ویراستاری چیست؟ شغل ویراستار، درآمد و راه ورود

در یک سایت بزرگ کاریابی، ۴٬۳۶۱ آگهی فعال ۱۴ مهر ۱۴۰۵ در تولید محتوا، نویسندگی، ترجمه و نشر خوانده شد. فقط ۱۲ آگهی برای ویراستار و نمونه‌خوان بود و ۹ آگهی برای صفحه‌آرا.

• رشته‌ای که آگهی‌های ویراستار خواسته بودند: زبان و ادبیات ۵، ریاضی و آمار ۳ و شیمی ۱ آگهی؛ ۳ آگهی رشته مشخص نکرده بودند. ویراستار علمی کتاب کمک‌آموزشی رشته همان درس را می‌خواهد، نه ادبیات.
• کار ۴ آگهی ویرایش سوال و دفترچه آزمون بود.
• ۸ آگهی تمام‌وقت، ۲ آگهی پروژه‌ای و ۲ آگهی تمام‌وقت یا پاره‌وقت بود.
• فقط ۱ آگهی ویراستار عدد حقوق داشت: ۲۶ تا ۳۱ میلیون تومان. ورد در ۵ آگهی و ایندیزاین در ۳ آگهی آمده بود.
• هیچ‌کدام از ۱۲ آگهی ابزار هوش مصنوعی را نام نبرده بود.

یعنی استخدام تمام‌وقت ویراستار کم است و بیشتر در ناشران آموزشی تهران. بیشتر ویرایش کتاب، مقاله و پایان‌نامه به شکل آزاد و صفحه‌ای انجام می‌شود.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص گروه تولید محتوا، ترجمه و ویراستاری در سطح کارشناس در کل کشور در پایان ۱۴۰۴، ۲۲ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از آن‌ها بین ۱۷ تا ۲۸ میلیون می‌گرفتند. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۳۰ میلیون درخواست کرده بودند.

دستمزد ویراستار آزاد برای هر صفحه

در یک بازار آنلاین خدمات در تهران، میانه قیمت بازار در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ برای هر صفحه ۲۵۰ کلمه‌ای این بود:

• ویرایش صوری: ۱۵ تا ۳۰ هزار تومان.
• ویرایش صوری و زبانی: ۲۵ تا ۶۰ هزار تومان.
• بازنویسی و ویرایش صوری و زبانی: ۳۲٫۵ تا ۶۰ هزار تومان.
• ویرایش تطبیقی: ۶۵ تا ۱۰۰ هزار تومان؛ نسخه‌خوانی: ۷۵ تا ۱۲۹ هزار تومان.

با همین نرخ‌ها ویرایش صوری و زبانی یک کتاب ۲۰۰ صفحه‌ای ۵ تا ۱۲ میلیون تومان می‌شود؛ در متن‌های بلند مثل کتاب، نرخ هر صفحه تا ۲۰٪ کمتر حساب می‌شود. انجمن صنفی ویراستاران در نرخ‌نامه اردیبهشت ۱۴۰۵ ویرایش ساختاری را ساعتی ۳۲۰ هزار تومان با حداقل ۳ ساعت گذاشته و کار عادی یک روز ویراستار را ۱٬۵۰۰ تا ۳٬۰۰۰ کلمه ویرایش زبانی دانسته است.

طبق آمار وزارت فرهنگ و ارشاد، در ۱۴۰۴ روی هم ۱۱۶٬۸۲۲ کتاب منتشر شد، ۷٪ کمتر از ۱۴۰۳. ۷۷٬۵۸۰ کتاب، یعنی حدود دو سوم، چاپ اول بود. در بهار ۱۴۰۵ هم ۳۰٬۳۸۴ کتاب منتشر شد، ۱۵٪ بیشتر از بهار سال قبل، که ۲۱٬۵۷۳ عنوان آن چاپ اول بود. در همان ۱۴۰۴، ۱۲۰٬۹۲۴ مجوز پیش از چاپ صادر شد، ۷۵۲ پروانه نشر تازه گرفته شد و ۱٬۶۱۸ پروانه تمدید شد.

• تهران مرکز نشر است: در آذر ۱۴۰۳، ۷۰٪ عنوان‌ها از ناشران استان تهران بود و میانگین شمارگان ۹۹۶ نسخه.
• در ۱۴۰۴، ۹٫۸٪ کتاب‌ها برای اصلاح برگشت خوردند و نیمی از کتاب‌هایی که مجوز نگرفتند به دلیل‌هایی مثل کتاب‌سازی، سرقت ادبی یا رعایت نکردن زبان فارسی بود؛ همان جایی که کار ویراستار دیده می‌شود.
• نمایشگاه کتاب تهران ۱۴۰۵ به خاطر جنگ فقط مجازی برگزار شد، با ۲٬۲۹۶ ناشر.
• از ۱۰٬۷۷۹ پروانه نشری که تا ۱۳۹۸ صادر شده بود، ۲٬۲۶۳ پروانه (۲۱٪) مال زنان بود. در ۱۴۰۲، ۴۳٪ نویسندگان و ۴۴٪ مترجمان زن بودند.

این یعنی هر سال ده‌ها هزار کتاب تازه به ویرایش نیاز دارد، ولی بیشتر ناشرها کوچک‌اند و ویرایش را به ویراستار آزاد می‌سپارند.