بازرسی فنی چیست؟ رشته بازرسی فنی، NDT، مدرک‌ها و بازار کار

بازرسی فنی کار بررسی تجهیزات صنعتی است تا مطمئن شویم طبق نقشه و استاندارد ساخته شده‌اند و در دوره کار هم سالم مانده‌اند. بازرس فنی در پالایشگاه، پتروشیمی، نیروگاه، خط لوله، کارخانه فولاد و کارگاه ساخت سازه فلزی کار می‌کند: جوش را بررسی می‌کند، ضخامت دیواره مخزنی را که سال‌ها زیر فشار بوده می‌سنجد، خوردگی را پیدا می‌کند و گزارش می‌دهد که دستگاه می‌تواند کار کند یا باید تعمیر شود.

NDT چیست؟

NDT یا آزمون غیرمخرب، مجموعه روش‌هایی است که بدون بریدن یا آسیب زدن به قطعه، عیب‌های درون و روی آن را نشان می‌دهد. استاندارد ISO 9712 که صلاحیت افراد آزمون غیرمخرب را تعیین می‌کند می‌گوید اثر هر آزمون غیرمخرب به توانایی کسانی بستگی دارد که آن را انجام می‌دهند یا مسئولش هستند. به همین دلیل در این کار مدرک فرد برای هر روش جدا صادر می‌شود.

مهندس خوردگی چه می‌کند؟

خوردگی یعنی از بین رفتن تدریجی فلز در برابر آب، خاک، گاز یا مواد شیمیایی. مهندس خوردگی علت آن را پیدا می‌کند و برای جلوگیری از آن پوشش، حفاظت کاتدی، انتخاب جنس مناسب یا مواد بازدارنده پیشنهاد می‌دهد. مطالعه جهانی انجمن مهندسان خوردگی در ۲۰۱۶ هزینه سالانه خوردگی در جهان را حدود ۲٫۵ تریلیون دلار، نزدیک به ۳٫۴ درصد تولید ناخالص جهانی، برآورد کرد. بخشی از این هزینه با بازرسی و پیشگیری به‌موقع کم می‌شود و همین دلیل اصلی وجود این شغل‌هاست.

رشته‌ای که مستقیم به این کار می‌رسد، مهندسی ایمنی و بازرسی فنی در صنایع نفت و گاز است که در دفترچه گروه ریاضی آمده و پذیرشش کشوری است. شمارش ما از دفترچه‌های رسمی ۱۴۰۵:

• با آزمون: ۲۲۱ ظرفیت در ۸ دانشگاه؛ تبریز ۳۰، صنعت نفت آبادان ۳۰، سمنان ۳۳، لامرد ۳۳، هرمزگان ۳۰، گچساران ۲۵، جم ۲۰ و لار ۲۰
• سهمیه بومی و مناطق درگیر بلایای طبیعی: ۱۲ ظرفیت
• با سوابق تحصیلی: ۱۱۷ ظرفیت؛ اسفراین ۳۷، انرژی ساوه ۵۰ و نقش جهان اصفهان ۳۰

روی هم ۳۵۰ ظرفیت. جز تبریز و سمنان، همه این دانشگاه‌ها در منطقه‌های نفت و گازند، از آبادان و گچساران تا جم و بندرعباس. دانشگاه آزاد هم این رشته را دارد، ولی ظرفیتش را چاپ نکرده است. بسیاری از بازرس‌ها هم از رشته‌های دیگر به این کار آمده‌اند: در آگهی‌هایی که خواندیم، مهندسی مکانیک و مهندسی مواد بیشترین رشته‌هایی بودند که کارفرما خواسته بود.

رشته خوردگی و حفاظت مواد

در کنکور کارشناسی ۱۴۰۵ رشته‌ای با نام خوردگی نیست. خوردگی و حفاظت از مواد یکی از گرایش‌های کارشناسی ارشد مهندسی مواد است. مهندسی بازرسی فنی هم در ارشد مجموعه امتحانی خودش را دارد و درس‌هایی مثل الکتروشیمی و خوردگی، مقاومت مصالح و تست‌های غیرمخرب، متالورژی فیزیکی و مکانیکی و ترمودینامیک در آن امتحان گرفته می‌شود. پس راه معمول این است: کارشناسی مکانیک، مواد، شیمی یا خود ایمنی و بازرسی فنی، و بعد ارشد بازرسی فنی یا گرایش خوردگی.

همه آگهی‌هایی که در مهر ۱۴۰۵ با کلیدواژه‌های بازرس فنی، بازرسی فنی، NDT، خوردگی و بازرس جوش منتشر شده بود، به‌اضافه آگهی‌های سه دسته مهندسی شیمی و نفت، مواد و مکانیک، در یک سایت بزرگ کاریابی خوانده شد. ۱۱۵ آگهی عنوانی شبیه بازرسی داشتند، ولی بیشترشان کار دیگری بودند: ۳۸ آگهی مهندسی پایپینگ، ۲۸ آگهی بازرس کنترل کیفیت محصول در کارخانه، ۱۰ آگهی بازرسی خودرو و ۹ آگهی بازرسی کالا.

تنها ۲۰ آگهی کار بازرسی فنی به معنای این صفحه بودند: ۱۴ آگهی بازرسی تجهیزات، ۴ آگهی بازرسی جوش و کنترل کیفیت پایپینگ و ۲ آگهی کارشناس خوردگی. ۸ آگهی از نفت، گاز و پتروشیمی و ۶ آگهی از کارخانه‌های صنعتی بود. ۱۱ آگهی در تهران و بقیه در خوزستان، ایلام، یزد، سمنان و قزوین. ۱۱ آگهی فقط آقا می‌خواستند و ۶ آگهی فرقی نگذاشته بودند. ۱۱ آگهی سابقه کار خواسته بودند و ۱۰ آگهی از کار در سایت و پروژه حرف زده بودند.

رشته‌هایی که بیشتر خواسته شده بود مهندسی مکانیک در ۱۲ آگهی و مهندسی مواد در ۱۰ آگهی بود. ۶ آگهی از ISO 9712 یا سطح مدرک NDT نام برده بودند و ۳ آگهی از مدرک API. هیچ آگهی‌ای عنوان NDT نداشت. این با تجربه این صنعت جور است: بیشتر کار بازرسی از راه شرکت‌های بازرسی و پیمانکاران پروژه پر می‌شود و آشنایی و سابقه در آن نقش بزرگی دارد.

گزارش‌های حقوق، گروه جداگانه‌ای برای بازرس فنی ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که دارند مهندسان شیمی و نفت و گاز است که بیشتر بازرس‌ها هم در همان صنعت کار می‌کنند. بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص کارشناسان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۱ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۵ تا ۴۰ میلیون می‌گرفتند. همین گروه برای ۱۴۰۵، ۴۶ میلیون تومان درخواست کرده‌اند. مهندسان مواد در کل کشور میانه ۲۷ میلیون دریافت می‌کردند. به همین دلیل کادر حقوق این صفحه تخمینی است.

کارفرماهای بازرسی چقدر پیشنهاد می‌دهند؟

۵ آگهی از ۲۰ آگهی بازرسی فنی بازه حقوق داشتند. میانه آن‌ها ۶۰ تا ۸۰ میلیون تومان بود، از ۴۰ تا ۶۰ میلیون برای کارشناس خوردگی تا ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون برای سرپرست بازرسی سایت در ایلام. کار در سایت‌های دور و مأموریت معمولا مزد بیشتری دارد و هر مدرک تازه، مثل سطح ۲ یک روش یا API، دست بازرس را برای حقوق بالاتر بازتر می‌کند.