تحقیق و توسعه چیست؟ واحد R&D در کارخانه، کارشناس و مدیر آن چه می‌کنند
گروه شغلیتحقیق و توسعه چیست؟ کار خلاقانه و نظام‌مندی که دانش تازه می‌سازد یا از دانش موجود کاربرد تازه درمی‌آورد؛ در یک کارخانه یعنی ساختن محصول تازه، بهتر کردن فرمول و ارزان‌تر کردن روش تولید. در ایران بیشتر آگهیهای این حوزه مال داروسازی‌ها، صنایع شیمیایی، غذایی و آرایشی است. این صفحه تعریف، کار واحد تحقیق و توسعه، مجوز و معافیت مالیاتی، رشته‌ها و درآمد را با ۲۲۷ آگهی مهر ۱۴۰۵ کنار هم می‌گذارد.
تست راه تا کار نشان می‌دهد آزمایش، کنجکاوی و ساختن چیز تازه چقدر با علاقه‌ها و شخصیتت جور است.
تحقیق و توسعه چیست؟
کتابچه فراسکاتی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، که مرجع جهانی تعریف تحقیق و توسعه است، آن را کار خلاقانه و نظام‌مندی تعریف می‌کند که برای افزایش ذخیره دانش و ساختن کاربردهای تازه از دانش موجود انجام میشود. طبق همین مرجع، هر کار تحقیق و توسعه پنج ویژگی دارد: تازه است، خلاقانه است، نتیجه‌اش از قبل قطعی نیست، نظاممند است و نتیجه‌اش قابل انتقال و تکرار است.
سه نوع تحقیق و توسعه
- پژوهش بنیادی: برای فهم پدیده‌ها، بدون کاربرد مشخص؛ بیشتر در دانشگاه.
- پژوهش کاربردی: برای حل یک مسئله مشخص.
- توسعه تجربی: استفاده از دانش برای ساختن محصول یا فرایند تازه؛ همان کاری که بیشتر واحدهای تحقیق و توسعه کارخانه‌ها انجام می‌دهند.
تحقیق و توسعه با نوآوری چه فرقی دارد؟
طبق کتابچه اسلو، نوآوری محصول یا فرایند تازه یا بهترشده‌ای است که با نسخه‌های قبلی شرکت فرق روشن دارد و به بازار رسیده یا به کار گرفته شده است. یعنی تحقیق و توسعه یکی از راههای رسیدن به نوآوری است، ولی نوآوری میتواند از مدل کسبوکار، خرید فناوری یا همکاری با استارتاپها هم بیاید. مدیر نوآوری بیشتر روی این راه‌ها کار می‌کند و مدیر تحقیق و توسعه روی آزمایشگاه و محصول.
شغل‌های گروه نوآوری و توسعه کسبوکار جدید
این گروه دو شغل دارد و هر کدام صفحه و مسیر یادگیری سه‌مرحله‌ای خودش را دارد:
مدیر نوآوری
پیدا کردن فرصت‌های تازه، همکاری با استارتاپها و دانشگاه‌ها و اداره پروژه‌های نوآوری در شرکت.
تازه نفس: ۶ دورهماهر: ۴ دورهسوپرحرفه‌ای: ۵ دورهمدیر تحقیق و توسعه
اداره واحد تحقیق و توسعه: برنامه پروژه‌ها، آزمایشگاه، فرمولاسیون و رساندن محصول تازه به تولید.
تازه نفس: ۵ دورهماهر: ۵ دورهسوپرحرفه‌ای: ۶ دوره
واحد تحقیق و توسعه چیست و در کارخانه چه می‌کند؟
واحد تحقیق و توسعه یا R&D در یک کارخانه داروسازی، غذایی یا شیمیایی معمولا این مراحل را برای هر محصول تازه طی می‌کند:
- ۱
شناخت نیاز
ایدهبررسی بازار، شکایت مشتری و محصول رقیب، و تعریف ویژگی‌هایی که محصول تازه باید داشته باشد؛ ۶۶ آگهی خواندن منابع و مقاله انگلیسی را خواسته بودند.
- ۲
فرمولاسیون و آزمایش
آزمایشگاهساختن نمونه‌های کوچک، آزمودن ترکیب‌های مختلف و اندازه‌گیری کیفیت؛ ۸۹ آگهی کار آزمایشگاهی و ۷۸ آگهی فرمولاسیون را نام برده بودند.
- ۳
تولید آزمایشی
مقیاسبردن فرمول از آزمایشگاه به خط تولید در مقیاس کوچک و حل مشکل‌هایی که فقط در مقیاس صنعتی دیده می‌شوند.
- ۴
مستندسازی و مجوز
ثبتنوشتن مشخصات، استاندارد و گرفتن پروانه محصول؛ ۱۳۲ آگهی مستندسازی یا استاندارد و ۱۹ آگهی کار با پروانه یا سازمان غذا و دارو خواسته بودند.
شرح شغل کارشناس تحقیق و توسعه در آگهیهای استخدام
در مهر ۱۴۰۵ آگهیهای یک سایت بزرگ کاریابی را با کلمه‌های تحقیق و توسعه، R&D، مدیر نوآوری و نوآوری جستجو کردیم و ۲۲۷ آگهی را که عنوانشان واقعا تحقیق و توسعه یا نوآوری بود، با متن کامل خواندیم:
کارفرماها بیشتر تولیدی و صنعتی (۷۵ آگهی)، داروسازی (۴۴ آگهی) و کالاهای مصرفی (۲۲ آگهی) بودند. در متن آگهیها ۸۳ آگهی رشته شیمی، ۷۹ آگهی کارشناسی ارشد یا دکتری، ۵۹ آگهی صنعت دارو یا آرایشی و ۳۶ آگهی صنایع غذایی را نام برده بودند. یعنی این شغل بیشتر از سایر شغل‌های صنعتی مدرک تحصیلات تکمیلی می‌خواهد.
۱۰۲ آگهی در تهران بود و بقیه در کرج، مشهد، رشت و اصفهان. ۱۷۵ آگهی شرط جنسیت نداشتند. آگهیهای نوآوری کم بودند و بیشتر در مرکزهای نوآوری اپراتورها و شرکت‌های بزرگ؛ شغل مدیر نوآوری در ایران هنوز تازه است.
مجوز تحقیق و توسعه و معافیت مالیاتی
واحدهای تحقیق و توسعه صنعتی در ایران دو مرحله مجوز دارند: اول استان، پس از بازدید، گواهی دوساله واحد تحقیق و توسعه می‌دهد و مسئول آن باید دوره «مدیریت تحقیق و توسعه واحدهای تولیدی» را گذرانده باشد؛ بعد وزارت صمت پروانه تحقیق و توسعه را با بررسی چارت سازمانی، تجهیزات آزمایشگاه و نیروی متخصص صادر می‌کند. این قاعده‌ها را از صفحه‌های مشاوران خواندیم که دستورالعمل قدیمی را نقل کرده بودند؛ شمار دقیق نیرو یا مدرک لازم را تایید نکردیم و ممکن است صدور آن به درگاه ملی مجوزها رفته باشد.
اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه
طبق ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانشبنیان مصوب ۱۴۰۱، کل هزینه تحقیق و توسعه یک شرکت از مالیاتش کم میشود و اگر در یک سال کامل استفاده نشود، به سال‌های بعد منتقل میشود. این قاعده فقط برای شرکت‌های دانشبنیان نیست و هر شرکت دارای پروانه بهره‌برداری میتواند از آن استفاده کند، به شرط اینکه پروژه پیش از شروع در دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری تایید شود. در ۱۴۰۳، ۲٬۱۷۷ پروژه از ۶۷۶ شرکت با حدود ۷ همت تایید شد.
شرکت‌های دانشبنیان
در پایان ۱۴۰۳ حدود ۱۰ هزار شرکت دانشبنیان فعال بود که حدود ۴۲۱ هزار نفر را به کار گرفته بودند و صادراتشان در آن سال ۲٫۶۹ میلیارد دلار بود. ۶۶ درصد آن‌ها نوپا بودند. بسیاری از آگهیهای تحقیق و توسعه مال همین شرکت‌هاست، چون داشتن واحد تحقیق و توسعه فعال یکی از شرط‌های دانشبنیان ماندن است.
تحقیق و توسعه در ایران در یک نگاه
طبق داده‌های یونسکو و بانک جهانی، هزینه تحقیق و توسعه ایران در ۲۰۲۱، آخرین سالی که داده دارد، ۰٫۷۳ درصد تولید ناخالص داخلی بود و سهم بنگاه‌ها از آن حدود ۰٫۲ درصد. یعنی بیشتر تحقیق و توسعه کشور در دانشگاه و بخش دولتی انجام میشود، نه در شرکت‌ها. ایران حدود ۲٬۲۴۰ پژوهشگر در هر میلیون نفر دارد.
در شاخص جهانی نوآوری سازمان جهانی مالکیت فکری، ایران در ۲۰۲۶ رتبه ۸۱ از ۱۳۹ کشور را گرفت؛ در ۲۰۲۵ رتبه ۷۰ بود و بهترین رتبه‌اش ۵۳ در ۲۰۲۲. ایران در خروجی‌های نوآوری، مثل مقاله و اختراع، رتبه ۵۸ دارد ولی در ورودی‌ها رتبه ۱۰۴؛ ضعیف‌ترین بخش‌ها نهادها با رتبه ۱۳۶ و پیچیدگی کسبوکار با رتبه ۱۱۱ هستند. ساده‌اش این است که ایران دانش تولید می‌کند ولی کمتر آن را به محصول و کسبوکار تبدیل می‌کند؛ همان جایی که شغل‌های این گروه به کار می‌آیند.
کارشناس تحقیق و توسعه چیست و چه باید بخواند؟
رشته‌ای با نام تحقیق و توسعه در کارشناسی نیست. کارشناس R&D معمولا از رشته تخصصی صنعت خودش می‌آید و مدیر آن از ارشدهای مدیریت فناوری:
| راه | مقطع | برای کدام شغل |
|---|---|---|
| شیمی، مهندسی شیمی، صنایع غذایی، داروسازی | کارشناسی و بالاتر | کارشناس تحقیق و توسعه و فرمولاسیون |
| مدیریت فناوری، گرایش نوآوری | ارشد، مجموعه ۱۱۴۲ | مدیر نوآوری و تحقیق و توسعه |
| مهندسی صنایع، گرایش مدیریت نوآوری و فناوری | ارشد، مجموعه ۱۲۵۹ | مدیر نوآوری |
| فنی و حرفه‌ای: خلاقیت و نوآوری در محیط کار | ۵۱ ساعت | حدود ۱۹٫۳ میلیون تومان حضوری در تهران |
| دوره مدیریت تحقیق و توسعه واحدهای تولیدی | برای مسئول واحد | شرط گواهی واحد تحقیق و توسعه |
در فهرست فنی و حرفه‌ای تهران ۱۴۰۵ استانداردی با نام مدیریت نوآوری یا تحقیق و توسعه پیدا نکردیم. برای کارشناس تحقیق و توسعه، رشته تخصصی و تجربه آزمایشگاهی از هر دوره‌ای مهم‌تر است؛ ۷۹ آگهی از ۲۲۷ آگهی ارشد یا دکتری خواسته بودند و این نشان می‌دهد کارشناسی به‌تنهایی برای رسیدن به سطح بالای این شغل معمولا کافی نیست.
حقوق کارشناس تحقیق و توسعه
ماهانه و خالص، سراسر کشور، بر پایه گروه پژوهش، بدون تفکیک سابقه، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه نوآوری و توسعه کسبوکار جدید است، نه یک عنوان شغلی خاص.
عدد تخمینی. برای این حوزه داده جداگانه‌ای منتشر نشده؛ این عدد حقوق گروه نزدیکی است که در خط بالا آمده. برای مذاکره حقوق به آن تکیه نکن.
سالانه و ناخالص، عددِ میانه. میانه‌ی ۲ شغلِ این گروه. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
| نوع عدد | مقدار | یادداشت |
|---|---|---|
| دریافتی شاغلان پژوهش، سراسر کشور | ۳۰ (۲۴ تا ۳۷) | پایان ۱۴۰۴، تخمینی |
| آگهیهای کارشناس تحقیق و توسعه | ۳۵ تا ۵۰ | میانه بازه ۵۴ آگهی |
| آگهیهای کارشناس فرمولاسیون | ۴۰ تا ۵۲٫۵ | میانه بازه ۸ آگهی |
| آگهیهای مدیر و سرپرست | ۵۰ تا ۸۰ | میانه بازه ۱۲ آگهی |
گزارش‌های معتبر حقوق برای تحقیق و توسعه گروه جدا ندارند. نزدیک‌ترین گروه، پژوهش است: میانه دریافتی ماهانه پایان ۱۴۰۴ در سراسر کشور ۳۰ میلیون تومان و نیمی از افراد ۲۴ تا ۳۷ میلیون. عدد این صفحه تخمینی است.
آگهیها پیشنهاد بالاتری داشتند: ۷۴ آگهی از ۲۲۷ آگهی عدد نوشته بودند و میانه بازه آن‌ها ۴۰ تا ۵۲٫۵ میلیون تومان بود؛ کارشناس تحقیق و توسعه ۳۵ تا ۵۰ میلیون، کارشناس فرمولاسیون ۴۰ تا ۵۲٫۵ میلیون و مدیر و سرپرست ۵۰ تا ۸۰ میلیون. فاصله کارشناس تا مدیر در این شغل زیاد است و رسیدن به آن معمولا تجربه و تحصیلات تکمیلی می‌خواهد.
حقوق تحقیق و توسعه و نوآوری در آمریکا و کانادا
در آمریکا میانه درآمد مدیران علوم و تحقیق ۱۶۷٬۲۲۰ دلار و در گروه «سایر مدیران»، که مدیر نوآوری در آن آمده، ۱۴۱٬۹۰۰ دلار در سال است. رقم‌ها سالانه و پیش از مالیات‌اند:
شغل تحقیق و توسعه به چه کسی می‌آید؟
احتمالا راضی می‌شوی اگر
- کنجکاوی و آزمایش کردن را دوست داری
- شکست خوردن یک آزمایش ناامیدت نمی‌کند
- حوصله ثبت دقیق و مستندسازی را داری
- دوست داری نتیجه کارت روزی محصول واقعی شود
احتمالا اذیت می‌شوی اگر
- نتیجه سریع و قطعی می‌خواهی
- کار آزمایشگاهی و تکرار نمونه‌ها حوصله‌ات را سر می‌برد
- خواندن منابع انگلیسی برایت سخت است
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با تحقیق و توسعه و گروه‌های نزدیکش مثل صنایع غذایی، مدیریت محصول و کارآفرینی مقایسه می‌کند.
شروع تستسوالهای رایج درباره تحقیق و توسعه
تحقیق و توسعه چیست؟
کار خلاقانه و نظاممند برای افزایش دانش و ساختن کاربرد تازه از آن؛ در کارخانه یعنی ساختن محصول تازه و بهتر کردن فرمول و روش تولید.
واحد تحقیق و توسعه چیست؟
بخشی از شرکت که از ایده تا آزمایشگاه، تولید آزمایشی و ثبت محصول تازه را پیش می‌برد.
کارشناس تحقیق و توسعه چیست و چه می‌کند؟
فرمولاسیون و آزمایش، تولید آزمایشی، مستندسازی و کمک به گرفتن مجوز محصول؛ بیشتر در داروسازی، شیمیایی و غذایی.
شغل تحقیق و توسعه چه مدرکی می‌خواهد؟
رشته تخصصی صنعت، مثل شیمی یا صنایع غذایی؛ ۷۹ آگهی از ۲۲۷ آگهی ارشد یا دکتری خواسته بودند.
شرح شغل کارشناس تحقیق و توسعه رسمی هست؟
شرح رسمی یکسانی نیست؛ آگهیها بیشتر آزمایشگاه، فرمولاسیون، مستندسازی و خواندن منابع انگلیسی را خواسته بودند.
مجوز تحقیق و توسعه چیست؟
گواهی دوساله استان و بعد پروانه وزارت صمت برای واحدهای تحقیق و توسعه صنعتی؛ مسئول واحد باید دوره مدیریت تحقیق و توسعه را گذرانده باشد.
هزینه تحقیق و توسعه از مالیات کم میشود؟
بله؛ طبق ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانشبنیان، اگر پروژه پیش از شروع تایید شود، کل هزینه آن از مالیات کم میشود.
فرق تحقیق و توسعه با نوآوری چیست؟
تحقیق و توسعه یکی از راههای نوآوری است؛ نوآوری میتواند از مدل کسبوکار یا همکاری با استارتاپها هم بیاید.
حقوق کارشناس تحقیق و توسعه چقدر است؟
آگهیهای مهر ۱۴۰۵ میانه ۳۵ تا ۵۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند؛ مدیران ۵۰ تا ۸۰ میلیون.
ایران در نوآوری چه رتبه‌ای دارد؟
در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۶ رتبه ۸۱ از ۱۳۹ کشور؛ در ۲۰۲۵ رتبه ۷۰ بود.
دوره مدیریت تحقیق و توسعه یا نوآوری دارید؟
اگر آموزشگاه شما دوره مدیریت تحقیق و توسعه واحدهای تولیدی، فرمولاسیون، مدیریت نوآوری یا مستندسازی محصول برگزار می‌کند، درخواست همکاری بفرستید. دوره‌ها پس از بررسی کنار مسیر دو شغل این گروه دیده می‌شوند.
- ثبت با شماره همراه مدیر آموزشگاه
- بررسی مجوز و سرفصل دوره‌ها
- نمایش کنار مسیر مدیر تحقیق و توسعه و مدیر نوآوری
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی میشود.
پیش از انتخاب تحقیق و توسعه، تست بده
تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان می‌دهد تحقیق و توسعه، نوآوری یا کار دیگری به تو نزدیک‌تر است.
شروع تستسوالی درباره نوآوری و توسعه کسبوکار جدید دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.