حفاظت فیزیکی چیست: نگهبانی، حراست و انتظامات، شرط‌ها و حقوق

حفاظت فیزیکی بخشی از امنیت است که با چیزهای دیدنی و لمس‌کردنی کار می‌کند: در و حصار، قفل و کارت ورود، دوربین مداربسته، نور، و آدم‌هایی که مراقب‌اند. هدفش این است که جلوی ورود بی‌اجازه، سرقت، خرابکاری و آسیب به آدم‌ها گرفته شود، و اگر اتفاقی افتاد زود دیده و گزارش شود. در کنار آن امنیت اطلاعات و امنیت سایبری هم هست که با داده کار می‌کنند، نه با در و دیوار.

حفاظت فیزیکی چه لایه‌هایی دارد؟

متخصصان امنیت حفاظت فیزیکی را چند لایه می‌دانند. بازدارندگی، مثل نور، تابلو و حضور نگهبان، که کسی اصلا فکر ورود نکند. تشخیص، مثل دوربین و دزدگیر، که ورود بی‌اجازه زود دیده شود. تاخیر، مثل در محکم و حصار، که فرصت واکنش بدهد. و واکنش، یعنی نگهبان، گزارش به پلیس و برنامه شرایط اضطراری. نگهبان در همه این لایه‌ها نقش دارد و برای همین هوشیاری او از هر دوربینی مهم‌تر است.

حراست چیست و حراست یعنی چه؟

حراست در لغت یعنی نگهبانی و پاسداری. در اداره‌ها، دانشگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ، حراست نام واحدی است که از ساختمان، کارکنان، اسناد و اموال سازمان محافظت می‌کند؛ کنترل رفت‌وآمد، بررسی حادثه‌ها و گاهی نظارت بر نگهبانان با این واحد است. قانون وزارت اطلاعات، مصوب ۱۳۶۲، هر دستگاه را مسئول حفظ اسناد خودش دانسته است. واحدهای حراست دستگاه‌ها بر پایه مصوبه ۱۳۶۸ مجمع تشخیص مصلحت نظام و آیین‌نامه اجرایی ۱۳۷۰ تشکیل شده‌اند؛ جزئیات آن در صفحه دوره حراست آمده است.

انتظامات چیست؟

انتظامات به نیروهایی گفته می‌شود که نظم یک ساختمان یا مراسم را حفظ می‌کنند: راهنمایی مراجعان، کنترل ورودی، نظم پارکینگ و صف. در بسیاری از سازمان‌ها انتظامات زیر نظر حراست کار می‌کند. نگهبان بیشتر مسئول یک پست مشخص است، مثل در ورودی کارخانه یا لابی برج، و معمولا شیفتی کار می‌کند.

همین آیین‌نامه صریح گفته است راه‌اندازی محافظ شخصی یا بادیگارد و کارآگاه خصوصی مجاز نیست. یعنی موسسه خصوصی نمی‌تواند خدمت بادیگارد شخصی بفروشد؛ همراهی‌های مجاز فقط مراقبت از گردشگران و همراهی حمل پول و اشیای قیمتی در موسسه‌های رتبه یک است. پس اگر جایی آموزش یا استخدام بادیگارد شخصی تبلیغ کرد، با احتیاط نگاه کنید.

رئیس پلیس پیشگیری در آبان ۱۳۹۷ هم گفته بود به‌کار گرفتن نیروی شرکت‌های خدماتی و نظافتی برای نگهبانی جرم است و ساختمان‌ها باید نگهبان آموزش‌دیده موسسه‌های حفاظتی را به کار بگیرند. در مهر ۱۳۹۸ پلیس از ۷۲۵ موسسه حفاظتی با حدود ۱۰۰ هزار نیرو خبر داده بود؛ عدد تازه‌تری پیدا نکردیم.

شیفت شب و قانون کار

نگهبانی بیشتر شیفتی است و قانون کار برای آن قاعده دارد: کار شب از ساعت ۲۲ تا ۶ صبح است و کارگری که فقط شب کار می‌کند ۳۵ درصد فوق‌العاده می‌گیرد. فوق‌العاده نوبت‌کاری ۱۰، ۱۵ یا ۲۲٫۵ درصد است، بسته به ترکیب شیفت‌ها. کار نوبتی می‌تواند در روز بیش از ۸ ساعت باشد، ولی در هر چهار هفته پشت سر هم نباید از ۱۷۶ ساعت بیشتر شود. شیفت‌های ۲۴ ساعته‌ای که در آگهی‌ها دیده می‌شود، باید با همین سقف جور باشد؛ حکم رسمی جدایی درباره آن پیدا نکردیم.

همه آگهی‌های دسته نگهبان یک سایت بزرگ کاریابی و جستجوی حراست، انتظامات، محافظ شخصی و اپراتور دوربین در مهر ۱۴۰۵ روی هم ۵۹۹ آگهی بود. ۴۶۷ آگهی که واقعا کار حفاظتی بود ماند: ۲۰۳ نگهبان، ۱۸۷ حراست و انتظامات، ۳۵ لابی‌من، سرایدار و پارکبان، ۲۴ سرپرست و مدیر و ۱۸ اپراتور مانیتورینگ. جستجوی محافظ شخصی هیچ آگهی نداشت.

۲۵۵ آگهی در تهران بود و بعد البرز ۴۷ و اصفهان ۲۴. ۱۲۵ آگهی از کارخانه‌ها بود و ۱۰۲ آگهی برج، مجتمع یا ساختمان را نام برده بودند. شرط‌های تکراری آگهی‌ها همان شرط‌های آیین‌نامه بود: ۸۰ آگهی کارت پایان خدمت، ۷۶ آگهی گواهی عدم سوءپیشینه و ۳۹ آگهی ضامن یا معرف خواسته بودند. ۶۵ آگهی سقف سن گذاشته بودند و ۱۵ آگهی بازنشسته‌ها را هم پذیرفته بودند.

۷۱ آگهی آشنایی با اطفای حریق یا کمک‌های اولیه را خواسته بودند؛ نگهبان اولین کسی است که در حادثه می‌رسد. ۲۲ آگهی جای خواب داده بودند، که برای کسی که از شهر دیگری می‌آید مهم است، ۴۶ آگهی غذا و ۶۲ آگهی بیمه را نام برده بودند. فقط یک آگهی از سلاح گفته بود.

در کنکور ۱۴۰۵ رشته غیرنظامی با نام حفاظت فیزیکی نبود. نزدیک‌ترین رشته «حفاظت اطلاعات» در دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی است که فقط آقایان را با مصاحبه می‌پذیرد و کارش ضدجاسوسی است، نه نگهبانی. افسران پلیس هم از راه آزمون جداگانه دانشگاه علوم انتظامی جذب می‌شوند.

برای نگهبان، آموزش اصلی همان دوره‌ای است که آیین‌نامه در مرکز مورد تایید پلیس خواسته است. فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ دوره «متصدی خدمات حفاظتی و مراقبتی» را ۱۵۰ ساعت و حدود ۱۱٫۲ میلیون تومان حضوری و ۹ میلیون مجازی داشت. «منشی انتظامات» ۹۱ ساعت و حدود ۶٫۸ میلیون و «مسئول کنترل و بازرسی کارکنان» ۱۳۰ ساعت و حدود ۹٫۷ میلیون تومان است. پودمان‌های کوتاه حفاظت از بانک، طلافروشی، موزه، معدن و همراهی حمل پول هم در فهرست هست، ولی شهریه آن‌ها در فایل رسمی اشتباه چاپ شده است.

برای اپراتور دوربین استاندارد جدایی نیست. کسی که دوربین را نصب و تعمیر هم بلد باشد، شانس بیشتری در شرکت‌های امنیتی دارد؛ فنی و حرفه‌ای برای تعمیرکار سیستم‌های نظارت تصویری دوره ۲۴۰ ساعته دارد.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص نگهبانان در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۵ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۱ تا ۳۱ میلیون. این گزارش سابقه را جدا نکرده است. در شهرهای بزرگ دیگر میانه ۲۴ میلیون بود. همین افراد در تهران به‌طور میانه ۳۶ میلیون تومان درخواست می‌کردند.

آگهی‌ها بالاتر از دریافتی بودند: ۱۳۹ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان بود. برای نگهبان و حراست همین ۳۰ تا ۴۰، برای اپراتور مانیتورینگ ۲۵ تا ۳۳ و برای سرپرستان ۳۰ تا ۵۰ میلیون. بخشی از این فاصله، فوق‌العاده شب و نوبت‌کاری است که در شیفت‌های طولانی به حقوق پایه اضافه می‌شود.

از نگهبان تا سرپرست حراست

نگهبانی برای خیلی‌ها شغل شروع است، ولی پله‌های بالاتری هم دارد: سرپرست شیفت، سرپرست انتظامات و مسئول حراست یک سازمان. برای رسیدن به این پله‌ها، سابقه بی‌دردسر، آشنایی با کار اداری و گزارش‌نویسی، کمک‌های اولیه و اطفای حریق و شناختن سیستم‌های دوربین و کنترل تردد کمک می‌کند. مدرک بالاتر هم برای واحدهای حراست سازمان‌ها امتیاز است؛ از ۴۳ آگهی که رشته نوشته بودند، ۲۶ آگهی کاردانی فنی و ۱۱ آگهی مدیریت خواسته بودند.