درآمد مهندسی نفت: حقوق، رشته، شغل‌ها و بازار کار

گزارش‌های معتبر حقوق، مهندسی نفت را با مهندسی شیمی در یک گروه می‌شمارند؛ این گروه ۵۲۱ پاسخ‌دهنده داشت. میانه حقوق دریافتی خالص سطح کارشناس این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۱ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۵ تا ۴۰ میلیون می‌گرفتند. در شهرهای کوچک میانه همین سطح ۳۴ میلیون بود و بازه‌اش هم بازتر، از ۱۸ تا ۵۹ میلیون.

شاید بالاتر بودن رقم شهرهای کوچک به این دلیل باشد که بخشی از کار این گروه در منطقه‌های عملیاتی بیرون از تهران است، ولی گزارش دلیلش را نمی‌گوید. این عددها کل مهندسی شیمی و نفت را با هم می‌شمارند و برای مهندسی نفت به‌تنهایی رقم جدایی منتشر نشده است.

حقوق در آگهی‌ها

۲۰ آگهی که مدرک نفت را می‌پذیرفتند و عدد حقوق داشتند، میانه حداقل و حداکثرشان ۴۰ و ۵۷٫۵ میلیون تومان بود. میانه حقوق درخواستی کارشناسان در تهران برای ۱۴۰۵ هم ۴۶ میلیون تومان بود؛ رقمی که می‌خواهند، نه رقمی که می‌گیرند. حقوق کارمندان رسمی شرکت‌های تابعه وزارت نفت از جدول خود این شرکت‌هاست و آمار منتشرشده معتبری برایش پیدا نکردیم؛ عددهای بزرگی که در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود منبع روشنی ندارد.

کار اصلی مهندسان نفت در شرکت‌های تابعه وزارت نفت، شرکت‌های حفاری و پیمانکاران خدمات چاه است و بیشترشان از راه آزمون، قرارداد پیمانکاری و آشنایی استخدام می‌کنند، نه آگهی. آخرین آزمون استخدامی سراسری وزارت نفت در اردیبهشت ۱۴۰۲ با ۷۷٬۸۲۶ ثبت‌نامی برگزار شد و یک نوبت ۸۱۳ نفره برای مناطق نفت‌خیز جنوب تا تیر ۱۴۰۵ هنوز برگزار نشده بود.

در یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵، ۵۸ آگهی مدرک نفت یا کار بالادستی را می‌خواستند، بیشترشان در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی. ۴۶ آگهی خود رشته نفت را نام برده بودند و بقیه شیمی، مکانیک یا صنایع را هم می‌پذیرفتند. کار میدانی معمولا دور از شهر و به صورت چرخشی است.

آگهی‌های مهندسی نفت چه می‌خواستند؟

۳۱ آگهی از ۵۸ آگهی در تهران بود، ۴ آگهی در خوزستان، ۴ آگهی در البرز و ۳ آگهی در بوشهر. ۳۶ آگهی از شرکت‌های نفت، گاز و پتروشیمی بود و بقیه از کارخانه‌ها، معدن و خدمات مهندسی. ۳۳ آگهی سابقه کار، ۱۷ آگهی زبان انگلیسی و ۱۴ آگهی آشنایی با HSE خواسته بودند و ۶ آگهی از کار مقیم، کمپ یا دکل نام برده بودند.

آزمون استخدامی وزارت نفت چطور برگزار می‌شود؟

آزمون اردیبهشت ۱۴۰۲ را سازمان سنجش در ۴۶ شهرستان برگزار کرد. از ۷۷٬۸۲۶ ثبت‌نامی، ۱۹٬۸۶۱ نفر از خوزستان بودند. خانم‌ها هم در این آزمون شرکت کردند؛ برای نمونه در حوزه یاسوج ۳۴۸ نفر از ۲٬۵۹۵ داوطلب خانم بودند. برای نوبت‌های بعدی، شرط سن و بومی بودن را در اطلاعیه رسمی ندیدیم و رقم‌هایی که سایت‌های استخدامی می‌نویسند با هم جور نیست؛ شرط هر نوبت را از اطلاعیه رسمی همان نوبت بخوان.

ذخایر: ۲۰۸٫۶ میلیارد بشکه

ذخایر اثبات‌شده نفت ایران در پایان ۲۰۲۵ طبق سالنامه آماری اوپک ۲۰۸٫۶ میلیارد بشکه بود؛ سومین در جهان بعد از ونزوئلا و عربستان. این عدد نسبت به سال قبل تغییری نکرده است.

تولید: حدود ۲٫۵ میلیون بشکه در روز

بر پایه برآوردهای بین‌المللی، تولید نفت خام ایران در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به‌طور میانگین ۳٫۲۶ میلیون بشکه در روز بود. در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ به ۳٫۲۱ و در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ به ۳٫۱۴ رسید. بعد در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به ۲٫۵۳ افت کرد، در ماه مه به ۲٫۲۸ رسید و در ژوئن و ژوئیه به ۲٫۴۵ و ۲٫۴۸ میلیون بشکه برگشت. در همان سه‌ماهه، تولید عراق و کویت هم به‌شدت افت کرد؛ یعنی کاهش منطقه‌ای بود.

کار میدانی و چرخشی

کار روی دکل و در میدان‌ها معمولا چند هفته کار و چند هفته استراحت است و دور از خانواده. عدد ثابتی برای این چرخه در منبع رسمی پیدا نکردیم و هر شرکت و پیمانکار برنامه خودش را دارد.

ریسک بازار

تولید و پروژه‌های نفتی به تحریم و قیمت جهانی وابسته‌اند؛ استخدام هم با همین‌ها بالا و پایین می‌شود. افت تولید در ۲۰۲۶ نمونه همین وابستگی است.

کارشناسی گرایش ندارد. در کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ مجموعه مهندسی نفت و زمین انرژی سه گرایش داشت: اکتشاف، حفاری و بهره‌برداری، و مخزن. مهندسی مخزن بیشتر دفتری و نرم‌افزاری است و حفاری و بهره‌برداری میدانی‌تر.

درس‌های آزمون ارشد نشان می‌دهد این رشته چه چیزهایی یاد می‌دهد: زمین‌شناسی عمومی، ساختمانی و نفت، پتروفیزیک و چاه‌نگاری، خواص سنگ و سیال، چاه‌آزمایی و نمودارگیری، مهندسی حفاری با سیمان و گل حفاری، و مهندسی مخزن. هر گرایش به بخشی از این درس‌ها وزن بیشتری می‌دهد؛ اکتشاف به زمین‌شناسی و پتروفیزیک و مخزن به خواص سنگ و سیال.

مهندس نفت در عمل چه می‌کند؟

در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، کارهای اصلی مهندس نفت این‌هاست: برنامه‌ریزی و نظارت بر اصلاح و تحریک چاه برای برداشت بیشتر، پایش نرخ تولید و برنامه‌ریزی کارهای تعمیری، نگه داشتن سابقه عملیات حفاری و تولید، تحلیل داده برای جای چاه‌های تازه، و نظارت بر تکمیل، آزمایش و ارزیابی چاه. ۷۸٪ پاسخ‌دهندگان گفته‌اند هر روز در محیط بسته و کنترل‌شده کار می‌کنند؛ یعنی بیشتر کار پشت میز و کامپیوتر است و سر زدن به میدان دوره‌ای است.

۷۲٪ همین پاسخ‌دهندگان گفته‌اند این کار کارشناسی می‌خواهد و ۵۸٪ مهندسان نفت بیشتر از ۴۰ ساعت در هفته کار می‌کنند.

دوره‌های فنی و حرفه‌ای

در فهرست ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد تهران دوره‌ای برای حفاری، Petrel یا Eclipse نیست. تنها دوره ویژه نفت، افسر ایمنی در پروژه‌های نفتی است: ۱۳۰ ساعت و حدود ۱۵٫۸ میلیون تومان حضوری و ۱۲٫۷ میلیون آنلاین. دوره عمومی افسر HSE ۲۴۲ ساعت و حدود ۲۷ میلیون تومان است و بازرسی بر مبنای ریسک ۱۰۰ ساعت و حدود ۱۲٫۵ میلیون تومان.