آموزش مربی فوتبال: کلاس D تا A آسیا، شرط ورود و دستمزد مربی پایه

در هر سه رشته، مدرک بعدی فقط با سابقه کار با تیم باز می‌شود؛ پول کلاس به‌تنهایی کافی نیست. بیشترین هزینه سال‌های اول همان کلاس‌های رسمی است: در ۱۴۰۵ حدود ۱۳ میلیون تومان برای D و ۲۲ میلیون برای C در فارس، به‌علاوه دوره دانش‌افزایی ۱٫۵ میلیونی. دوره‌های سازنده تمرین، کتاب‌ها و ویدیوهای خصوصی را با همین بودجه بسنج و بیشترشان را بعد از اولین سال کار با تیم بخر، وقتی می‌دانی چه کم داری.

مربی فوتبال در ایران کسی است که کارت مربیگری را از فدراسیون فوتبال گرفته باشد. این کارت را هیچ آموزشگاه خصوصی صادر نمی‌کند. کلاس‌ها را کمیته آموزش هیئت فوتبال هر استان یا شهرستان برگزار می‌کند، مدرس را فدراسیون می‌فرستد و نام قبول‌شده‌ها در سامانه فدراسیون ثبت می‌شود. پله‌های بالاتر، یعنی C، B، A و حرفه‌ای، با استاندارد کنفدراسیون فوتبال آسیا برگزار می‌شوند و به همین دلیل نامشان «آسیا» دارد.

پس آموزش مربی فوتبال دو بخش جدا دارد. بخش اول یاد گرفتن است: تمرین‌شناسی، طراحی جلسه، کار با بچه‌ها، قوانین بازی، آمادگی جسمانی و کمک‌های اولیه. این‌ها را از کتاب، ویدیو، دوره خصوصی و بیشتر از همه از کمک‌مربیگری کنار یک مربی باتجربه یاد می‌گیری. بخش دوم مدرک است و فقط از مسیر هیئت و فدراسیون به دست می‌آید. باشگاه، مدرسه فوتبال و مسابقات رسمی سراغ بخش دوم را می‌گیرند.

دوره خصوصی با «مدرک بین‌المللی» جای کارت فدراسیون را نمی‌گیرد

در جست‌وجوی این موضوع، دوره‌های آنلاین و حضوری زیادی پیدا می‌شود که در پایان «مدرک معتبر بین‌المللی» می‌دهند. این دوره‌ها برای یاد گرفتن مفیدند، اما برای نشستن روی نیمکت یک مسابقه رسمی یا گرفتن کار در مدرسه فوتبال، مسئول مسابقات کارت فدراسیون را می‌خواهد. جست‌وجوی «خرید مدرک مربیگری فوتبال» هم زیاد است؛ مدرکی که از کلاس رسمی نیامده باشد در سامانه فدراسیون نیست و در اولین بررسی کنار گذاشته می‌شود.

آموزش بازی برترین مربی فوتبال با این مسیر فرق دارد

بخشی از جست‌وجوهای «مربی فوتبال» درباره بازی‌های موبایلی مدیریت تیم است، مثل بازی برترین مربی فوتبال. این صفحه درباره شغل واقعی مربیگری است. فقط یک شباهت دارند: هر دو برنامه تمرین و ترکیب تیم را از تو می‌خواهند. در زمین واقعی اما مسئول سلامت و رشد بچه‌ها هم هستی.

روز ۱۲ آبان ۱۴۰۵ همه آگهی‌های «مربی فوتبال»، «مربی فوتسال»، «مربی والیبال» و «مربی بسکتبال» را در یک سایت آگهی محلی برای شش شهر تهران، کرج، مشهد، اصفهان، تبریز و شیراز خواندیم؛ ۲۰۶ آگهی. ۱۸۶ تای آن‌ها مربی مهدکودک، بدنسازی، رقص و رشته‌های دیگر بودند و فقط ۸ آگهی را کارفرمایی گذاشته بود که مربی ورزش تیمی می‌خواست: ۵ آگهی در تهران و ۳ آگهی در اصفهان. شش تا برای فوتبال بود، یکی برای مربی فوتسال بانوان و یکی کمک‌مربی والیبال. در مشهد، کرج، تبریز و شیراز آگهی کارفرما پیدا نشد. ۹ آگهی دیگر در همین بخش، جذب بازیکن و تست فوتبال بود و ۳ آگهی را خود مربی‌ها برای پیدا کردن کار گذاشته بودند. در یک سایت بزرگ کاریابی هم در همان روز هیچ آگهی مربی این چهار رشته نبود.

آگهی‌ها چه می‌خواستند؟ یک آکادمی در شمال تهران مدرک C یا B آسیا، ۲۷ تا ۴۰ سال سن و دست‌کم ۳ سال سابقه در رده پایه و مدرسه فوتبال خواسته بود و لیسانس علوم ورزشی را امتیاز می‌دانست. یک باشگاه در جنوب تهران مربی جوان با مدرک معتبر مربیگری و دانشجو یا فارغ‌التحصیل تربیت بدنی برای رده زیر ۱۳ سال می‌خواست. در اصفهان یک باشگاه دستمزد را به درجه مدرک و جدول هیئت بسته بود و یک آکادمی نوشته بود مدرک لازم نیست و خودش آموزش می‌دهد. ۵ آگهی از ۸ فقط آقا می‌خواستند، یکی فقط خانم و دو آگهی هر دو را.

فقط دو آگهی رقم داشتند: ماهانه ۳ تا ۹ میلیون و ۵ تا ۹ میلیون تومان، هر دو بدون بیمه. ساعت کار هم در همه آگهی‌هایی که ساعت داشتند عصر بود. نتیجه روشن است: کار مربیگری تیمی کمتر از آگهی و بیشتر از هیئت، کلاس‌های مربیگری، کمک‌مربیگری و آشنایی با مدیر مدرسه‌های فوتبال پیدا می‌شود.

مدرک مربیگری فوتبال پله به پله گرفته می‌شود و نمی‌شود از روی پله‌ای پرید. شرط‌های هر پله در اطلاعیه‌های رسمی هیئت‌های فوتبال این‌طور آمده است:

• درجه D: حداقل ۲۰ سال تمام، حداقل دیپلم، بیمه ورزشی، معرفی‌نامه هیئت شهرستان و برای آقایان وضعیت نظام وظیفه. هیئت فارس برای کلاس D آقایان در تابستان ۱۴۰۵، ۱۳ میلیون تومان علی‌الحساب گرفت. در کرمانشاه کلاس D بانوان در اردیبهشت ۱۴۰۴، ۸ میلیون تومان بود.
• درجه C آسیا: گواهی D، سابقه مربیگری و قبولی در مصاحبه پیش از دوره. هزینه علی‌الحساب این کلاس در فارس، تابستان ۱۴۰۵، ۲۲ میلیون تومان بود.
• درجه B آسیا: گواهی C که دست‌کم ۲ سال از صدورش گذشته باشد، کارت پایان خدمت یا معافیت دائم و معرفی‌نامه هیئت استان. هیئت کرمانشاه برای این کلاس در بهمن ۱۴۰۲، ۳۰ میلیون تومان اعلام کرده بود؛ رقم ۱۴۰۵ را پیدا نکردیم.
• درجه A آسیا و حرفه‌ای: هر کدام مدرک پله قبل و سابقه کار با تیم می‌خواهد و کلاس‌هایشان کم و با ظرفیت محدود است. نمونه‌اش کلاس A بانوان که در شهریور ۱۴۰۵ در اراک برگزار شد.

کنار مسیر اصلی، مسیرهای تخصصی هم هست: مربیگری بدنسازی فوتبال از مقدماتی تا سطح دو آسیا و مربیگری دروازه‌بانی از سطح یک تا سه آسیا. این‌ها بعد از چند سال کار در مسیر اصلی معنا پیدا می‌کنند.

استعلام مدرک مربیگری فوتبال

سامانه آموزش فدراسیون فوتبال بخشی به نام اعتبارسنجی مدرک دارد که باشگاه یا مدرسه فوتبال با آن گواهی مربی را بررسی می‌کند. در آبان ۱۴۰۵ این بخش برای ما باز نشد و خطای سرور داد. اگر همین مشکل را داشتی، از کمیته آموزش هیئت استانی که کلاس را برگزار کرده بخواه سابقه‌ات را تایید کند؛ نام هر قبول‌شده در بانک اطلاعات فدراسیون ثبت می‌شود.

یک نکته مهم‌تر از استعلام هم هست: مدرک بدون دانش‌افزایی اعتبار ندارد. هیئت فوتبال کرمانشاه در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که طبق دستورالعمل کمیته آموزش فدراسیون، اعتبار مدرک و ثبت‌نام در کلاس ارتقا به گذراندن دوره دانش‌افزایی بستگی دارد. هزینه این دوره ۱٫۵ میلیون تومان بود.

مربی پایه فوتبال بیشتر جلسه‌ای پول می‌گیرد، نه ماهانه. روشن‌ترین عدد رسمی ۱۴۰۵ را هیئت فوتبال شهرستان اصفهان در ۷ تیر ۱۴۰۵ برای مدارس فوتبال اعلام کرد. دستمزد هر جلسه یک ساعته بر پایه درجه مدرک این است: مربی D، ۲۰۰ هزار تومان؛ مربی C، ۲۴۰ هزار؛ مربی B، ۲۶۰ هزار؛ مربی A، ۳۰۰ هزار. مدیر فنی مدرسه با مدرک B، ۳۰۰ هزار و با مدرک A، ۳۶۰ هزار تومان می‌گیرد.

همین جدول سه قاعده دارد: هیچ مربی‌ای بیش از ۳ جلسه در روز تدریس نکند؛ مدرسه و مربی می‌توانند تا ۲۰ درصد کمتر یا بیشتر توافق کنند؛ و مدرک دانشگاهی تربیت بدنی و علوم ورزشی یک درجه بالاتر حساب می‌شود. پس مربی D که لیسانس تربیت بدنی دارد، با نرخ مربی C پول می‌گیرد.

یک حساب ساده: مربی D که ۱۲ جلسه در هفته کلاس بگیرد، در ماه حدود ۴۸ جلسه دارد و حدود ۹٫۶ میلیون تومان درآمد. با سقف ۳ جلسه در روز و ۵ روز کار، می‌شود ۶۰ جلسه و حدود ۱۲ میلیون. این کمتر از حداقل حقوق قانونی کار تمام‌وقت است؛ به همین دلیل بیشتر مربی‌های پایه این کار را کنار تدریس ورزش در مدرسه، کار در باشگاه یا شغل دیگری انجام می‌دهند.

برای حقوق ماهانه، گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه شغلی جداگانه‌ای برای مربی فوتبال ندارند. نزدیک‌ترین گروه، «تربیت بدنی و تغذیه» است که مربی‌های ورزشی و کارشناس‌های تغذیه را با هم شمرده و سابقه را جدا نکرده است. جدول زیر همان گروه است، به میلیون تومان خالص در ماه:

فوتسال زیر نظر همان فدراسیون فوتبال است، اما مدرک مربیگری‌اش جداست. کسی که فقط مدرک D فوتبال دارد، مربی رسمی فوتسال حساب نمی‌شود. پله اول در اطلاعیه‌های ۱۴۰۵ «سطح یک فوتسال ایران» نام دارد و شرطش مثل فوتبال، دیپلم و ۲۰ سال سن است.

یک نمونه از همین پاییز: هیئت فوتبال کرمانشاه کلاس سطح یک فوتسال ایران را از ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ با ۱۷ نفر شروع کرد و ۳ مهر اختتامیه گرفت. در همان ماه شهریور و در همان استان کلاس سطح یک فوتسال آسیا با ۲۰ مربی برگزار شده بود. در مرداد ۱۴۰۵ هم برای تکمیل ظرفیت کلاس سطح یک ایران، یک جای خالی برای آقایان و پنج جای خالی برای بانوان اعلام شد. یعنی در فوتسال، مثل فوتبال، کلاس‌های بانوان جای بیشتری دارند.

بازار کار مربی فوتسال بیشتر سالنی است: مدرسه فوتسال، کلاس‌های عصر و تیم‌های پایه. چون زمین کوچک‌تر است و بازیکن کمتری دارد، مربی فوتسال زودتر با تک‌تک بازیکن‌ها کار می‌کند و تمرین‌های تکنیکی و تصمیم‌گیری سریع در کارش پررنگ‌تر است.

در والیبال نردبان سه پله دارد و اولین پله درجه ۳ است. آیین‌نامه آموزشی فدراسیون والیبال برای دوره‌های داخلی شرط تحصیلی گذاشته است: دیپلم کامل برای درجه ۳، کاردانی برای درجه ۲ و کارشناسی برای درجه ۱. یعنی برخلاف فوتبال، کسی که بخواهد در والیبال به پله‌های بالا برسد باید درس دانشگاهی را هم جلو ببرد. هیئت والیبال اصفهان در ۱۴۰۵ برای درجه ۲، کارت درجه ۳ با دست‌کم ۳ سال سابقه از تاریخ صدور، مدرک کاردانی و گواهی دانش‌افزایی خواست.

کلاس درجه ۳ والیبال معمولا یک هفته طول می‌کشد. در قزوین این کلاس از ۲۶ آبان تا ۲ آذر ۱۴۰۴ با ۲۵ نفر برگزار شد و در مشهد از ۳ تا ۹ مهر ۱۴۰۵ با ۳۰ نفر. حداقل سن در فرم‌های ثبت‌نام ۲۰ سال تمام است.

کارت والیبال هم مثل فوتبال برای خود کار لازم است، نه فقط برای رزومه. هیئت والیبال قزوین در شهریور ۱۴۰۵ برای جشنواره مینی‌والیبال نوشت که داشتن حداقل مدرک درجه ۳ برای نشستن مربی روی نیمکت الزامی است و برای لیگ بزرگسالان استان، کادر فنی با کارت حداقل درجه ۲ خواسته بود.

درباره حقوق مربی والیبال، عدد رسمی جداگانه‌ای منتشر نمی‌شود. درآمد از همان جاهایی می‌آید که در فوتبال: کلاس‌های مدرسه والیبال که جلسه‌ای پرداخت می‌شوند، تیم‌های پایه باشگاه‌ها و تدریس در مدرسه. گزارش حقوق ۱۴۰۵ همه مربی‌های ورزشی را در یک گروه شمرده است؛ عددهایش در بخش درآمد همین صفحه آمده است.