رشته روزنامه نگاری: روزنامه نگاری چیست، شغل خبرنگاری و درآمد آن

روزنامه‌نگاری یعنی جمع‌آوری، سنجیدن، نوشتن و منتشر کردن اخبار و گزارش‌ها درباره رویدادها و موضوع‌هایی که برای مردم مهم‌اند؛ در روزنامه، خبرگزاری، سایت خبری، رادیو، تلویزیون یا شبکه‌های اجتماعی. کار روزنامه‌نگار فقط خبر نیست: گزارش تحقیقی، مصاحبه، یادداشت تحلیلی و ویرایش متن دیگران هم بخشی از آن است.

خبرنگاری چیست؟

خبرنگاری بخشی از روزنامه‌نگاری است: خبرنگار سر رویداد می‌رود، با منبع‌ها حرف می‌زند، اطلاعات را بررسی می‌کند و خبر را می‌نویسد. به تعبیر دانشنامه آزاد فارسی، همه خبرنگاران روزنامه‌نگارند، ولی همه روزنامه‌نگاران الزاما خبرنگار نیستند. دبیر خبر یا سردبیر کسی است که خبرهای خبرنگاران را انتخاب، ویرایش و برای انتشار آماده می‌کند و تصمیم می‌گیرد کدام خبر در صدر بنشیند.

چه چیزی خبر است؟

پژوهشگران رسانه از دهه ۱۹۶۰ ارزش‌های خبری را فهرست کرده‌اند: تازگی، نزدیکی به مخاطب، اهمیت و دامنه اثر، شهرت آدم‌ها، غیرعادی بودن و برخورد و تضاد. پژوهش‌های تازه‌تر قابلیت دست‌به‌دست شدن در شبکه‌های اجتماعی را هم به آن افزوده‌اند. روزنامه‌نگار هر روز با همین معیارها تصمیم می‌گیرد چه چیزی ارزش گزارش دارد.

روز یک تحریریه معمولا با جلسه کوتاهی شروع می‌شود که در آن دبیرها و خبرنگارها موضوع‌های روز را مرور می‌کنند و تصمیم می‌گیرند چه چیزی پیگیری شود. خبرنگار بعد سراغ منبع‌ها می‌رود: تماس تلفنی، حضور در نشست خبری یا محل رویداد، خواندن سند و گزارش رسمی. هر ادعایی باید دست‌کم از دو منبع یا یک سند معتبر تایید شود؛ خبری که زود ولی نادرست منتشر شود، اعتبار رسانه را از بین می‌برد.

نوشتن خبر قاعده خودش را دارد. در ساختاری که به هرم وارونه معروف است، مهم‌ترین اطلاعات، یعنی چه کسی، چه کاری، کجا، کی و چرا، در جمله‌های اول می‌آید و جزئیات بعد. گزارش بلندتر است و روایت و مصاحبه دارد، مصاحبه با یک نفر انجام می‌شود و یادداشت تحلیل یا نظر نویسنده است. دبیر خبر متن را می‌خواند، تیتر و لید را اصلاح می‌کند و زمان انتشار را تعیین می‌کند.

چطور وارد این کار شویم؟

بیشتر خبرنگاران کار را با کارآموزی در یک رسانه، نوشتن برای نشریه دانشجویی یا همکاری آزاد شروع می‌کنند. چیزی که درها را باز می‌کند، نمونه کار منتشرشده است: چند خبر و گزارش با نام خودت در یک رسانه معتبر. انتخاب یک حوزه تخصصی، مثل اقتصاد، فناوری، سلامت یا ورزش، و شناختن منبع‌های همان حوزه، کمک می‌کند زودتر جا بیفتی؛ آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ هم بیشتر خبرنگار تخصصی می‌خواستند.

در کنکور ۱۴۰۵ رشته روزنامه‌نگاری ۲۲ کد با ۶۷۱ ظرفیت و رشته علوم ارتباطات اجتماعی ۲ کد با ۵۵ ظرفیت داشت؛ روی هم ۷۲۶ ظرفیت. فقط ۵ کد با ۷۶ ظرفیت با آزمون بود و همه در تهران: دانشگاه تهران با ۲۵ ظرفیت، دانشگاه صداوسیما با ۲۰ ظرفیت روزانه و ۶ نوبت دوم و با مصاحبه، و دانشگاه علامه طباطبایی با ۲۱ ظرفیت روزانه و ۴ نوبت دوم.

بقیه ظرفیت‌ها با سوابق تحصیلی بود: پیام نور با ۱۷ کد و ۵۹۰ ظرفیت، یک کد ۳۰ نفره علوم ارتباطات در پیام نور پاوه و یک موسسه غیرانتفاعی با ۳۰ ظرفیت. دانشگاه آزاد هم روزنامه‌نگاری را در ۱۳ واحد و علوم ارتباطات اجتماعی را در ۶ واحد داشت. یعنی برای قبولی با آزمون در یکی از سه دانشگاه شناخته‌شده تهران، رتبه بالا در گروه انسانی لازم است.

رشته خبرنگاری چیست؟

در دانشگاه رشته‌ای جدا به نام خبرنگاری نیست؛ خبرنگاری در رشته روزنامه‌نگاری و علوم ارتباطات آموزش داده می‌شود. در کارشناسی ارشد، مجموعه علوم ارتباطات اجتماعی ۱۴ رشته دارد که روزنامه‌نگاری و روزنامه‌نگاری رادیو و تلویزیون از آن‌ها هستند. بسیاری از خبرنگاران هم رشته دیگری خوانده‌اند، مثل اقتصاد یا علوم سیاسی، و در همان حوزه خبرنگار تخصصی شده‌اند.

دسته خبرنگار و روزنامه‌نگار یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ فقط ۱۸ آگهی فعال داشت. با جستجوی خبرنگار، دبیر خبر، روزنامه‌نگار و سردبیر، ۳۶ آگهی پیدا شد که بیشترشان روابط عمومی و تولید محتوا بودند. ۱۵ آگهی که واقعا کار خبری بود یکی‌یکی خوانده شد: ۱۱ آگهی خبرنگار، از جمله خبرنگار فناوری و خبرنگار اقتصاد، یک ژورنالیست اقتصادی، یک دبیر خبر، یک سردبیر رصد محتوای بین‌الملل و یک کارشناس خبری. ۱۲ آگهی از ۱۵ آگهی در تهران بود.

این عدد کم یعنی رسانه‌ها کمتر از راه آگهی استخدام می‌کنند. بیشتر خبرنگاران از راه کارآموزی در یک رسانه، همکاری آزاد و نمونه کار منتشرشده وارد کار می‌شوند. خبرنگار تخصصی، کسی که اقتصاد، فناوری یا یک صنعت را می‌شناسد، در آگهی‌ها پیشنهاد بهتری گرفته بود.

مهارت‌هایی که این کار امروز می‌خواهد: نوشتن سریع و دقیق، بررسی درستی خبر، مصاحبه، کار با سایت و شبکه‌های اجتماعی، عکس و ویدیوی ساده، و دست‌کم یک زبان خارجی برای پیگیری منابع بین‌المللی.

رسانه‌ها کجا نیرو می‌گیرند؟

خبرگزاری‌ها و روزنامه‌های بزرگ معمولا از میان کارآموزانی که مدتی با آن‌ها کار کرده‌اند استخدام می‌کنند. رسانه‌های تخصصی، که در آگهی‌ها بیشتر بودند، کسی را می‌خواهند که هم بنویسد و هم حوزه را بشناسد؛ مثلا خبرنگار فناوری که با محصولات دیجیتال آشناست. شرکت‌ها و سازمان‌ها هم برای واحد روابط عمومی و رسانه خود دنبال کسانی با پیش‌زمینه خبرنگاری‌اند؛ بیشتر آگهی‌هایی که در جستجو پیدا شد، همین نوع کار بود.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص خبرنگاران و روزنامه‌نگاران در کل کشور در پایان ۱۴۰۴، ۲۰ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۱۵ تا ۲۷ میلیون. این گزارش سابقه را جدا نکرده است. همین افراد به‌طور میانه ۲۷ میلیون تومان درخواست می‌کردند.

آگهی‌ها پراکنده بودند. ۱۲ آگهی حقوق نوشته بودند: پایین‌ترین‌ها ۱۰ تا ۲۰ میلیون، برای خبرنگار در مشهد و یک فروشگاه آنلاین، و بالاترین‌ها ۳۰ تا ۵۰ میلیون، برای خبرنگار فناوری و ژورنالیست اقتصادی در تهران. دبیر خبر ۲۵ تا ۳۵ و سردبیر رصد محتوا ۳۵ تا ۴۵ میلیون پیشنهاد گرفته بودند. بسیاری از خبرنگاران درآمد را با همکاری با چند رسانه، تولید محتوا یا کار روابط عمومی کامل می‌کنند.

از خبرنگار تا سردبیر

مسیر رایج این است: کارآموز یا خبرنگار آزاد، خبرنگار ثابت یک سرویس، دبیر سرویس، و بعد دبیر خبر یا سردبیر. در این مسیر، سابقه خبرهای مهم و درست، شبکه منبع‌ها و توان مدیریت یک تیم از مدرک مهم‌تر است. خبرنگارانی که در یک حوزه تخصصی شناخته می‌شوند، گاهی به تحلیلگر، مشاور رسانه‌ای یا مدیر محتوای شرکت‌ها هم می‌رسند.