رشته تجارت الکترونیک: تجارت الکترونیک چیست، فروشگاه اینترنتی و درآمد آن

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تجارت الکترونیک را خرید یا فروش کالا و خدمات از راه شبکه‌های رایانه‌ای می‌داند، با روش‌هایی که برای گرفتن یا ثبت سفارش ساخته شده‌اند؛ هم میان شرکت‌ها و هم میان شرکت و مصرف‌کننده. پرداخت و تحویل می‌تواند آنلاین نباشد؛ چیزی که آن را الکترونیک می‌کند، ثبت سفارش در اینترنت است. قانون تجارت الکترونیکی ایران، مصوب ۱۳۸۲، خود تجارت الکترونیک را تعریف نکرده و بیشتر درباره اعتبار «داده پیام» است.

فروشگاه اینترنتی چیست؟

فروشگاه اینترنتی سایتی است که کالا را معرفی می‌کند، سفارش می‌گیرد و پول را از درگاه پرداخت دریافت می‌کند. راه دیگر فروش آنلاین، فروش در بازارهای آنلاین یا مارکت‌پلیس‌هاست: سایتی بزرگ که هزاران فروشنده در آن غرفه دارند و مشتری را خودش جذب می‌کند. فروش در صفحه‌های شبکه‌های اجتماعی هم بخش بزرگی از فروش آنلاین ایران است.

شغل تجارت الکترونیک چه شکل‌هایی دارد؟

کسی که در این حوزه کار می‌کند یا فروشنده آنلاین است، یعنی کالای خودش را در سایت یا بازار آنلاین می‌فروشد، یا در یک فروشگاه اینترنتی کار می‌کند: ادمین سایت که محصولات را ثبت و به‌روز می‌کند، کارشناس مارکت‌پلیس که غرفه شرکت را در دیجی‌کالا و سایت‌های دیگر اداره می‌کند، و مدیر فروشگاه اینترنتی که فروش، انبار، ارسال و تبلیغات را با هم هماهنگ می‌کند.

طبق گزارش مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، ارزش تراکنش‌های تجارت الکترونیک ایران در ۱۴۰۳ به ۵٬۵۰۰ همت رسید، ۷۳ درصد بیشتر از ۱۴۰۲ در سالی که تورم ۳۲٫۵ درصد بود. ۳۲ درصد همه تراکنش‌های شبکه پرداخت کشور آنلاین بود و حدود ۴٫۷ میلیارد خرید اینترنتی انجام شد با میانگین ۱٫۱۶۶ میلیون تومان. با این حال سهم آن از کل اقتصاد به‌سختی به ۷ درصد می‌رسید؛ یعنی هنوز جای رشد زیادی دارد. ۶۶ درصد کسب‌وکارهای آنلاین کالا می‌فروشند و ۳۴ درصد خدمات؛ از رستوران و آرایشگاه تا آموزش و مشاوره.

در همان سال ۱۱۰٬۶۸۰ اینماد صادر شد، ۲۸۱ درصد بیشتر از سال قبل، و بیشترشان اینماد بدون ستاره بودند. ۲۸ درصد دارندگان اینماد زن بودند. دیجی‌کالا در گزارش ده‌ساله خود، که مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، از ۴۲۶٬۸۶۲ فروشنده فعال در ۱۴۰۴ خبر داد؛ فروشندگانی که ۵۹ درصد ارزش فروش خالص آن را می‌سازند. میانگین فروش سالانه هر فروشنده ۱٫۲ میلیارد تومان بود و ۸۶۳ فروشنده بیش از ۱۰ میلیارد تومان در سال فروختند.

اثر قطعی اینترنت

این بازار به اینترنت بسته است و قطعی آن مستقیم به فروش ضربه می‌زند. در نظرسنجی انجمن تجارت الکترونیک تهران از حدود هزار کسب‌وکار، که اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد، فروش در دوره قطعی اینترنت و پیامک حدود ۵۰ درصد کم شده بود. ۵۴ درصد کسب‌وکارهای آنلاین برای ارتباط با مشتری از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های خارجی استفاده می‌کنند.

شش جستجوی فروشگاه اینترنتی، فروشگاه آنلاین، دیجی‌کالا، مارکت‌پلیس، ادمین فروشگاه و تجارت الکترونیک در یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ روی هم ۱٬۲۰۸ آگهی آورد. ۳۵۰ آگهی که عنوانشان به فروش آنلاین مربوط بود یکی‌یکی خوانده شد؛ حسابدار، انباردار، دیجیتال مارکتینگ و سرپرست فروش حضوری کنار گذاشته شد و ۲۰۸ آگهی ماند: ۷۶ ادمین و پشتیبان سایت، ۴۸ کارشناس فروش آنلاین، ۳۱ کارشناس مارکت‌پلیس و توسعه فروشندگان، ۳۰ مدیر و سرپرست و ۲۳ کار دیگر در فروشگاه‌های اینترنتی.

۱۴۱ آگهی در تهران بود. ۶۰ آگهی از فروشگاه‌ها و خرده‌فروشی، ۳۶ از شرکت‌های اینترنتی، ۲۲ از لوازم خانگی و ۱۲ از پوشاک بود؛ یعنی تقریبا هر کسب‌وکاری که فروش آنلاین دارد، چنین نیرویی می‌خواهد. ۱۷۲ آگهی سئو، ۷۵ آگهی وردپرس یا ووکامرس، ۷۳ آگهی اکسل و ۱۴ آگهی عکاسی محصول را نام برده بودند. ۱۲ آگهی دورکاری را پذیرفته بودند.

از ۳۴ آگهی که رشته نوشته بودند، ۲۱ مدیریت و بازرگانی و ۱۷ کامپیوتر را پذیرفته بودند؛ بیشتر آگهی‌ها رشته را شرط نکرده بودند و ۹۴ آگهی سابقه خواسته بودند. یعنی در این بازار، کسی که یک فروشگاه یا غرفه را واقعا اداره کرده، از مدرک‌دار بی‌تجربه جلوتر است.

در کنکور کارشناسی ۱۴۰۵ رشته‌ای به نام تجارت الکترونیک نبود. این حوزه فقط در کارشناسی ارشد گرایش جدا دارد: مدیریت بازرگانی گرایش تجارت الکترونیکی، مدیریت فناوری اطلاعات گرایش کسب‌وکار الکترونیک، مهندسی فناوری اطلاعات گرایش تجارت الکترونیکی و علوم اقتصادی گرایش اقتصاد و تجارت الکترونیک. در کارشناسی، مدیریت بازرگانی و مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات نزدیک‌ترین رشته‌ها هستند.

فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ دوره «مدیریت فروشگاه اینترنتی» را ۷۰ ساعت و حدود ۱۵٫۱ میلیون تومان، «بازاریابی فروشگاه مجازی» را ۷۵ ساعت و حدود ۱۶٫۲ میلیون و «مدیر کسب‌وکار الکترونیکی» را ۱۳۰ ساعت و حدود ۴۹٫۱ میلیون تومان داشت. استانداردی با نام فروشنده اینترنتی نیست.

برای کسی که می‌خواهد خودش بفروشد، بهترین کلاس یک غرفه کوچک در یک بازار آنلاین است: با چند محصول شروع کنید، عکس و توضیح خوب بنویسید، به پیام‌ها زود جواب دهید و عددهای فروش را دنبال کنید. بیشتر چیزهایی که آگهی‌ها می‌خواهند، همین‌جا یاد گرفته می‌شود.

مهارت‌هایی که فرق می‌سازند

از روی آگهی‌ها، چهار مهارت بیشترین ارزش را دارند. سئو، تا مشتری از جستجوی گوگل به سایت برسد. کار با وردپرس و ووکامرس، چون بسیاری از فروشگاه‌های کوچک و متوسط روی همین سیستم ساخته شده‌اند. اکسل، برای قیمت‌گذاری، موجودی و گزارش فروش. و عکاسی و نوشتن توضیح محصول، چون مشتری آنلاین کالا را لمس نمی‌کند و فقط همین‌ها را می‌بیند. کسی که هر چهار را بلد باشد، هم برای فروشگاه خودش آماده است و هم برای کار در فروشگاه دیگران.

گزارش‌های معتبر حقوق گروه جدایی برای تجارت الکترونیک ندارند. نزدیک‌ترین گروه دیجیتال مارکتینگ است: میانه حقوق دریافتی خالص کارشناسان آن در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۵ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۱۹ تا ۳۲ میلیون. چون این عدد از گروه نزدیک آمده، در کادر حقوق تخمینی علامت خورده است.

آگهی‌ها نزدیک به همین بودند: ۱۱۷ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان بود. ادمین سایت ۲۴ تا ۳۰، کارشناس فروش آنلاین و مارکت‌پلیس ۳۰ تا ۴۰ و مدیران و سرپرستان ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان پیشنهاد گرفته بودند.

درآمد فروشگاه اینترنتی

درآمد کسی که خودش فروشگاه دارد، به حاشیه سود کالا، هزینه تبلیغ و ارسال و کمیسیون بازار آنلاین بستگی دارد و عدد ثابتی ندارد. تنها عدد رسمی‌ای که پیدا کردیم، فروش است نه سود: میانگین فروش سالانه هر فروشنده دیجی‌کالا در ۱۴۰۴، ۱٫۲ میلیارد تومان بود؛ میانگینی که چند فروشنده بزرگ آن را بالا می‌برند.