آموزش گچ کاری: از شاگرد گچ‌ساز تا اوستا، دوره فنی و حرفه‌ای و دستمزد گچ‌کار

از ثبت‌نام تا اوستایی چند وقت؟

کلاس‌های سه استاندارد در حدود چهار تا شش ماه تمام می‌شود، ولی در بازار کسی را با مدرک اوستا صدا نمی‌کنند. معمولا کسی تا یکی دو سال کنار اوستا نماند، سقف و دیوار را خودش تمیز تحویل نمی‌دهد. بهترین ترکیب این است که دوره را در کنار شاگردی بگذرانی: دوره زبان کار و قاعده‌ها را می‌دهد و کارگاه سرعت دست را.

کدام ابزار را اول بخری؟

شاگرد ابزار زیادی لازم ندارد و بیشتر کارگاه‌ها تشت و داربست دارند. اول یک ماله، یک کمچه، لیسه و دستکش بخر. شمشه آلومینیومی، تراز و ابزار کنج بعد از این‌که آستر کشیدن را شروع کردی لازم می‌شود. در کار متری گاهی وسیله کار با خود اوستاست: دو آگهی این را صریح نوشته بودند و یک آگهی دیگر گفته بود تخته، بشکه و شمشه در کارگاه هست.

گچ‌کاری بعد از سفت‌کاری شروع می‌شود: اسکلت بالا رفته، تیغه‌ها چیده شده و لوله‌کش و برق‌کار لوله‌ها و قوطی‌ها را در دیوار گذاشته‌اند. اگر بپرسی «اول گچ کاری یا سرامیک؟»، در بیشتر کارگاه‌ها گچ‌کاری دیوار و سقف پیش از کاشی کف انجام می‌شود تا گچ و آب روی کف تمام‌شده نریزد؛ کاشی دیوار حمام و آشپزخانه هم جایی است که گچ نمی‌خورد. بعد از گچ‌کار، نقاش و کابینت‌کار می‌آیند.

روز کاری یک تیم گچ‌کاری

کار معمولا ساعت هفت یا هشت صبح شروع می‌شود و تا چهار یا پنج بعد از ظهر ادامه دارد؛ ساعتی که آگهی‌ها بیشتر از همه نوشته بودند «۸ تا ۱۷» بود. شاگرد زودتر می‌رسد، داربست یا خرک را می‌چیند، تشت و گچ را پای کار می‌آورد و برای اوستا گچ می‌سازد. اوستا کرم می‌بندد، آستر می‌کشد و صاف می‌کند. در کار سفید، یک نفر رویه می‌کشد و نفر دوم پشت سرش لیسه می‌زند. آخر روز ابزار و تشت‌ها باید شسته شوند، چون گچ خشک‌شده ابزار را خراب می‌کند.

طبق یکی از فهرست‌های قیمت آبان ۱۴۰۵، یک گچ‌کار در روز معمولا ۳۰ تا ۴۰ متر مربع کار می‌کند. این عدد به نوع کار بستگی دارد: سقف کندتر از دیوار است، سفیدکاری سریع‌تر از آستر، و کنج و لبه زیاد سرعت را پایین می‌آورد.

گچ‌کار، گچ‌بر و کناف‌کار سه کار جدا هستند

گچ‌کار سطح را صاف می‌کند. گچ‌بر نقش و قاب تزیینی می‌سازد و استاندارد آموزشی و مسیر خودش را دارد. کناف‌کار با پروفیل و صفحه گچی دیوار و سقف سبک می‌زند و ملات خیس به کار نمی‌برد. خیلی از گچ‌کارها ابزار ساده و نور مخفی را هم انجام می‌دهند و بعضی کناف هم بلدند، ولی اگر کار با پروفیل و پیچ برایت جذاب‌تر است، صفحه کناف‌کار را هم ببین.

جسم این کار را چطور تحمل می‌کند؟

گچ‌کاری کار ایستاده و پرتکرار است. دست‌ها بیشتر روز بالای سر یا روبه‌روی صورت کار می‌کنند و کار سقف گردن و شانه را خسته می‌کند. گرد گچ هنگام الک کردن و ساختن ملات بلند می‌شود، پس ماسک گرد و غبار و عینک لازم است. گچ تازه پوست دست را خشک می‌کند و دستکش لاستیکی کمک می‌کند. بیشترین خطر جدی، سقوط از داربست و خرک ناپایدار است؛ قاعده‌های ایمنی کار در ارتفاع و بیمه کارگران ساختمانی را صفحه شغل های ساختمانی توضیح داده است.

سازمان فنی و حرفه‌ای برای گچ‌کاری سه استاندارد پشت سر هم دارد و هر کدام پیش‌نیاز بعدی است. ورود به هر سه با مدرک پنجم ابتدایی ممکن است. ساعت‌ها از خود استانداردهاست و شهریه از فهرست شهریه آموزشگاه‌های آزاد تهران که خرداد ۱۴۰۵ منتشر شد:

• کارگر عمومی گچ کار: ۱۶ ساعت، حدود ۲٫۹۶ میلیون تومان. آشنایی با مصالح، ابزار و ایمنی کارگاه.
• کمک گچ کار: ۱۶۷ ساعت، حدود ۱۷٫۶۸ میلیون تومان. ترسیم هندسی ساده و حساب مساحت، الک و غربال گچ و خاک، ساختن ملات گچ و خاک و گچ کشته، شمشه‌گیری و آستر دیوار و سقف، ملات گچ و آهک و گچ و ماسه.
• گچ کار: ۱۹۳ ساعت، حدود ۲۰٫۴۳ میلیون تومان. آستر با گچ زودگیر و دیرگیر، سفیدکاری با گچ کشته و دوگچه، کار روی توفال و رابیتس، قوس و طاق، کشو زدن بین سقف و دیوار، جا چراغی و برآورد مصالح و تقسیم کار یک تیم.

جمع این سه دوره ۳۷۶ ساعت و در آموزشگاه آزاد تهران حدود ۴۱٫۱ میلیون تومان است. مدرک هر دوره پس از قبولی در آزمون کتبی و عملی صادر می‌شود و با همین مدرک می‌شود کارت مهارت گرفت و در بیمه کارگران ساختمانی ثبت‌نام کرد.

دوره دولتی بدون شهریه

در مرکزهای دولتی سازمان، همین استانداردها شهریه ندارند. مثلا دوره ۱۶۷ ساعته «کمک گچ کار» در نجف‌آباد از ۸ مهر تا ۱۰ آبان ۱۴۰۵ بدون شهریه بود و هنرجو فقط برای آزمون اول ۲۰۰ هزار تومان و برای صدور گواهینامه ۱۰۰ هزار تومان می‌پرداخت. در آبان ۱۴۰۵ شش دوره ۱۹۳ ساعته «گچ کار» در اصفهان، خراسان رضوی، زنجان، فارس، مرکزی و هرمزگان در حال ثبت‌نام یا برگزاری بود؛ همه برای آقایان و بیشتر با ظرفیت کم. ثبت‌نام این دوره‌ها سریع پر می‌شود، پس زود سراغ مرکز شهرت برو.

مسیر هنرستان و دوره‌های کوتاه

در شاخه کار و دانش هم استاندارد «کمک گچ کار درجه ۲» با ۱۶۲ ساعت هست. برای کسی که فقط یک مهارت تازه می‌خواهد، مرکز تربیت مربی فنی و حرفه‌ای پودمان‌های کوتاه دارد، مثل «گچ کاری ساختمان» ۳۰ ساعته و «گچ کاری با گچ های پاششی» ۸ ساعته. این پودمان‌ها جای سه دوره اصلی را نمی‌گیرند.

دوره بدون کارگاه به کار نمی‌آید

دوره گچ کاری فقط وقتی ارزش دارد که هنرجو در آن روی دیوار واقعی گچ بکشد. پیش از ثبت‌نام بپرس چند ساعت از دوره عملی است، هر هنرجو چند متر مربع دیوار برای تمرین دارد، و آزمون با کدام استاندارد برگزار می‌شود. ویدئوهای اینترنتی برای فهمیدن ترتیب کار خوب‌اند، ولی دست هیچ‌کس با ویدئو صاف کشیدن سقف را یاد نمی‌گیرد.

سهم مشهد ۴۱ آگهی و قم ۳۵ آگهی بود؛ پس از آن‌ها شیراز ۲۵، تبریز ۲۱، تهران ۱۵، اصفهان ۱۲، اهواز ۵ و کرج ۴. تعداد کم تهران به این معنا نیست که در تهران کار نیست؛ آنجا بیشتر کارها از راه آشنا و اکیپ‌های ثابت پر می‌شود. در قم بیشتر آگهی‌ها برای پروژه‌های مسکن انبوه بود و ۹ آگهی در کل از مسکن ملی، مسکن مهر یا پردیسان اسم برده بودند.

کارفرماها از گچ‌کار چه می‌خواهند؟

• مدرک تقریبا هیچ‌جا: هیچ آگهی‌ای مدرک فنی و حرفه‌ای نخواسته بود. به جای آن ۳۸ آگهی از سابقه، تجربه، «کاربلد» یا «وارد» بودن نوشته بودند و چند اوستا گفته بودند روز اول مزد را بعد از دیدن کار تعیین می‌کنند.
• بیشتر مرد: ۹۸ آگهی جنسیت را «آقا» زده بودند و ۳۵ آگهی «فرقی نمی‌کند».
• سربازی کم‌اهمیت: فقط ۴ آگهی پایان خدمت یا معافیت خواسته بودند.
• اکیپ: ۱۸ آگهی کل یک اکیپ را برای کار متری یا واحدی می‌خواست، نه یک نفر.
• سن: ۸ آگهی سن نوشته بودند؛ برای شاگرد از ۱۵ یا ۱۸ سال به بالا و تا ۲۵ یا ۳۰ سال، و برای اوستا گاهی «سن بالا و باتجربه».
• اتباع: ۹ آگهی نوشته بودند اتباع هم پذیرفته می‌شوند. کمبود کارگر ساختمانی پس از خروج بخشی از کارگران افغان در ۱۴۰۴ هنوز در این آگهی‌ها دیده می‌شود.

یک آگهی هم از اهواز بود که کسی نوشته بود «می‌خواهم گچ‌کاری یاد بگیرم» و حاضر بود برای یاد گرفتن، کار کند. همین راه در عمل رایج‌ترین آموزش گچ کاری است.

گچ‌کار کمتر حقوق ماهانه ثابت دارد و درآمدش از روزهایی است که کار می‌کند. برای همین سه عدد را جدا ببین:

• دریافتی: عددهای جدول نشان می‌دهد کسانی که در این خانواده کار می‌کردند، در پایان ۱۴۰۴ واقعا چقدر خالص گرفته‌اند؛ در تهران میانه ۳۷ میلیون تومان در ماه. گچ‌کار در این خانواده کنار بنا و کاشی‌کار آمده و نمونه فقط ۳۱ نفر است، پس عدد را برآورد بدان.
• درخواستی: همان افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۵۵ میلیون در تهران خواسته بودند. این عدد خواسته است، نه دریافتی.
• پیشنهادی آگهی‌ها: در ۱۸ آگهی که برای شاگرد عدد داده بودند، روزمزد از ۷۰۰ هزار تا ۱٫۸ میلیون تومان بود و میانه آن ۱٫۲ میلیون. برای اوستا در ۹ آگهی از ۱٫۵ تا ۳ میلیون و میانه ۲٫۳ میلیون. یک پیمانکار در مجتمع مس سونگون برای کار قراردادی ماهانه به اوستا ۵۰ تا ۷۰ میلیون و به کارگر ساده ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بود.

از روزمزد به درآمد ماه

یک حساب ساده: شاگردی که با روزمزد ۱٫۲ میلیون تومان ۲۲ روز در ماه کار کند، حدود ۲۶٫۴ میلیون تومان می‌گیرد. اوستایی با روزمزد ۲٫۳ میلیون در همان ۲۲ روز حدود ۵۰٫۶ میلیون. این حساب فقط مثال است؛ در ماه‌های سرد و روزهایی که کار نیست، درآمد پایین می‌آید و بیشتر این آگهی‌ها بیمه ندارند.

چرا فهرست‌های بازار عدد بالاتری می‌گویند؟

در فهرست‌های قیمت تهران روزمزد گچ‌کار ۳٫۷ تا ۴٫۵ میلیون تومان آمده و گچ‌کار و نقاش بالای فهرست نازک‌کاری هستند. این قیمتی است که صاحب‌خانه برای یک اوستای مستقل می‌پردازد، نه مزدی که یک پیمانکار به اوستای استخدامی‌اش می‌دهد. اوستایی که خودش مشتری می‌گیرد، به این عدد نزدیک‌تر است؛ ولی هزینه رفت‌وآمد، ابزار و روزهای بی‌کاری هم با خودش است.

کار متری و واحدی

اکیپ‌ها بیشتر متری کار می‌کنند. در فهرست بازار آبان ۱۴۰۵ آستر یا سفید هر کدام ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان در هر متر مربع بود و گچ و خاک و سفید با هم حدود ۳۵۰ هزار. در ۱۰ آگهی که به اکیپ متری عدد داده بودند، دستمزد هر متر از ۱۵۰ تا ۵۰۰ هزار تومان و میانه آن حدود ۲۴۰ هزار بود؛ کار ارزان‌تر بیشتر فقط سفید یا فقط زیرکار بود. اکیپی که روزی ۳۵ متر با نرخ ۲۴۰ هزار کار کند، حدود ۸٫۴ میلیون تومان در روز دستمزد می‌سازد که باید میان اوستا و شاگردها تقسیم شود.

آگهی‌های کار در ارمنستان، عراق و ترکیه

۱۴ آگهی برای کار گچ‌کار در خارج بود؛ بیشتر ارمنستان، بعد عراق و یک آگهی ترکیه. دستمزدها به ارز همان کشور نوشته شده بود: در ارمنستان ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ درام برای هر متر مربع، در بغداد ۵٬۷۵۰ دینار برای هر متر، و در ترکیه روزی ۲٬۰۰۰ لیر. یک آگهی ارمنستان از هزینه کاریابی ۲۰٬۰۰۰ درامی نوشته بود. پیش از سفر بپرس قرارداد و ویزای کار با کیست و کاریابی مجوز کاریابی بین‌المللی دارد یا نه.