دوره مربیگری ورزشی برای رشته‌های انفرادی: ترتیب دوره‌ها، هزینه ۱۴۰۵ و درآمد

هر درجه با دوره تئوری همان درجه شروع می‌شود و بعد دوره عملی رشته. تئوری درجه ۲ در ۱۴۰۵ در تهران ۱٫۴ میلیون تومان و در دو و میدانی ۱٫۷ میلیون تومان ثبت شده بود. با کارت تئوری درجه ۲ می‌شود حداکثر در دو رشته کارت مربیگری درجه ۲ گرفت.

کل هزینه تا کارت درجه ۳ در ۱۴۰۵، با تئوری مشترک ۱٫۲ تا ۲ میلیون تومان، در ژیمناستیک استان‌ها حدود ۲٫۷ تا ۳٫۵ میلیون و در دو و میدانی حدود ۶٫۲ تا ۷ میلیون تومان می‌شود. رفت و آمد و اقامت برای دوره‌های منطقه‌ای، مثل تنیس، جدا حساب می‌شود.

مربی ورزشی کسی است که مهارت یک ورزش را یاد می‌دهد، برنامه تمرین می‌نویسد و ورزشکار را برای بازی یا مسابقه آماده می‌کند. در ایران عنوان رسمی مربی با کارت مربیگری همان رشته می‌آید و آن کارت را فدراسیون همان رشته صادر می‌کند، نه یک آموزشگاه خصوصی.

در رشته‌های انفرادی مثل تنیس، تنیس روی میز، بدمینتون، اسکواش، ژیمناستیک و دو و میدانی، طرف مربی یک نفر است، نه یک تیم. همین یک فرق شکل کار را عوض می‌کند:

• کلاس کوچک است. بیشتر جلسه‌ها خصوصی است یا با چند شاگرد برگزار می‌شود. مربی تک‌تک ضربه‌ها و حرکت‌ها را می‌بیند و همان لحظه اصلاح می‌کند.
• شاگرد خودش مربی را انتخاب می‌کند. در ورزش تیمی باشگاه بازیکن جمع می‌کند. اینجا هنرجو یا پدر و مادرش مستقیم سراغ مربی می‌آیند و اگر پیشرفت نبینند، مربی دیگری پیدا می‌کنند.
• ورزشکار در مسابقه تنهاست. مربی باید پیش از مسابقه برنامه بازی، آمادگی ذهنی و مدیریت خستگی را به او یاد داده باشد، چون در زمین کسی کنارش نیست.
• بخش بزرگی از شاگردان کودک و نوجوان‌اند. برای همین در آگهی‌ها و دوره‌ها کار با کودک جدا دیده می‌شود و صبر و زبان ساده به اندازه مهارت فنی مهم است.

کارت هر رشته جداست. کارت ژیمناستیک اجازه درس دادن تنیس نمی‌دهد و برعکس. مربی‌ها معمولا یک رشته اصلی دارند و گاهی یک رشته نزدیک را هم اضافه می‌کنند، مثل تنیس و پدل، یا ژیمناستیک و آمادگی جسمانی کودک.

کمک مربی کیست؟

کار بیشتر مربی‌ها با کمک مربی شروع می‌شود. کمک مربی در کلاس گروهی کنار مربی اصلی می‌ایستد، گرم کردن را اجرا می‌کند، گروه کوچکی از شاگردها را تمرین می‌دهد، وسایل را می‌چیند و حضور و غیاب را نگه می‌دارد. این دوره همان جایی است که مربی تازه یاد می‌گیرد یک مهارت را چطور به زبان ساده بشکند و به ده نفر با ده سطح مختلف یاد بدهد. آگهی‌ها هم همین را می‌خواهند: تنها آگهی مربی ژیمناستیک در آبان ۱۴۰۵ دست‌کم دو سال سابقه آموزش خواسته بود.

مربی تنیس پیش از هر چیز باید خوب بازی کند. فدراسیون تنیس پیش از دوره درجه ۳ یک «تعیین سطح» برگزار می‌کند. برای نمونه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ این سنجش برای داوطلبان تهران و البرز در مرکز ملی تنیس با هفت ممتحن برگزار شد و قرار شد اسم قبول‌شده‌ها جدا اعلام شود. پس کسی که فقط چند ماه تنیس تفریحی بازی کرده، معمولا اول باید چند ترم روی ضربه‌های پایه و سرویس کار کند.

دوره درجه ۳ تنیس منطقه‌ای است. فدراسیون کشور را به چند منطقه آموزشی تقسیم کرده و هر دوره را در یکی از استان‌های آن منطقه برگزار می‌کند. مثلا منطقه ۳ شامل قم، مرکزی، لرستان، ایلام، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان است. ثبت‌نام از راه هیئت تنیس استان محل زندگی انجام می‌شود و هیئت معرفی‌نامه و مدارک را برای فدراسیون می‌فرستد. دوره آقایان و بانوان جدا برگزار می‌شود و گاهی هم‌زمان در دو استان یک منطقه.

اگر رشته دوم می‌خواهی، پدل و پیکلبال هم زیر همین فدراسیون دوره مربیگری درجه ۳ دارند و پدل سنجش سطح بازی خودش را.

درآمد مربی تنیس از چه چیزهایی ساخته می‌شود؟

درآمد مربی تنیس ساعتی است و سه چیز آن را تعیین می‌کند: نرخ هر جلسه، تعداد سانس پر در هفته و هزینه زمین. در یک سایت مقایسه قیمت خدمات، قیمت هر جلسه آموزش تنیس با مربی حرفه‌ای در آبان ۱۴۰۵ بین ۵۰۰ هزار تا ۳ میلیون تومان آمده است. این پولی است که شاگرد می‌دهد، نه دستمزد خالص مربی. اگر مربی در باشگاه کار کند سهمی به باشگاه می‌رسد و اگر زمین اجاره کند، اجاره از همین پول کم می‌شود.

در سایت آگهی محلی شش شهر بزرگ، ۵۵ آگهی کلاس تنیس بود که ۳۲ تای آن در تهران بود. بیشتر این آگهی‌ها را خود مربی‌ها داده بودند، با عنوان‌هایی مثل «مربی رسمی فدراسیون»، «از مبتدی تا حرفه‌ای» یا «کلاس کودکان و بزرگسالان». پنج آگهی قیمت جلسه خصوصی را نوشته بودند: در شیراز ۱٫۲۵ و ۱٫۵ میلیون، در کرج ۱٫۸ و ۲٫۵ میلیون و در تهران از ۲ میلیون تومان که هزینه زمین، توپ و راکت را هم در بر می‌گرفت. کلاس نیمه‌خصوصی دونفره در کرج نفری ۱٫۳ میلیون تومان بود. یک آگهی در تهران حتی کلاس آمادگی برای سنجش سطح مربیگری تنیس را تبلیغ می‌کرد. در همان روز فقط ۳ آگهی استخدام مربی تنیس پیدا شد؛ یکی از آن‌ها در مشهد کمک مربی با دست‌کم دو سال سابقه بازی می‌خواست.

یک حساب ساده، به عنوان مثال و نه میانگین: مربی‌ای که هفته‌ای ۱۵ جلسه خصوصی با نرخ ۵۰۰ هزار تومان پر کند، در ماه حدود ۳۰ میلیون تومان پیش از سهم باشگاه یا اجاره زمین می‌گیرد. ساعت‌های پرتقاضا عصرها و آخر هفته است، چون بیشتر شاگردها مدرسه یا کار دارند. پس سقف درآمد را تعداد ساعت‌های عصر می‌بندد و راه بالا رفتن، گران‌تر شدن هر ساعت با سابقه و شاگرد مسابقه‌ای است، نه بیشتر کردن ساعت.

ژیمناستیک چند شاخه دارد و دوره مربیگری هر شاخه جداست: ژیمناستیک هنری، ترامپولین و «ژیمناستیک برای همه» که بیشتر برای کودکان و ورزش همگانی است. در سامانه آموزش فدراسیون ژیمناستیک، دوره‌های ۱۴۰۵ برای بانوان و آقایان جدا ثبت شده و هر استان دوره خودش را دارد.

هزینه درجه ۳ ژیمناستیک هنری در کرمان، سمنان، البرز، آذربایجان غربی و کهگیلویه و بویراحمد از مرداد تا مهر ۱۴۰۵، ۱٫۵ میلیون تومان ثبت شده بود. در تهران دوره درجه ۳ «ژیمناستیک برای همه» ویژه بانوان و دوره دانشگاهی ژیمناستیک هنری هر کدام ۶٫۵ میلیون تومان بودند. درجه ۲ ژیمناستیک هنری بانوان در فارس ۷ میلیون تومان بود.

فدراسیون آزمون سطح‌بندی مهارت هم دارد. در البرز در مهر و آبان ۱۴۰۵ سطح ۱ تا ۴ ژیمناستیک هنری برگزار شد و هر سطح ۲۵۰ هزار تومان هزینه داشت. تمدید کارت هم خرج جدا دارد: کارگاه تمدید درجه ۳ آقایان در تهران ۴ میلیون و تمدید کارت درجه ۳ تهران ۵ میلیون تومان بود؛ همین تمدید در فارس ۱٫۵ میلیون و در کرمان ۲٫۵ میلیون تومان بود.

بخش بزرگی از کار مربی ژیمناستیک با کودک است. حرکت‌های وارونه و پرشی خطر افتادن دارد و مربی باید کمک دستی را بلد باشد و هر شاگرد را جدا ببیند. تنها آگهی مربی ژیمناستیک که در آبان ۱۴۰۵ در یک سایت بزرگ کاریابی پیدا شد، از اصفهان بود: مربی خانم ۲۰ تا ۳۰ ساله با دست‌کم دو سال سابقه آموزش و مدرک مربیگری معتبر، پاره‌وقت، با پیشنهاد ۲۱ تا ۳۲ میلیون تومان در ماه.

دو و میدانی و تنیس روی میز: دوره کوتاه، آزمون همان هفته

درجه ۳ دو و میدانی دو بخش دارد. بخش تئوری ویژه همین رشته مجازی است و در ۱۴۰۵ در بیشتر استان‌ها ۱٫۵ میلیون تومان بود. بخش عملی حضوری روی پیست برگزار می‌شود؛ در گرگان ۳٫۵ میلیون تومان بود که یک بخش آن را فدراسیون و بخش بزرگ‌تر را هیئت استان می‌گیرد. در همان دوره گرگان در مرداد ۱۴۰۵، بخش نظری از ۱۷ تا ۲۲ مرداد و بخش عملی از ۲۷ تا ۳۰ مرداد روی پیست ورزشگاه شهر برگزار شد و ۲۴ نفر شرکت کردند.

در تنیس روی میز دوره درجه ۳ در هیئت‌های استان برگزار می‌شود؛ دوره البرز از ۲۷ مهر تا ۱ آبان ۱۴۰۵ پنج روز طول کشید و آزمون روز آخر بود. این فدراسیون دوره بین‌المللی سطح یک مربیگری هم در تهران دارد که دوره آبان ۱۴۰۵ آن پنج روزه بود و ۹ میلیون تومان هزینه داشت.

سایت کاریابی جای کار مربی رشته‌های انفرادی نیست. در همان روز، ۳۸ آگهی مربیگری و آموزش ورزش در کل کشور بود: ۱۸ آگهی باشگاه بدنسازی و فیتنس، ۵ آگهی شنا و نجات غریق، ۴ آگهی یوگا، ۴ آگهی حرکات اصلاحی، ۴ آگهی ورزش کودک و نوجوان، ۲ آگهی ورزش مدرسه و فقط یک آگهی ژیمناستیک. تهران ۲۱ آگهی داشت و رشت ۷. فقط ۶ آگهی در متن خود کارت یا مدرک مربیگری خواسته بودند. از ۱۸ آگهی که عدد داشتند، کف پیشنهاد معمولا ۲۵ و سقف معمولا ۴۰ میلیون تومان در ماه بود.

سایت آگهی محلی تصویر دیگری دارد. در شش شهر تهران، کرج، مشهد، اصفهان، تبریز و شیراز ۱۸ آگهی استخدام مربی رشته انفرادی بود: ۱۳ آگهی ژیمناستیک، ۳ آگهی تنیس و ۲ آگهی تنیس روی میز؛ برای دو و میدانی و بدمینتون هیچ آگهی نبود. از ۱۳ آگهی ژیمناستیک، ۹ آگهی فقط مربی خانم می‌خواستند و چند آگهی برای کلاس کودک و مهدکودک بود. یک آگهی ژیمناستیک در تبریز نوشته بود مدرک مربیگری شرط نیست اما مهارت مربیگری شرط است. در همان سایت ۱۲۶ آگهی کلاس رشته‌های انفرادی بود که مربی‌ها و باشگاه‌ها برای جذب شاگرد داده بودند: تنیس ۵۵، ژیمناستیک ۴۷، تنیس روی میز ۱۴ و بدمینتون، اسکواش و دو و میدانی روی هم ۱۰ آگهی. تهران با ۳۲ آگهی کلاس تنیس و مشهد با ۲۵ آگهی کلاس ژیمناستیک جلوتر از بقیه بودند. این شمارش روی هم ۷۵ آگهی سایت کاریابی و ۵۱۶ آگهی سایت آگهی محلی را دید و هر عنوان جدا خوانده شد.

نتیجه برای کسی که تازه کارت گرفته روشن است: شاگرد و کار از آکادمی‌های همان رشته، هیئت استان، مدرسه‌ها و خانواده‌هایی می‌آید که مربی را می‌شناسند. صفحه‌ای که نمونه کار، سطح شاگردها و ساعت‌های خالی را نشان بدهد، و آشنایی با مدیر چند آکادمی، بیشتر از ارسال رزومه به سایت کاریابی کار می‌آورد.

گزارش‌های معتبر حقوق برای مربی رشته‌های انفرادی جدول جدا ندارند. نزدیک‌ترین گروه، «تربیت بدنی و تغذیه» است که مربی ورزشی، کارشناس تغذیه و مشاور تغذیه را با هم شمرده و سطح سابقه را جدا نکرده است. پس جدول بالا تصویر کلی حقوق ماهانه کسانی است که در این حوزه حقوق‌بگیرند، نه درآمد مربی‌ای که با کلاس خصوصی کار می‌کند.

در تهران نیمی از این گروه در پایان ۱۴۰۴ کمتر از ۲۶ میلیون تومان خالص گرفته‌اند و یک‌چهارم بالایی بیشتر از ۳۲ میلیون. عدد ۳۶ میلیون که در بعضی سایت‌ها «حقوق مربی ورزش» معرفی می‌شود، درخواست همین افراد برای ۱۴۰۵ است، نه حقوقی که گرفته‌اند. ۱۷ درصد پرداخت این گروه در تهران متغیر است، یعنی به تعداد جلسه، شاگرد یا پاداش بسته است.

آگهی‌های استخدام آبان ۱۴۰۵ هم در همین محدوده بودند: کف پیشنهاد معمولا ۲۵ و سقف ۴۰ میلیون تومان، و آگهی ژیمناستیک اصفهان ۲۱ تا ۳۲ میلیون برای کار پاره‌وقت.

درآمد مربی ورزش از کلاس خصوصی و ترم باشگاه

مربی رشته انفرادی کمتر حقوق ثابت می‌گیرد. درآمدش معمولا از سه جا جمع می‌شود: ترم گروهی در باشگاه یا آکادمی که پولش بر اساس تعداد شاگرد یا جلسه حساب می‌شود، کلاس خصوصی ساعتی، و کار فصلی مثل اردوی تابستانی یا کلاس مدرسه. برای سهم مربی و باشگاه از شهریه نرخ رسمی منتشرشده‌ای پیدا نکردیم و این سهم در قرارداد تعیین می‌شود؛ پیش از شروع بپرس پول بر اساس جلسه است یا شاگرد، جلسه کنسل‌شده چه می‌شود و بیمه با کیست.

یک آگهی تنیس روی میز در مشهد در آبان ۱۴۰۵ عدد روشن داده بود: مربی خانم، سه جلسه یک‌ونیم ساعته در هفته، هر جلسه ۱٫۵ میلیون تومان، بدون شرط مدرک و سابقه. این یعنی حدود ۱۲ جلسه و ۱۸ میلیون تومان در ماه برای حدود ۱۸ ساعت کار. قیمت کلاس‌هایی که مربی‌ها خودشان آگهی کرده بودند فاصله زیادی دارد: جلسه خصوصی تنیس ۱٫۲۵ تا ۲٫۵ میلیون تومان، جلسه یک‌نفره تنیس روی میز در تبریز ۵۰۰ هزار تومان و جلسه ژیمناستیک کودک در مشهد ۲۵۰ هزار تومان. شهریه ماهانه کلاس گروهی ژیمناستیک در مشهد ۹۰۰ هزار و در تبریز، با تخفیف، ۵۰۰ هزار تومان بود. پس مربی کلاس گروهی کودک درآمدش را از تعداد شاگرد می‌سازد و مربی تنیس از گران بودن هر ساعت.

چیزی که درآمد را بالا می‌برد سابقه و نتیجه است: درجه بالاتر کارت، شاگردی که در مسابقه هیئت رتبه گرفته، و توان کار با گروهی که کمتر مربی دارد، مثل کودکان خردسال یا بانوان.