رشته زمین شناسی: بازار کار، شغل‌ها و درآمد واقعی
گروه شغلیرشته زمین شناسی سنگ‌ها، کانی‌ها و ساختار زمین را می‌شناسد تا معدن، آب زیرزمینی و نفت پیدا شود و زمین برای سد، تونل و ساختمان بررسی شود. در کنکور ۱۴۰۵ برای تجربی و ریاضی پذیرش داشت و تقریبا همه ظرفیتش بدون کنکور بود. این صفحه شغل‌ها، آگهیها، درآمد و پروانه کار زمینشناس را بی‌تعارف کنار هم می‌گذارد.
تست راه تا کار نشان می‌دهد کار علمی و صحرایی چقدر با علاقه‌ها و شخصیتت جور است.
رشته زمین شناسی چیست و چه گرایش‌هایی دارد؟
زمینشناسی علم شناخت جنس، ساختار و تاریخ زمین است. زمینشناس در صحرا نقشه می‌کشد و نمونه برمی‌دارد، در آزمایشگاه سنگ و کانی را بررسی میکند و با نرم‌افزارهایی مثل GIS نتیجه را روی نقشه می‌آورد. کاربرد اصلی‌اش در ایران اکتشاف معدن است و بعد زمینشناسی مهندسی برای سد و تونل، آب‌های زیرزمینی و نفت.
کارشناسی گرایش ندارد. در کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ مجموعه علوم زمین ۱۲ گرایش داشت: پترولوژی، زمینشناسی اقتصادی، تکتونیک، آب زمینشناسی، چینه‌نگاری و دیرینهشناسی، رسوب‌شناسی و سنگشناسی رسوبی، زمینشناسی نفت، زمینشناسی مهندسی، زیست‌محیطی، زمین شیمی، سنجش از دور، و کانی‌ها و سنگ‌های صنعتی. ژئوفیزیک رشته جداگانه‌ای است و در کارشناسی ارشد در مجموعه دیگری، کنار هواشناسی و اقیانوس‌شناسی، پذیرش دارد.
آزمون ارشد علوم زمین ۱۳ درس دارد، از زبان تخصصی و سنگشناسی تا زمینشناسی نفت، ژئوشیمی، زمینشناسی مهندسی و زمینشناسی اقتصادی. یعنی گرایشی که بعدا انتخاب می‌کنی روی پایه همه درس‌های کارشناسی می‌نشیند. گرایش‌ها هم با بازار کار یک اندازه نیستند: در آگهیهای مهر ۱۴۰۵، ۲۵ آگهی اکتشاف معدن بود که به زمینشناسی اقتصادی، پترولوژی و زمین شیمی نزدیک است، ۶ آگهی ژئوتکنیک و زمینشناسی مهندسی، و برای آب زیرزمینی و نفت و برای GIS هر کدام فقط ۲ آگهی.
اکتشاف در ایران چطور انجام می‌شود؟
مرحله اول کار سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور است که منابع معدنی غیر از نفت و گاز را شناسایی میکند. به گفته رئیس همین سازمان در ۱۴۰۲، کل کشور دو بار در مقیاس یک ۲۵۰ هزارم و یک ۱۰۰ هزارم بررسی و به نقشه زمینشناسی تبدیل شده است. مراحل بعدی، یعنی پی‌جویی و اکتشاف تفصیلی، به ایمیدرو یا با مناقصه به بخش خصوصی سپرده می‌شود و در نهایت به معدن می‌رسد. در ۱۴۰۳، ۶٬۶۷۰ معدن در حال بهره‌برداری با حدود ۱۴۶ هزار شاغل ثبت شد.
این زنجیره همیشه روان نیست. خرداد ۱۴۰۵ گزارش شد که ۷۵۴ محدوده معدنی با بیش از ۲۵ هزار کیلومتر مربع وسعت، بیش از یک دهه منتظر جواب استعلام از سازمان انرژی اتمی مانده‌اند. هر محدوده‌ای که آزاد شود، کار اکتشاف و نیاز به زمینشناس را بیشتر میکند.
بازار کار زمین شناسی: ظرفیت زیاد، آگهی کم
همه آگهیهای گروه مهندسی معدن و زمینشناسی یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵، ۱۸۹ آگهی، و آگهی‌هایی که با زمینشناس، ژئوفیزیک، ژئوتکنیک و اکتشاف پیدا شد خوانده شد. فقط ۴۵ آگهی مدرک زمینشناسی را می‌پذیرفتند؛ بیشتر آگهیهای این گروه برای مهندسی معدن، استخراج و فرآوری بود.
یعنی هر سال بیش از دو هزار نفر وارد این رشته می‌شوند و بازار آزاد تنها چند ده جای خالی دارد. کسی که در این رشته کار پیدا میکند معمولا کار صحرایی را پذیرفته، GIS و یک نرم‌افزار مدل‌سازی را بلد است و اغلب تا ارشد خوانده است. ۲۷ آگهی از ۴۵ آگهی بیرون از تهران بود، نزدیک معدن‌ها در خراسان، کرمان، یزد و اصفهان. کرمان به‌تنهایی حدود ۴۴٪ ارزش افزوده معدن‌های کشور را در ۱۴۰۳ داشت و یزد و آذربایجان شرقی بعد از آن بودند.
کارفرماهای اصلی چهار گروه‌اند: شرکتهای خدمات مهندسی و مشاور (۱۹ آگهی)، شرکتهای معدنی (۱۸ آگهی)، سازمان‌های دولتی مثل سازمان زمینشناسی کشور، و در نفت و گاز شرکت ملی نفت و پیمانکارانش.
شغل زمین شناسی و ژئوفیزیک
دوره‌های سه سطحی هر شغل در صفحه خودش آمده:
زمینشناس اکتشاف
بیشترین آگهی را دارد: ۲۵ آگهی از ۴۵ آگهی، از نمونه‌برداری و مغزه‌خوانی تا مدیر پروژه اکتشاف.
تازه نفس: ۶ دورهماهر: ۷ دورهسوپرحرفه‌ای: ۵ دورهژئوفیزیکدان
اکتشاف با مغناطیس‌سنجی، گرانی‌سنجی، ژئوالکتریک و لرزه؛ رشته جدا و بازار کوچک‌تر.
تازه نفس: ۶ دورهماهر: ۴ دورهسوپرحرفه‌ای: ۶ دوره
رشته زمین شناسی چه شغل هایی دارد؟
۴۵ آگهی مهر ۱۴۰۵ که مدرک زمینشناسی را می‌پذیرفتند، بر اساس کار:
| کار | آگهی | نمونه عنوان |
|---|---|---|
| اکتشاف معدن | ۲۵ | کارشناس زمینشناسی و اکتشاف، ناظر حفاری و مغزه‌گیری، کارشناس لاگینگ و نمونه‌برداری |
| ژئوتکنیک و زمینشناسی مهندسی | ۶ | کارشناس ژئوتکنیک، آزمایشگاه خاک، تکنسین ژئوتکنیک |
| کار معدن | ۶ | کارشناس فنی معدن، دفتر فنی، نظارت مقیم |
| GIS و نقشه | ۲ | کارشناس زمینشناسی و GIS |
| آب زیرزمینی و نفت | ۲ | کارشناس هیدروژئولوژی، کارشناس زمینشناسی مخزن |
| آزمایشگاه و فرآوری | ۲ | اپراتور آزمایشگاه معدن |
| تدریس و سایر | ۲ | مدرس علوم زمین |
رشته زمین شناسی در کنکور ۱۴۰۵
ظرفیت کارشناسی زمینشناسی در دفترچه‌های انتخاب رشته ۱۴۰۵:
| راه ورود | کجا | ظرفیت |
|---|---|---|
| با کنکور تجربی | دانشگاه تهران ۳۰ و شهید بهشتی ۲۰ | ۵۰ |
| بدون کنکور، دولتی روزانه و نوبت دوم | دانشگاه‌های دولتی، بزرگ‌ترینش شهید چمران اهواز با ۸۰ | ۹۳۹ |
| بدون کنکور، پیام نور | واحدهای پیام نور در استان‌ها | ۱٬۱۰۰ |
حقوق زمین شناسی و درآمد زمین شناسی در ۱۴۰۵
ماهانه و خالص، شهرهای غیر از تهران، سطح کارشناس، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه زمینشناسی و اکتشاف است، نه یک عنوان شغلی خاص.
سالانه و ناخالص، عددِ میانه. میانه‌ی ۲ شغلِ این گروه. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص گروه زمینشناسی و مهندسی معدن در شهرهای غیر از تهران و در سطح کارشناس در پایان ۱۴۰۴، ۳۸ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۹ تا ۴۵ میلیون می‌گرفتند. در تهران میانه همین سطح ۳۷ میلیون بود. در سطح کارشناس ارشد میانه به ۴۶ تا ۵۱ و در سطح مدیر به ۶۹ تا ۷۳ میلیون می‌رسید.
حقوق در آگهیها
۲۰ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۵۲٫۵ و ۶۲٫۵ میلیون تومان بود. این عدد پیشنهاد کارفرما است و بیشتر برای کارهای مقیم در معدن یا با سابقه؛ کار صحرایی و مقیم معمولا حق ماموریت و غذا و خوابگاه هم دارد.
درآمد زمینشناس و ژئوفیزیک‌دان در آمریکا و کانادا
حقوق سالانه زمین‌شناسان در آمریکا و کانادا، پیش از مالیات و هر کدام به پول همان کشور.
از مدرک زمین شناسی تا پروانه نظام مهندسی معدن
- ۱
مدرک و چند کارآموزی صحرایی
کارشناسیزمینشناسی یکی از چهار رشته اصلی نظام مهندسی معدن است؛ پس راه پروانه برای زمینشناس هم باز است.
- ۲
سابقه پیش از اولین پروانه
۳ سال کاراولین پروانه اشتغال، ۳ سال سابقه بعد از کارشناسی، ۲ سال بعد از ارشد یا ۱ سال بعد از دکتری میخواهد و در صورت لزوم قبولی در آزمون.
- ۳
پروانه اشتغال
پایه ۳با پروانه رسته پی‌جویی و اکتشاف، زمینشناس می‌تواند طرح اکتشاف امضا کند و مسئول فنی شود.
- ۴
تا پایه ارشد
پایه‌های بالاترپروانه چهار پایه دارد: ۳، ۲، ۱ و ارشد. برای رفتن به پایه بعد به ترتیب ۴، ۵ و ۶ سال کار در پایه قبلی لازم است. هرچه پایه بالاتر برود، زمینشناس طرح اکتشاف معدن‌های بزرگ‌تری را می‌تواند امضا کند.
کار صحرایی، معدن و خانمها در زمین شناسی
کار زمینشناس اکتشاف بیرون از شهر است: پیمایش کوه و دشت، نمونه‌برداری، نظارت بر حفاری و گاهی چند هفته اقامت در کمپ معدن. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا ۴۴٪ زمین‌شناسان دست‌کم هر هفته در فضای باز کار می‌کنند و ۵۲٪ بیشتر از ۴۰ ساعت در هفته؛ همان‌جا ۴۸٪ گفته‌اند این کار کارشناسی و ۳۷٪ ارشد میخواهد.
ولی بیشتر وقت پشت میز می‌گذرد: ۵۹٪ همان زمین‌شناسان بیش از نیمی از وقتشان نشسته کار می‌کنند و ۹۶٪ هر روز ایمیل دارند. کار اصلی تحلیل داده‌های صحرا، کشیدن نقشه و مقطع زمینشناسی و نوشتن گزارش است. در آگهیهای ایران هم ۱۹ آگهی از ۴۵ آگهی کار صحرایی، ۱۵ آگهی GIS و ۱۲ آگهی نمونه‌برداری را نام برده بودند؛ یعنی کارفرما کسی را میخواهد که هر دو طرف کار را بلد باشد.
همه کدهای این رشته در کنکور برای دختران و پسران باز است، ولی در آگهیها ۲۳ آگهی از ۴۵ آگهی فقط آقا میخواستند، بیشتر برای کار مقیم در معدن. کارهای دفتری و آزمایشگاهی، GIS، ژئوتکنیک و شرکتهای مشاور برای خانمها راه بازتری داشتند؛ ۲ آگهی فقط خانم و ۱۶ آگهی بدون شرط جنسیت بود.
یادگیری GIS در فنی و حرفه‌ای کوتاه است: دوره GIS با ArcGIS ۴۹ ساعت و حدود ۱۵٫۴ میلیون تومان و دوره GPS ۱۰۰ ساعت و حدود ۱۸٫۵ میلیون تومان، سقف شهریه حضوری آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵.
رشته زمین شناسی به چه کسی می‌آید؟
احتمالا راضی می‌شوی اگر
- طبیعت، کوه و سفر را دوست داری
- از کشف و حل معما با داده و نمونه لذت می‌بری
- کار با نقشه و نرم‌افزار را هم کنار کار بیرون می‌خواهی
- حاضری تا ارشد بخوانی و چند سال سابقه صحرایی جمع کنی
احتمالا اذیت می‌شوی اگر
- ماندن چند هفته دور از خانه و شهر برایت سخت است
- دنبال رشته‌ای با بازار کار گسترده و مطمئن هستی
- کار بدنی در گرما و سرما را دوست نداری
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با زمینشناسی و گروه‌های نزدیکش مثل مهندسی معدن و محیط زیست مقایسه میکند.
شروع تستآموزشگاه GIS، سنجش از دور یا نرم‌افزار معدنی دارید؟
اگر آموزشگاه شما دوره ArcGIS، سنجش از دور، Datamine، Leapfrog یا زمینشناسی صحرایی برگزار میکند، درخواست همکاری بفرستید. آموزشگاه‌ها و دوره‌ها تا بررسی نشوند در سایت نمی‌آیند.
- درخواست با شماره موبایل مدیر
- معرفی دوره کنار مسیر شغلی زمینشناس اکتشاف و ژئوفیزیک‌دان
- بررسی هر دوره به‌طور جدا
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی می‌شود.
سوال‌های رایج درباره رشته زمین شناسی
رشته زمین شناسی بدون کنکور هم هست؟
بله. در ۱۴۰۵، ۲٬۰۳۹ ظرفیت از ۲٬۰۸۹ ظرفیت این رشته بدون کنکور بود و ۱٬۱۰۰ تایش در پیام نور.
از رشته ریاضی می‌شود زمین شناسی خواند؟
بله، ولی فقط از راه بدون کنکور؛ دو کد با آزمون، دانشگاه تهران و شهید بهشتی، فقط برای تجربی بود.
برای رشته زمین شناسی چه رتبه‌ای لازم است؟
فقط ۵۰ ظرفیت با کنکور بود، در دانشگاه تهران و شهید بهشتی، و رتبه خوبی در تجربی میخواهد. بقیه ظرفیت‌ها با معدل است.
رشته زمین شناسی برای خانمها مناسب است؟
در دانشگاه همه کدها مختلط است. در آگهیها نیمی فقط آقا میخواستند، بیشتر برای کار مقیم معدن؛ کار دفتری، GIS و ژئوتکنیک بازتر است.
زمینشناس پروانه نظام مهندسی میگیرد؟
بله، پروانه نظام مهندسی معدن؛ زمینشناسی یکی از چهار رشته اصلی آن است و اولین پروانه ۳ سال سابقه بعد از کارشناسی میخواهد.
رشته زمین شناسی چند سال است؟
کارشناسی چهار سال است. بیشتر کسانی که در این رشته کار پیدا می‌کنند، ارشد هم می‌خوانند.
زمین شناسی برای مهاجرت خوب است؟
در آمریکا رشد این شغل تا ۲۰۳۵ بین ۵ تا ۶ درصد پیشبینی شده، ولی بیشتر کارفرماها آنجا ارشد و سابقه صحرایی میخواهند.
رشته زمین شناسی سخت است؟
درسهایش زیاد و متنوع است: سنگشناسی، چینهشناسی، دیرینهشناسی، ژئوشیمی و کار صحرایی؛ آزمون ارشدش هم ۱۳ درس دارد. ورود به کارشناسی آسان است، چون بیشتر ظرفیت بدون کنکور است. سختی بیشتر بعد از کارشناسی است: پیدا کردن کار، سابقه صحرایی و معمولا خواندن ارشد.
بازار کار زمین شناسی نفت چطور است؟
در آگهیهای مهر ۱۴۰۵ برای آب زیرزمینی و نفت روی هم فقط ۲ آگهی بود. اکتشاف نفت و گاز در ایران کار شرکت ملی نفت و پیمانکارانش است و سازمان زمینشناسی کشور منابع سوختی را بررسی نمیکند. راه ورود معمولا ارشد با گرایش زمینشناسی نفت است.
زمین شناسی مهندسی چیست؟
شاخهای که زمین را برای ساخت سد، تونل، جاده و ساختمان بررسی میکند: جنس خاک و سنگ، گسلها و پایداری زمین. در ارشد گرایش جداست و در آگهیهای مهر ۱۴۰۵، ۶ آگهی ژئوتکنیک و زمینشناسی مهندسی بود، بیشتر از شرکتهای مشاور و آزمایشگاههای خاک.
پیش از انتخاب رشته زمین شناسی، تست بده
تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان می‌دهد کار علمی و صحرایی، مهندسی یا کار دیگری به تو نزدیک‌تر است.
شروع تستسوالی درباره زمینشناسی و اکتشاف دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.