرفت. اعتبار کارت هر رشته را فدراسیون همان رشته تعیین میکند.
خرید مدرک مربیگری معتبر است؟
نه. کارت مربیگری فقط با گذراندن دوره و آزمون از سامانه رسمی اداره ورزش یا فدراسیون صادر میشود. مدرک‌های فوتبال را میشود در سامانه آموزش فدراسیون فوتبال استعلام کرد.
معلم ورزش شدن چه شرطی دارد؟
راه اصلی دانشگاه فرهنگیان است که آزمون جدای خودش را دارد. در ورودی ۱۴۰۴ حداکثر سن ۲۴ سال بود و برای علوم ورزشی ارزیابی عملی و مهارتی هم انجام می‌شد.
بیمه ورزشی برای مربی لازم است؟
مربیها هم میتوانند عضو پوشش درمانی فدراسیون پزشکی ورزشی شوند. این پوشش یک ساله است و فقط آسیبهای ورزشی را پوشش میدهد. اجباری بودن آن برای کارت مربیگری را در قانونی پیدا نکردیم.
مربیگری ورزشی با کوچینگ فرق دارد؟
بله. مربیگری ورزشی یعنی آموزش و تمرین دادن به ورزشکار یا تیم. کوچینگ کمک به آدم‌ها برای رسیدن به هدف‌های شغلی یا شخصی است و ربطی به کارت مربیگری فدراسیون‌ها ندارد.
پیش از انتخاب رشته، ببین ورزش و کار با آدم‌ها با تو جور است
چند دقیقه برای تست بگذار: نتیجه نشان میدهد مربیگری، کار ورزشی دیگر یا رشتهای متفاوت با علاقه‌ها و شخصیتت نزدیک‌تر است.
شروع تستسوالی درباره مربیگری ورزشی دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.