مهندس نفت: کار روزانه در میدان، راه استخدام و حقوق ۱۴۰۵

ترتیب مهم است: تا گزارش تولید یک چاه را نخوانید، نرم‌افزار مدل‌سازی کمکی نمی‌کند. بیشتر مهارت‌های مرحله دوم را کار در میدان می‌سازد و دوره فقط زبان مشترک می‌دهد. آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ برای سطح ارشد آشنایی با پمپ درون‌چاهی، فرازآوری مصنوعی، آزمایش چاه و تعمیر چاه را خواسته بودند؛ یعنی همان مرحله دوم به‌اضافه سابقه.

آموزش‌های فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ دوره‌ای برای نرم‌افزارهای چاه و مخزن ندارد؛ این دوره‌ها را بیشتر دانشگاه‌ها، انجمن‌های تخصصی و آموزشگاه‌های آزاد برگزار می‌کنند. دوره ایمنی HSE پروژه‌های نفتی اما در فهرست رسمی هست.

در بازار کار ایران «مهندس نفت» معمولا یکی از چهار نقش است: مهندس حفاری، مهندس مخزن، مهندس نمودارگیری چاه یا مهندس بهره‌برداری. سه نقش اول بیشتر به ساختن چاه و شناختن سنگ مخزن مربوط‌اند. مهندس بهره‌برداری از جایی شروع می‌کند که آن‌ها تمام می‌کنند: چاه حفر و تکمیل شده و حالا باید سال‌ها تولید کند.

کار او این است که بداند هر چاه چقدر نفت، گاز و آب می‌دهد، فشار ته چاه چطور تغییر می‌کند و چرا تولید یک چاه افت کرده است. بعد تصمیم می‌گیرد چه کاری لازم است: تغییر اندازه شیر سرچاهی، اسیدکاری برای باز کردن راه نفت در سنگ، نصب پمپ درون‌چاهی یا فرستادن دکل سرویس برای تعمیر چاه. تاسیسات سطحی هم بخشی از کار اوست: جداکننده‌ها که نفت را از گاز و آب جدا می‌کنند، واحدهای نمک‌زدایی و خطوط لوله‌ای که تولید را به مخزن ذخیره یا پالایشگاه می‌رسانند.

فرق مهندس بهره‌برداری با مهندس حفاری و مخزن

• مهندس حفاری برنامه حفر چاه را می‌نویسد و بر دکل نظارت می‌کند؛ کارش با تحویل چاه تمام می‌شود.
• مهندس مخزن با مدل کامپیوتری تصمیم می‌گیرد از کل مخزن چقدر و با چه سرعتی برداشت شود؛ بیشتر پشت میز است.
• مهندس بهره‌برداری هر روز با خود چاه‌ها و تجهیزات سرچاهی سروکار دارد و بیشترین زمان را در میدان می‌گذراند.

مهندس نفت به انگلیسی

عنوان عمومی Petroleum Engineer است و این نقش خاص در آگهی‌های خارجی Production Engineer یا Petroleum Production Engineer نام دارد. در آگهی‌های ایرانی هم همین عنوان‌ها کنار عبارت‌هایی مثل Well Test، Workover و Artificial Lift دیده می‌شود، پس انگلیسی فنی از روز اول لازم است.

کار در پالایشگاه و پتروشیمی شغل دیگری است: آنجا مهندس با واحدهای فرایندی سروکار دارد، نه با چاه. اگر جای کار برایتان مهم است، این دو را از هم جدا کنید.

در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ در یک سایت بزرگ کاریابی، ۵۳ آگهی فعال مدرک مهندسی نفت را در شرط‌های تحصیلی خود آورده بودند. فقط ۱۴ آگهی واقعا کار چاه و میدان بود: ۵ آگهی بهره‌برداری و خدمات چاه، ۵ آگهی حفاری، و بقیه مخزن، پتروفیزیک و پشتیبانی عملیات. بقیه آگهی‌ها مدرک نفت را کنار شیمی و مکانیک برای آزمایشگاه مواد نفتی، بازرسی محموله، فروش تجهیزات و کار فرایندی می‌پذیرفتند.

آگهی‌ها از کجا بودند؟

۳۶ آگهی در استان تهران، ۵ آگهی در خوزستان، ۳ آگهی در هرمزگان، ۲ آگهی در البرز و ۱ آگهی در بوشهر (عسلویه) بود. تهران بیشتر جای دفتر مرکزی شرکت‌های خدمات چاه و حفاری است و کار عملیاتی آن‌ها در میدان‌ها انجام می‌شود.

چقدر سابقه می‌خواستند؟

۳۰ آگهی عدد سابقه را نوشته بودند: ۷ آگهی ۱ تا ۲ سال، ۱۵ آگهی ۳ تا ۵ سال و ۸ آگهی ۸ سال یا بیشتر. فقط ۱ آگهی، کارآموز تعمیر ابزار درون‌چاهی در کیش، صریحا نوشته بود سابقه لازم نیست؛ آن هم با سقف سن ۲۹ سال و اولویت ساکنان کیش. آگهی‌های ارشد بهره‌برداری دست‌کم ۸ سال کار در تولید یا عملیات، به‌ویژه در میدان‌های نفت‌خیز جنوب، می‌خواستند.

جنسیت، سربازی و مزایا

۲۷ آگهی فرقی بین خانم و آقا نگذاشته بودند، ۱۶ آگهی فقط آقا و ۵ آگهی ترجیحا آقا می‌خواستند. ۵ آگهی که خانم را ترجیح می‌دادند یا فقط خانم می‌خواستند، همه کار دفتری مثل بازرگانی، کنترل کیفیت و توسعه بازار بودند. ۳۳ آگهی کارت پایان خدمت یا معافیت می‌خواستند. پرتکرارترین مزایا بیمه درمان تکمیلی در ۳۹ آگهی، پاداش در ۳۲ آگهی و وام در ۲۷ آگهی بود.

برای مهندس بهره‌برداری شدن معمولا کارشناسی مهندسی نفت لازم است. این رشته در دفترچه انتخاب رشته ۱۴۰۵ با نام «مهندسی نفت و زمین انرژی» آمده و در کارشناسی یک کد بدون گرایش دارد؛ تخصص بهره‌برداری با درس‌های سال‌های آخر و پروژه پایانی ساخته می‌شود. بعضی دانشکده‌ها هنوز گروه آموزشی جدا برای بهره‌برداری دارند.

دانشگاه صنعت نفت چه فرقی دارد؟

دانشگاه صنعت نفت زیر نظر وزارت نفت است و در دفترچه ۱۴۰۵ برای واحد آبادان و واحد اهواز هر کدام ۳۰ ظرفیت مهندسی نفت با پذیرش خانم و آقا و خوابگاه ملکی آورده است. دانشکده اهواز گروهی به نام «مهندسی نفت، بهره‌برداری از منابع نفت» دارد و در معرفی آن نوشته که کار مهندس بهره‌بردار پس از حفاری و از ابتدای تکمیل چاه شروع می‌شود و درس‌هایش بر بهره‌برداری، مخزن، حفاری، مکانیک سیالات و ترمودینامیک تکیه دارد.

یک نکته مهم: در دفترچه‌های ۱۴۰۵ برای مهندسی نفت این دانشگاه هیچ تعهد خدمت یا تضمین استخدامی نیامده است. رئیس همین دانشگاه هم در فروردین ۱۴۰۳ گفته بود با افزایش کارآموزی در واحدهای صنعتی می‌خواهند «استخدام و بورسیه» دانشجویان آسان‌تر شود؛ یعنی این راه خودکار نیست.

کدام گرایش ارشد به بهره‌برداری می‌رسد؟

در کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ مجموعه مهندسی نفت سه گرایش دارد: اکتشاف، حفاری و بهره‌برداری، و مخزن. برای این شغل گرایش «حفاری و بهره‌برداری» مستقیم‌ترین راه است. ارشد برای کار میدانی شرط نیست، ولی در آگهی‌های کارشناس ارشد و نقش‌های مدل‌سازی امتیاز است.

از رشته شیمی یا مکانیک هم می‌شود؟

بخشی از آگهی‌های تاسیسات سطحی و تعمیرات، مهندسی شیمی و مکانیک را هم کنار نفت می‌پذیرند. ولی برای کار مستقیم روی چاه، مثل آزمایش چاه و اسیدکاری، آگهی‌ها بیشتر مدرک نفت می‌خواهند.

ظرفیت کامل دانشگاه‌ها و نام جدید رشته در صفحه مهندسی نفت و عملیات چاه آمده است.

گزارش‌های معتبر حقوق، مهندسی نفت را با مهندسی شیمی در یک گروه می‌شمارند و رقم جدا برای مهندس بهره‌برداری منتشر نمی‌کنند. چون بیشتر کار میدانی بیرون از تهران است، اینجا عددهای شهرهای کوچک را برای سه سطح آورده‌ایم؛ همه خالص و ماهانه.

میانه حقوق دریافتی سطح کارشناس در شهرهای کوچک در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان بود. این عدد برای کارشناس ارشد ۴۲ و برای مدیر ۵۶ میلیون تومان بود. رقمی که همین افراد برای ۱۴۰۵ درخواست کرده‌اند بالاتر است: ۴۸، ۵۹ و ۷۶ میلیون تومان. درخواستی، رقمی است که می‌خواهند، نه رقمی که می‌گیرند. برای مقایسه، میانه دریافتی کارشناس همین گروه در تهران ۳۱ میلیون تومان بود.

آگهی‌ها چقدر پیشنهاد می‌دادند؟

از ۵۳ آگهی مهر ۱۴۰۵، ۱۸ آگهی بازه حقوق نوشته بودند. میانه کف بازه‌ها ۴۵ و میانه سقف آن‌ها ۵۷٫۵ میلیون تومان بود. در کار چاه و میدان، پیشنهادها با سابقه بالا می‌رفت: ۳۵ تا ۴۵ میلیون برای پشتیبانی عملیات با ۱ سال سابقه، ۴۵ تا ۵۰ برای مهندس نفت خدمات چاه با ۳ سال، ۶۰ تا ۶۵ برای مهندس حفاری با ۵ سال و ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون برای کارشناس ارشد تاسیسات بهره‌برداری با ۸ سال سابقه.

چه چیزی حقوق را جابه‌جا می‌کند؟

• سابقه کار در میدان و دکل، بیشتر از مدرک بالاتر.
• کارفرمای اصلی یا پیمانکار؛ شرکت دولتی جدول حقوق خودش را دارد.
• کار اقماری، حق منطقه عملیاتی و اضافه‌کاری.
• انگلیسی فنی و کار با نرم‌افزارهای مدل‌سازی چاه.

هیچ گزارش معتبری رقم جدا برای حقوق مهندس نفت در عسلویه منتشر نکرده است. عسلویه بیشتر منطقه گاز و پتروشیمی است و کار مهندس نفت در آن بیشتر در واحدهای گازی، پروژه‌های راه‌اندازی و پیمانکاران میدان پارس جنوبی است. در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ فقط یک آگهی در عسلویه مدرک نفت را می‌پذیرفت: مدیر سایت با دست‌کم ۱۰ سال سابقه، بدون عدد حقوق.

عددهای شهرهای کوچک در بخش بالا، مثل ۳۴ میلیون تومان برای کارشناس، فقط نقطه شروع مقایسه‌اند. پیشنهاد عسلویه را این‌طور بسنجید:

• حقوق ثابت و ناخالص یا خالص: رقم را در قرارداد به‌صورت خالص تقریبی هم بخواهید.
• درآمد هر روز حضور: در کار اقماری حقوق ماه را بر تعداد روزهای حضور تقسیم کنید تا دو پیشنهاد با نسبت کار و استراحت متفاوت قابل مقایسه شوند.
• اسکان، غذا و بلیت: اگر کارفرما نمی‌دهد، هزینه‌اش را کم کنید.
• اضافه‌کاری، حق شیفت و مزایای منطقه: بپرسید جزو رقم گفته‌شده است یا جدا پرداخت می‌شود.
• بیمه و نوع قرارداد: قرارداد مستقیم با کارفرمای اصلی، پیمانکار یا شرکت تامین نیرو مزایای متفاوتی دارد.

اگر عددی بالاتر از این بازه‌ها در فضای مجازی دیدید، بپرسید برای کدام سطح، کدام کارفرما و چند روز حضور در ماه است. رقم‌های بزرگ معمولا مال مدیران باسابقه یا قراردادهای خاص‌اند.