فروشنده آنلاین: شرایط فروش در دیجی‌کالا و ترب، استخدام و درآمد

استانداردی با نام «فروشنده آنلاین» در فنی و حرفه‌ای نیست. نزدیک‌ترین دوره‌ها در تعرفه ۱۴۰۵ تهران، «بازاریابی فروشگاه مجازی» با ۷۵ ساعت و حدود ۱۶٫۲ میلیون تومان و «بازاریابی الکترونیکی» با ۶۴ ساعت و حدود ۱۳٫۸ میلیون تومان است؛ نسخه آنلاین هر دوره ۸۰ درصد این مبلغ است. برای کار با مشتری، استاندارد «فروشنده» با ۱۳۰ ساعت هم هست.

آموزش پنل دیجی‌کالا و باسلام را خود این بازارها رایگان منتشر می‌کنند. کارفرماها هم بیشتر از مدرک، تجربه کار با پنل و فروش واقعی را می‌پرسند؛ برای همین تمرین روی یک غرفه کوچک از هر دوره‌ای مهم‌تر است.

«فروشنده آنلاین» در ایران دو معنای جدا دارد و پیش از هر دوره یا ثبت‌نامی باید روشن کنید کدام را می‌خواهید.

راه اول: فروش کالای خودتان

کالایی دارید، می‌سازید یا عمده می‌خرید و آن را در یک بازار آنلاین مثل دیجی‌کالا یا باسلام، در ترب یا در صفحه اینستاگرام و سایت خودتان می‌فروشید. در این راه کارفرما ندارید و حقوق هم نمی‌گیرید. درآمد شما فرق قیمت فروش با قیمت خرید است، منهای کارمزد بازار، هزینه ارسال، بسته‌بندی، تبلیغ و مالیات. سرمایه کالا، ریسک کالای فروش‌نرفته و جواب دادن به شکایت مشتری هم با خود شماست.

راه دوم: کارمند فروش آنلاین یک فروشگاه

فروشگاه‌هایی که سایت، صفحه اینستاگرام یا غرفه در دیجی‌کالا دارند، کسی را استخدام می‌کنند که به پیام و دایرکت مشتری جواب بدهد، سفارش ثبت کند، کالا را در پنل بازارها به‌روز نگه دارد و فروش را پیگیری کند. عنوان آگهی‌ها «فروشنده آنلاین»، «کارشناس فروش اینترنتی»، «ادمین فروش» یا «کارشناس مارکت‌پلیس» است. این راه حقوق ماهانه دارد و سرمایه نمی‌خواهد، ولی ساعت کار و هدف فروش را کارفرما تعیین می‌کند.

کار روزانه در هر دو راه شبیه است

• نوشتن عنوان و توضیح درست برای کالا و گذاشتن عکس روشن
• جواب دادن سریع به سوال مشتری در چت، دایرکت یا تلفن
• ثبت سفارش، هماهنگی بسته‌بندی و ارسال و پیگیری مرجوعی
• نگاه کردن به قیمت رقیب‌ها و موجودی انبار

فرق اصلی در مالکیت است: در راه اول سود و زیان مال شماست، در راه دوم دستمزد ثابت به‌اضافه پورسانت. بسیاری از فروشنده‌ها از راه دوم شروع می‌کنند، کار پنل و مشتری را روی کالای دیگری یاد می‌گیرند و بعد غرفه خودشان را باز می‌کنند.

در ۳۰ مهر ۱۴۰۵ آگهی‌های استخدام فروش آنلاین را در دو جا شمردیم و یکی‌یکی خواندیم: یک سایت بزرگ کاریابی در کل کشور و یک سایت آگهی در شهر تهران. در سایت کاریابی، از حدود ۹۰۰ آگهی که با جست‌وجوی «فروشنده آنلاین» و «فروش آنلاین» پیدا شد، فقط ۱۴۰ آگهی واقعا کار فروش آنلاین بود؛ فروش تلفنی، دیجیتال مارکتینگ، تولید محتوا و سئو کنار گذاشته شد. در سایت آگهی، ۲۴۴ آگهی در دو دسته «فروشنده اینترنتی و ادمین اینستاگرام» و «کارشناس فروش آنلاین» بود. روی هم ۳۸۴ آگهی، که ممکن است چند کارفرما در هر دو سایت آگهی داده باشند.

چه کسی را می‌خواهند؟

از ۱۴۰ آگهی سراسری، ۷۲ آگهی کارشناس یا کارمند فروش آنلاین بود، ۲۱ آگهی ادمین سایت و پشتیبان سفارش، ۱۷ آگهی کارشناس مارکت‌پلیس که غرفه شرکت را در دیجی‌کالا و بازارهای دیگر اداره می‌کند، ۹ آگهی فروش در اینستاگرام و شبکه‌های اجتماعی و ۲۱ آگهی مدیر و سرپرست فروش آنلاین. ۸۲ آگهی سطح کارشناس و ۳۲ آگهی سطح کارمند را خواسته بودند؛ یعنی بیشتر این کارها برای شروع یا چند سال اول کار است.

کارفرماها بیشتر فروشگاه‌ها و خرده‌فروشی‌ها (۳۳ آگهی)، فروشندگان لوازم خانگی و برقی (۲۲)، تولیدی‌ها (۱۷) و برندهای پوشاک و مد (۱۷) بودند. ۴۱ آگهی کار با دیجی‌کالا، ۳۵ آگهی اینستاگرام، ۲۱ آگهی اسنپ‌شاپ، ۱۴ آگهی باسلام و ۱۳ آگهی ترب را نام برده بودند و ۶۰ آگهی کار با اکسل یا آفیس را خواسته بودند.

شرط جنسیت، سن و قرارداد

در سایت کاریابی ۳۹ آگهی فقط خانم و ۲۱ آگهی ترجیحا خانم خواسته بودند و ۷۱ آگهی شرط جنسیت نداشتند. در سایت آگهی تهران ۸۵ آگهی فقط خانم، ۱۰ آگهی فقط آقا و ۱۳۸ آگهی هر دو را پذیرفته بودند. ۱۰۰ آگهی سراسری سقف سن گذاشته بودند و رایج‌ترین سقف ۳۵ سال (۲۶ آگهی) و ۳۰ سال (۲۰ آگهی) بود. پورسانت در ۶۹ آگهی سراسری جزو مزایا بود. در تهران ۴۸ آگهی بیمه را «دارد» و ۶۶ آگهی «ندارد» زده بودند و بقیه چیزی ننوشته بودند؛ ۶۵ آگهی پرداخت را پورسانتی یا درصدی گذاشته بودند و ۶۳ آگهی دورکاری را ممکن دانسته بودند.

آگهی‌هایی که باید با احتیاط خواند

۵۹ آگهی از ۲۴۴ آگهی تهران عبارت‌هایی مثل «درآمد بالا»، «کار با گوشی در منزل»، «آموزش رایگان» یا «بدون سرمایه» داشتند. همه این‌ها کلاهبرداری نیستند، ولی کاری که حقوق ثابت ندارد و فقط از فروش به آشنایان پورسانت می‌دهد، یا پیش از شروع پول ثبت‌نام و خرید بسته می‌خواهد، استخدام فروشنده آنلاین نیست. پیش از هر پرداخت، نام فروشگاه، نشانی دفتر، مبلغ ثابت و بیمه را کتبی بپرسید.

قیمتی که مشتری می‌پردازد، کامل به حساب فروشنده نمی‌رسد. در هر بازار آنلاین چند هزینه از آن کم می‌شود و فروشنده آنلاین باید پیش از قیمت‌گذاری آن‌ها را بداند.

دیجی‌کالا

کمیسیون دیجی‌کالا برای هر دسته کالا فرق دارد و جدول آن بعد از ثبت‌نام در بخش گزارش‌های پنل فروشنده دیده می‌شود. در مهر ۱۴۰۵ تیترهایی منتشر شد که کمیسیون دیجی‌کالا صفر شده است. اصل خبر چیز دیگری بود: معاون بازرگانی دیجی‌کالا در جشن ده‌سالگی بازارگاه گفت کمیسیون فقط برای روز ۷ مهر صفر می‌شود. پس حساب سود را با کمیسیون معمول دسته کالای خودتان ببندید، نه با این خبر. هزینه انبار و ارسال، اگر از خدمات دیجی‌کالا استفاده کنید، جداگانه حساب می‌شود.

دیجی‌کالا در همان مراسم گفت قصد دارد پرداخت اعتباری، ارسال و ابزارهای بازاریابی خود را با نام «خرید با دیجی‌کالا» به فروشگاه‌های مستقل و صفحه‌های اینستاگرامی هم بدهد. این هنوز برنامه است و شرایط آن اعلام نشده است.

باسلام

باسلام بازار کالاهای محلی و خانگی است و به فروشنده «غرفه‌دار» می‌گوید. از اردیبهشت ۱۴۰۳ کارمزد هر سفارش بسته به دسته کالا بین ۲ تا ۱۰ درصد است. پیش از آن کارمزد برای همه ۹ درصد بود و سقف ۱۰۰ هزار تومانی داشت که برداشته شد. باسلام نمونه‌هایی هم داد: برنج ۳ درصد، روغن خوراکی ۵ درصد و عسل و خشکبار ۹ درصد. جدول تازه‌تری از آن زمان منتشر نشده است؛ رقم دسته خودتان را در پنل غرفه ببینید.

ترب، اینستاگرام و سایت شخصی

ترب از فروش کمیسیون نمی‌گیرد و هزینه آن برای هر کلیک است. در اینستاگرام و سایت خودتان هم کمیسیونی نیست، ولی مشتری را باید خودتان با تبلیغ و محتوا بیاورید و هزینه درگاه پرداخت، ارسال و اینماد با شماست.

یک قاعده برای همه یکسان است: طبق ماده ۳۷ قانون تجارت الکترونیکی، در هر خرید از راه دور خریدار دست‌کم ۷ روز کاری حق انصراف دارد. پس بخشی از فروش‌ها برمی‌گردد و هزینه ارسال دوباره را هم باید در قیمت دید.

ترب بازار آنلاین نیست که کالا را خودش بفروشد؛ موتور مقایسه قیمت است. مشتری کالا را در ترب جست‌وجو می‌کند، قیمت فروشگاه‌ها را کنار هم می‌بیند و برای خرید به سایت فروشنده می‌رود یا به مغازه او سر می‌زند. برای همین خرید و پرداخت در ترب انجام نمی‌شود و ترب کمیسیون فروش نمی‌گیرد.

راه اول: فروشگاه اینترنتی

طبق راهنمای فروشندگان ترب که آذر ۱۴۰۴ منتشر شد، فروشگاهی که در بخش خرید اینترنتی ترب نشان داده می‌شود باید دو چیز داشته باشد: اینماد و سایتی با دامنه مستقل. زیردامنه فروشگاه‌سازها، مثل نشانی‌ای که با نام فروشگاه‌ساز تمام می‌شود، پذیرفته نمی‌شود. بعد از ثبت‌نام و شارژ حساب، ربات ترب کالاها را از سایت شما برمی‌دارد و قیمت را به‌روز نگه می‌دارد.

راه دوم: مغازه بدون سایت

اگر مغازه دارید و سایت ندارید، می‌توانید در بخش حضوری ترب ثبت‌نام کنید. شرط این بخش آن است که مشتری بتواند واقعا به مغازه بیاید. پروانه کسب در شروع ثبت‌نام اجباری نیست، ولی ممکن است بعدا خواسته شود. در این بخش پول را خود مشتری به حساب شما می‌ریزد و ترب در معامله نقشی ندارد.

هزینه ترب چطور حساب می‌شود؟

ترب برای هر کلیکی که از آن به کالای شما می‌رسد پول می‌گیرد و حساب را باید از پیش شارژ کنید. کلیک خرید نیست؛ اگر قیمت یا موجودی سایت شما با ترب نخواند، پول کلیک رفته و فروشی نشده است. پس ترب برای فروشنده‌ای صرف دارد که قیمت رقابتی و سایت مرتب دارد، نه برای کسی که تازه کالا را امتحان می‌کند.

بیشتر فروشنده‌های آنلاین کوچک از صفحه اینستاگرام شروع می‌کنند، چون هزینه ورود ندارد. ولی چند قاعده هم برای این راه هست:

• درگاه پرداخت: از مرداد ۱۴۰۰ بدون اینماد درگاه پرداخت اینترنتی داده نمی‌شود. برای کسب‌وکار کوچک اینماد بدون ستاره هست که فقط هویت و دامنه را تایید می‌کند و از ۱۴۰۱ سقف آن ۱۰۰ تراکنش و ۱۰۰ میلیون تومان در ماه است.
• کارت به کارت: بسیاری از صفحه‌های کوچک پول را با کارت به کارت می‌گیرند. خریدار به این روش کمتر اعتماد می‌کند و حساب فروش هم از حساب شخصی جدا نمی‌ماند؛ برای همین با بزرگ شدن فروش، گرفتن اینماد و درگاه به‌صرفه‌تر می‌شود.
• مالیات: فروش اینترنتی هم فروش است. طبق قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، از دی ۱۴۰۲ همه مودیان باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنند و نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، ۱۰ درصد است.
• حق مشتری: حق انصراف ۷ روز کاری که در بخش بالا گفتیم، برای خرید از صفحه اینستاگرام هم هست. روش مرجوعی را روشن در صفحه بنویسید.

یک خطر جدی هم مخصوص این راه است: قطع اینترنت و فیلتر. در نظرسنجی انجمن تجارت الکترونیک تهران که اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد، فروش آنلاین در دوره قطعی اینترنت و پیامک حدود ۵۰ درصد کم شده بود. فروشنده‌ای که فقط به یک صفحه یا یک پیام‌رسان تکیه کند، در چنین روزهایی همه مشتری‌ها را از دست می‌دهد. شماره تماس، فهرست مشتری‌ها و یک غرفه در بازار داخلی، این ریسک را کم می‌کند.

ما مشاور مالیاتی نیستیم؛ وضع مالیاتی هر فروشنده به نوع و حجم فروش او بستگی دارد. پیش از فروش جدی با یک حسابدار مالیاتی صحبت کنید.

گزارش‌های معتبر حقوق، گروه جدایی برای فروشنده آنلاین ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که همین کار را می‌کند، کارشناسان فروش است: کسانی که با مشتری حرف می‌زنند، قیمت می‌دهند و فروش را می‌بندند، حضوری یا آنلاین. میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۹ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی آن بین ۲۲ تا ۳۶ میلیون. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۳۹ میلیون تومان درخواست کرده بودند. در شهرهای بزرگ دریافتی ۲۶ و درخواستی ۳۵ میلیون تومان بود. این عددها پورسانت را هم در بر دارند.

آگهی‌ها نزدیک به همین بودند. ۸۰ آگهی سراسری بازه حقوق نوشته بودند و میانه آن ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان بود؛ در آگهی‌های تهران ۲۵ تا ۴۰ میلیون. ادمین سایت و پشتیبان سفارش پایین‌تر، ۲۱ تا ۳۳ میلیون، و مدیر و سرپرست بالاتر، ۳۲٫۵ تا ۵۰ میلیون تومان پیشنهاد گرفته بودند. در کار پورسانتی، این بازه وعده نیست؛ درآمد هر ماه به فروش همان ماه بستگی دارد.

سود کسی که کالای خودش را می‌فروشد

برای صاحب غرفه عدد رسمی سود وجود ندارد و هر رقمی که بدون منبع داده شود، تبلیغ است نه آمار. تنها عدد رسمی، فروش است نه سود: میانگین فروش سالانه هر فروشنده دیجی‌کالا در ۱۴۰۴، ۱٫۲ میلیارد تومان بود؛ میانگینی که چند صد فروشنده بزرگ آن را بالا می‌برند. سود هر ماه شما از این حساب درمی‌آید:

• قیمت فروش منهای قیمت خرید یا ساخت کالا
• منهای کمیسیون یا کارمزد بازار و هزینه کلیک و تبلیغ
• منهای بسته‌بندی، ارسال و هزینه مرجوعی‌ها
• منهای مالیات و هزینه کالایی که فروش نرفت

این حساب را پیش از خرید کالا روی کاغذ ببندید. اگر بعد از همه این‌ها سود هر فروش کمتر از ارزش وقتی است که برایش می‌گذارید، کارمندی در فروش آنلاین در سال اول درآمد مطمئن‌تری دارد.