زنبورداری: درآمد هر کلنی، هزینه شروع و مسیر ورود
گروه شغلیزنبورداری یعنی نگهداری کلنی‌های زنبور عسل برای تولید عسل، ملکه، ژل رویال، گرده و موم. در ایران کاری برای خود است، نه شغل استخدامی: طبق سرشماری رسمی ۱۴۰۴ بیش از ۸۵ هزار زنبوردار حدود ۱۰٫۲ میلیون کلنی دارند و هر کلنی به‌طور میانگین ۱۲٫۷ کیلو عسل داده است. این صفحه با همین عددها و قیمتهای مهر ۱۴۰۵ حساب می‌کند هر کلنی چقدر می‌فروشد، شروع کار چقدر خرج دارد و چه برگه‌هایی لازم است.
تست راه تا کار نشان می‌دهد کار در طبیعت و با دست، مثل زنبورداری، چقدر با علاقه‌هایت جور است.
زنبورداری چیست و زنبوردار چه کار می‌کند؟
این گروه یک شغل دارد: زنبوردار. صفحه زنبوردار مسیر آموزشی سه مرحله‌ای آن را نشان می‌دهد، از دوره مقدماتی تا تولید ژل رویال و فروش آنلاین.
زنبوردار
نگهداری کلنی، کنترل آفت، تغذیه زمستانه، کوچ و برداشت عسل؛ کاری برای خود با درآمد فصلی.
تازه نفس: ۲ دورهماهر: ۳ دورهسوپرحرفه‌ای: ۴ دوره
زنبوردار کلنی‌ها را سالم و پرجمعیت نگه می‌دارد: کندوها را مرتب بازدید می‌کند، جلوی آفت و بیماری را می‌گیرد، ملکه پیر را عوض می‌کند، در پاییز و زمستان به زنبورها شربت شکر می‌دهد و در فصل گل، عسل را برداشت می‌کند. خیلی از زنبوردارها در سال چند بار کندوها را با کامیون به منطقههای پرگل می‌برند که به آن کوچ میگویند.
این کار حقوق ثابت ندارد. درآمد از فروش عسل، ملکه، کلنی و محصولات دیگر است و به محصول همان سال بستگی دارد. برای همین در آگهی‌های استخدام هم پیدا نمی‌شود: ۱۳ مهر ۱۴۰۵ در یک سایت بزرگ کاریابی حتی یک آگهی زنبوردار نبود و شرکت‌های عسل فقط فروشنده و نیروی بسته‌بندی می‌خواستند.
زنبورداری در ایران با عدد
این عددها از سرشماری سالانه زنبورستان‌هاست که جهاد کشاورزی هر پاییز انجام می‌دهد. کنار عسل، در ۱۴۰۴ حدود ۹ تن ژل رویال، ۸۰۱ تن گرده، بیش از ۲۲۷ تن بره‌موم و ۲٬۳۷۸ تن موم هم تولید شد. ۴۰٬۵۵۳ زنبوردار، یعنی کمتر از نیمی از آن‌ها، کلنی‌هایشان را بیمه کرده بودند.
بیشترین عسل از آذربایجان غربی می‌آید: در سرشماری ۱۴۰۱ این استان ۲۲ درصد عسل کشور را داشت و بعد آذربایجان شرقی و فارس هر کدام حدود ۱۱ درصد. در آمارهای جهانی هم ایران در سال‌های اخیر جزو پنج تولیدکننده بزرگ عسل دنیا بوده است. هر ایرانی به‌طور میانگین سالی ۱٫۵ کیلو عسل می‌خورد.
درآمد زنبورداری: هر کلنی در سال چقدر می‌فروشد؟
درآمد زنبوردار حقوق ثابت نیست. حسابش ساده است: کیلوی عسلی که هر کلنی می‌دهد، ضرب در قیمتی که فروخته میشود، منهای هزینه‌ها. ما این حساب را با عددهای رسمی محصول و قیمت‌هایی کردیم که زنبوردارها در شهریور و مهر ۱۴۰۵ برای فروش عمده عسل گذاشته بودند: حدود ۴۲۰ تا ۷۵۰ هزار تومان هر کیلو. عسل چندگیاه پایین این بازه است و گون و عسل کم‌ساکارز بالای آن.
- سال خشک: در یک شهرستان خراسان رضوی در ۱۴۰۴ محصول هر کلنی حدود ۵٫۵ کیلو شد. فروش هر کلنی: حدود ۲٫۳ تا ۴٫۱ میلیون تومان در سال.
- میانگین کشور: ۱۲٫۷ کیلو در سرشماری ۱۴۰۴. فروش هر کلنی: حدود ۵٫۳ تا ۹٫۵ میلیون تومان در سال.
- استان اول کشور: آذربایجان غربی در ۱۴۰۴ از هر کندو حدود ۱۹ کیلو برداشت کرد. فروش هر کلنی: حدود ۸ تا ۱۴ میلیون تومان در سال.
درآمد سالانه زنبورداری با ۱۰، ۵۰ و ۱۰۰ کلنی
با میانگین کشور، ده کلنی حدود ۵۳ تا ۹۵ میلیون تومان در سال می‌فروشد، پنجاه کلنی حدود ۲۶۷ تا ۴۷۶ میلیون و صد کلنی حدود ۵۳۳ تا ۹۵۳ میلیون. این فروش است، نه سود. برای مقایسه، حداقل حقوق قانونی کارگر مجرد در ۱۴۰۵ حدود ۲۱٫۸ میلیون تومان ناخالص در ماه است و فروش ماهانه پنجاه کلنی با میانگین کشور حدود ۲۲ تا ۴۰ میلیون تومان میشود، پیش از کم کردن هزینه‌ها.
تیترهایی مثل «زنبوردار با ۵۰ کندو، سالی نزدیک یک میلیارد تومان سود خالص» با این عددها جور درنمی‌آید؛ پنجاه کلنی با میانگین کشور حتی با قیمت بالای فروش عمده حدود ۴۷۶ میلیون تومان فروش دارد.
چه چیزهایی از این فروش کم میشود؟
- شکر تغذیه زمستان: ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان هر کیلو در مهر ۱۴۰۵؛ تغذیه از مهر تا بهار ادامه دارد.
- دارو و نوار کنترل کنه واروآ و بیماری‌ها.
- ملکه تازه: ۱ تا ۲ میلیون تومان هر ملکه در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵.
- کرایه کوچ: یک تولیدکننده کرمانشاهی گفته کرایه حمل کندوهایش تا سردشت در دو ماه از ۹ به ۲۵ میلیون تومان رسیده است.
- تلفات: در تنها پیمایش بین‌المللی که زنبورداری ایران را شمرده، ۲۲ درصد کلنی‌ها در زمستان ۱۳۹۷ از بین رفته بودند.
فروش مستقیم، قیمت بالاتر
کسی که عسلش را خودش به مشتری بفروشد قیمت بیشتری می‌گیرد: زنبوردارها در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ برای فروش خرده بیشتر از حدود ۵۰۰ هزار تا ۱٫۵ میلیون تومان قیمت گذاشته بودند و میانه قیمت شیشه یک کیلویی در فروشگاه‌های اینترنتی برای گون ۸۰۰ هزار، آویشن حدود یک میلیون و کنار حدود ۱٫۵ میلیون تومان بود. فروش خرده اما مشتری، بسته‌بندی و برگه آزمایش می‌خواهد. خریدارها قیمت را بیشتر از نوع گل، با برگه آزمایش ساکارز می‌سنجند و عسل کارگاهی که با جوشاندن شکر ساخته میشود، بازار را خراب می‌کند.
هزینه شروع زنبورداری با قیمتهای مهر ۱۴۰۵
کلنی‌ها را معمولا با تعداد قاب پر از زنبور قیمت می‌گذارند. این قیمت‌ها از آگهی‌های فروش زنبوردارها در شهریور و مهر ۱۴۰۵ است:
| چه چیزی | قیمت (تومان) | توضیح |
|---|---|---|
| یک کلنی با کندو | ۴٫۵ تا ۸ میلیون | بسته به تعداد قاب زنبور؛ هر قاب حدود ۹۰۰ هزار تومان |
| کندوی خالی نو | حدود ۱ تا ۱٫۳ میلیون | کندوی کارکرده حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار |
| طبقه کندو (طبق) | ۶۰۰ هزار تا ۱٫۱ میلیون | برای فصل برداشت |
| قاب | حدود ۴۰ هزار | سیم‌کشی‌شده |
| عسلکش چهارقابی | حدود ۱۰ میلیون | کارکرده یا در حد نو؛ بعضی زنبوردارها آن را کرایه می‌دهند |
| ملکه جفت‌گیری‌کرده | ۱ تا ۲ میلیون | برای عوض کردن ملکه پیر یا ساختن کلنی تازه |
| شکر تغذیه زمستان | ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ هر کیلو | قیمت فله، ۸ مهر ۱۴۰۵ |
چگونه زنبورداری را شروع کنیم؟
- ۱
اول یاد بگیر
دوره ۲۰۰ ساعته «پرورش دهنده زنبور عسل» فنی‌وحرفه‌ای را بگذران و اگر میشود، یک فصل کنار یک زنبوردار باتجربه کار کن. بیشتر کار با زنبور مهارت دست است و از کتاب یاد گرفته نمی‌شود.
- ۲
کوچک شروع کن
راهنماهای آموزشی شروع با دو تا ده کلنی را توصیه می‌کنند، نه یکی. با چند کلنی اگر ملکه یکی از بین برود، از کلنی دیگر جبرانش می‌کنی.
- ۳
جای مناسب پیدا کن
در ماههای گرم، دور تا دور زنبورستان تا شعاع حدود پنج کیلومتر باید گل کافی باشد. آب سالم نزدیک باشد و از مزرعه‌هایی که سم‌پاشی می‌شوند دور باشی.
- ۴
در سرشماری ثبت کن
سرشماری ۱۴۰۵ از ۲ آبان تا اواخر دی، آنلاین و با بازدید کارشناس جهاد کشاورزی است. هر خدمت و حمایتی در سال به ثبت در همین سرشماری بستگی دارد.
- ۵
شناسنامه و بیمه بگیر
با سابقه ثبت در سرشماری، شناسنامه زنبورداری را از جهاد کشاورزی شهرستان بگیر و کلنی‌ها را بیمه کن.
- ۶
فروش را از اول برنامه‌ریزی کن
برای عسلت برگه آزمایش بگیر و مشتری مستقیم پیدا کن. فروش عمده ساده‌تر است، ولی قیمت کمتری دارد.
مجوز زنبورداری: سرشماری، شناسنامه، کوچ و بیمه
سرشماری سالانه
اولین و مهم‌ترین ثبت، سرشماری سالانه زنبورستان‌هاست. سرشماری ۱۴۰۵ از ۲ آبان تا اواخر دی به‌صورت آنلاین انجام میشود و کارشناس‌های جهاد کشاورزی شهرستان هم از زنبورستان‌ها بازدید می‌کنند. در این مدت کوچ و جابه‌جایی کلنی‌ها ممنوع است و زنبورداری که ثبت نشود، در طول سال از خدمات و حمایت‌ها جا می‌ماند.
شناسنامه زنبورداری
شناسنامه زنبورداری بر پایه همان ثبت سرشماری صادر میشود و برای خدمات بعدی لازم است. سازمان‌های جهاد کشاورزی معمولا گواهی گذراندن دوره آموزشی را هم می‌خواهند. برنامه سالانه کوچ و استقرار زنبورستان‌ها شامل دارندگان شناسنامه با دست‌کم ۴۰ کلنی است.
کوچ و فاصله زنبورستان‌ها
برای بردن کندوها به استان دیگر باید از جهاد کشاورزی شهرستان مبدا مجوز گرفت و گواهی بهداشتی حمل را از دامپزشکی همراه داشت. در فصل کوچ فاصله زنبورستان‌ها هم قاعده دارد:
- ۴۰ تا ۱۰۰ کلنی: دست‌کم ۱٬۰۰۰ متر (در جنگل و پوشش گیاهی انبوه ۵۰۰ متر)
- ۱۰۱ تا ۳۰۰ کلنی: دست‌کم ۱٬۵۰۰ متر (۱٬۰۰۰ متر)
- بیشتر از ۳۰۰ کلنی: دست‌کم ۲٬۰۰۰ متر (۱٬۵۰۰ متر)
- در دوره پرورش ملکه: دست‌کم ۳ کیلومتر با مرکزهای تولید ملکه
بیمه کلنی‌ها
بیمه کلنی زنبور عسل خسارت‌هایی مثل حادثه هنگام حمل، سیل، خشکسالی، سرما و گرمای شدید، حمله حیوانات وحشی، سم‌پاشی، آتش‌سوزی و بیماری‌هایی مثل نوزما و لوک آمریکایی را پوشش می‌دهد. در سرشماری ۱۴۰۴، ۴۰٬۵۵۳ زنبوردار بیمه داشتند.
وام زنبورداری
وام مخصوص زنبورداری با مبلغ ۱۴۰۵ پیدا نکردیم. راه‌های واقعی، وامهای عمومی اشتغال است: وامهای قرضالحسنه اشتغال و مشاغل خانگی تا ۲۰۰ میلیون تومان با بازپرداخت پنج ساله، وام سرباز ماهر برای سربازانی که مهارتشان را ثبت کرده‌اند، و طرحهای اشتغال روستایی که زنبورداری را جزو رشتههای اولویتدار آوردهاند.
معایب شغل زنبورداری
زنبورداری کار شیرینی است، ولی این دشواری‌ها جزو آن است:
محصول به آب و هوا بسته است
در ۱۴۰۴ عسل خراسان رضوی به‌خاطر خشکسالی از ۳٬۴۰۰ تن به حدود ۲٬۶۴۰ تن رسید و در یک شهرستان آن ۳۵ درصد کم شد؛ آنجا هر کلنی حدود ۵٫۵ کیلو داد، در برابر میانگین ۱۲٫۷ کیلوی کشور.
تلفات زمستان
در تنها پیمایش بین‌المللی درباره ایران، ۲۲ درصد کلنی‌ها در زمستان ۱۳۹۷ از بین رفته بودند. بدون شکر به‌موقع، خیلی از کلنی‌ها زمستان را رد نمی‌کنند.
آفت، دارو و سم
در خراسان رضوی بعد از خشکسالی، کنه واروآ مهم‌ترین علت کم شدن کلنی‌ها بود و داروی تقلبی هم در بازار هست. سم‌پاشی مزرعه‌ها می‌تواند یک زنبورستان را از بین ببرد.
کوچ و هزینه حمل
بعضی زنبوردارها سالی تا شش بار کوچ می‌کنند. کار سنگین است، دور از خانه و با کرایه‌ای که در یک سال چند برابر شده است.
قیمت عسل و عسل تقلبی
هزینه‌ها تندتر از قیمت عسل بالا رفته و عسل کارگاهی ارزان، فروش زنبوردار واقعی را سخت می‌کند. فعالان این صنعت میگویند صادرات هم به‌خاطر قوانین ارزی کم شده است.
نیش، حیوانات و کار بدنی
نیش زنبور جزو کار است و کندوی پر سنگین است. در دماوند در ۱۴۰۴ خرس‌ها بیش از ۱۷ بار به کندوها حمله کردند.
رشته زنبورداری: کجا یاد بگیریم؟
برای زنبوردار شدن مدرک دانشگاهی شرط نیست؛ در سرشماری ۱۴۰۱ فقط ۱۹ درصد زنبوردارها تحصیلات دانشگاهی داشتند. این مسیرها برای یاد گرفتن هست:
| مسیر | چه مدرکی | مدت و شرط | مناسب چه کسی |
|---|---|---|---|
| دوره «پرورش دهنده زنبور عسل» فنی‌وحرفه‌ای | گواهی مهارت | ۲۰۰ ساعت، بیشترش عملی؛ در آموزشگاه‌های آزاد تهران ۱۴۰۵ حضوری حدود ۲۲٫۷ و آنلاین حدود ۱۸٫۱ میلیون تومان | هر کسی که می‌خواهد کار را شروع کند |
| هنرستان کاردانش «پرورش زنبورعسل و کرم ابریشم» | دیپلم | پایه دهم تا دوازدهم، در گروه کشاورزی | دانش‌آموزی که بعد از نهم این کار را می‌خواهد |
| علمیکاربردی: کاردانی و کارشناسی ناپیوسته پرورش زنبور عسل | کاردانی و کارشناسی | بدون کنکور و با سوابق تحصیلی؛ رشتههای هر مرکز را در دفترچه همان سال ببین | کسی که دیپلم دارد |
| دانشگاه: علوم دامی | کارشناسی و بالاتر | با کنکور؛ پرورش زنبور عسل یکی از درس‌های آن است | کسی که کار پژوهشی یا کارشناسی دولتی می‌خواهد |
دوره زنبورداری برگزار می‌کنید؟
اگر آموزشگاه شما دوره زنبورداری را با کار عملی در زنبورستان و مربی باتجربه برگزار می‌کند، درخواست همکاری بدهید. هر آموزشگاه پیش از نمایش در راه تا کار بررسی میشود.
- ثبت‌نام با شماره موبایل و مشخصات آموزشگاه
- بررسی درخواست توسط تیم راه تا کار
- بعد از تایید، صفحه آموزشگاه در سایت و امکان ثبت دوره
- بررسی هر دوره پیش از نمایش
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی میشود.
زنبورداری به شخصیت تو می‌آید؟
بیشتر مناسب کسی است که
- کار در طبیعت و با دست را به کار پشت میز ترجیح می‌دهد
- حوصله دارد و از مراقبت منظم خسته نمی‌شود
- تنها کار کردن و تصمیم گرفتن برای خودش را دوست دارد
- با درآمد فصلی و سال خوب و بد کنار می‌آید
ممکن است سخت باشد اگر
- حقوق ثابت ماهانه برایت مهم است
- از نیش و حشره می‌ترسی یا حساسیت داری
- نمی‌توانی چند ماه از سال دور از خانه کار کنی
- کار بدنی سنگین را دوست نداری
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با زنبورداری و گروه‌های نزدیک مقایسه می‌کند.
شروع تستسوالهای رایج درباره زنبورداری
درآمد زنبورداری چقدر است؟
با میانگین کشور، یعنی ۱۲٫۷ کیلو عسل در سال، هر کلنی با قیمت فروش عمده مهر ۱۴۰۵ حدود ۵٫۳ تا ۹٫۵ میلیون تومان فروش دارد؛ هزینه‌ها مثل شکر، دارو، ملکه، کوچ و تلفات از این کم میشود. فروش مستقیم به مشتری قیمت بیشتری دارد.
هر کندو چقدر عسل می‌دهد؟
میانگین کشور در سرشماری ۱۴۰۴، ۱۲٫۷ کیلو بود. کندوی سنتی حدود ۴٫۷ کیلو می‌دهد، در سال خشک یک شهرستان خراسان رضوی به ۵٫۵ کیلو رسید و آذربایجان غربی در ۱۴۰۴ حدود ۱۹ کیلو برداشت کرد. مدیریت، منطقه، کوچ و باران همه در این عدد اثر دارند.
برای شروع زنبورداری به چه سرمایهای نیاز است؟
با قیمتهای مهر ۱۴۰۵ هر کلنی با کندو ۴٫۵ تا ۸ میلیون تومان است، پس ده کلنی حدود ۴۵ تا ۸۰ میلیون تومان. عسلکش، لباس و ابزار، دارو و شکر جداست.
زنبورداری بدون کوچ هم میشود؟
بله، به آن زنبورداری ثابت میگویند. شرطش این است که در ماههای گرم تا شعاع حدود پنج کیلومتر گل کافی باشد. کوچ برای رسیدن به گل منطقههای دیگر است و هزینه حمل و دوری از خانه دارد.
وام زنبورداری چقدر است؟
وام مخصوص زنبورداری با مبلغ ۱۴۰۵ پیدا نکردیم. وامهای قرضالحسنه اشتغال و مشاغل خانگی تا ۲۰۰ میلیون تومان است و طرحهای اشتغال روستایی زنبورداری را جزو رشتههای اولویتدار آوردهاند. برای هر وامی ثبت در سرشماری لازم است.
وام زنبورداری سربازی چیست؟
منظور وام سرباز ماهر است: برای سربازانی که از مهر ۱۴۰۰ تا پایان شهریور ۱۴۰۴ پایان خدمت گرفته‌اند و مدرک مهارتشان را در سامانه ثبت کرده‌اند. مبلغی که در گزارش‌ها آمده ۱۵۰ میلیون تومان است. گواهی مهارت زنبورداری یکی از راه‌های گرفتن آن است.
زنبورداری در خانه جرم است؟
قانون خاصی که نگهداری کندو در خانه را جرم بداند پیدا نکردیم. اما اگر کندوها برای همسایه‌ها مزاحمت یا خطر داشته باشند، با شکایت آن‌ها میشود دستور جمع کردنشان را گرفت. برای کار جدی، زنبورستان بیرون از شهر بهتر است.
رشته زنبورداری در دانشگاه هست؟
رشتهای با نام فقط زنبورداری نیست. هنرستان کاردانش رشته «پرورش زنبورعسل و کرم ابریشم» دارد، علمیکاربردی کاردانی و کارشناسی ناپیوسته پرورش زنبور عسل را بدون کنکور میپذیرد و در دانشگاه زنبور عسل بخشی از علوم دامی است.
زنبورداری برای خانم‌ها مناسب است؟
در شرایط دوره آموزشی و شناسنامه زنبورداری شرط جنسیت نیست. کار بدنی است و کوچ هم دارد؛ زنبورداری ثابت، بدون کوچ، این بخش را کمتر می‌کند.
استخدام زنبوردار وجود دارد؟
خیلی کم. ۱۳ مهر ۱۴۰۵ در یک سایت بزرگ کاریابی هیچ آگهی زنبوردار نبود. بیشتر زنبوردارها برای خودشان کار می‌کنند و کار کردن کنار یک زنبوردار باتجربه، بهترین راه یاد گرفتن است.
پیش از خرید اولین کلنی، ببین این کار با تو جور است
چند دقیقه برای تست بگذار: نتیجه نشان می‌دهد کار در طبیعت، با دست و برای خود، با علاقه‌ها و شخصیتت چقدر نزدیک است.
شروع تستسوالی درباره زنبورداری دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.