شغل تعمیرات لوازم خانگی در ۱۴۰۵: رشته، دوره، بازار کار، درآمد و معایب

تعمیرکار لوازم خانگی خرابی دستگاه را پیدا می‌کند، قطعه معیوب را تعمیر یا عوض می‌کند و دستگاه را دوباره راه می‌اندازد. بخش بزرگ کار عیب‌یابی است: مشتری فقط می‌گوید یخچال خنک نمی‌کند یا لباسشویی آب را تخلیه نمی‌کند و تعمیرکار باید بفهمد مشکل از کمپرسور است، از گاز، از برد یا از یک سنسور ساده.

این شغل در عمل چند تخصص است و کم پیش می‌آید یک نفر در همه آن‌ها استاد باشد:

• سرمایشی: یخچال، فریزر و کولر گازی؛ کار با کمپرسور، گاز مبرد، جوشکاری لوله و وکیوم.
• گردنده و شست‌وشو: لباسشویی، ظرفشویی و جاروبرقی؛ موتور، پمپ، تسمه و یاتاقان.
• گازسوز و گرمایشی: اجاق گاز، آبگرمکن و پکیج؛ کاری که ایمنی گاز در آن حیاتی است.
• برد و الکترونیک: برد یخچال، لباسشویی و کولر؛ تخصصی که بیشترین دانش فنی را می‌خواهد.

پردرآمدترین شغل تعمیرات لوازم خانگی کدام است؟

عدد معتبری برای مقایسه درآمد هر تخصص پیدا نکردیم. چیزی که منابع نشان می‌دهند این است که تعمیر برد بیشترین دانش را می‌خواهد و دوره‌اش گران‌ترین است، سرمایشی‌ها در تابستان بیشترین کار را دارند و پکیج و وسایل گازسوز در زمستان. کسی که هم برد و هم یک دستگاه پرکار مثل یخچال یا کولر گازی را بلد باشد، در طول سال کار پایدارتری دارد.

ابزار و دانش پایه

هر تعمیرکار لوازم خانگی دست‌کم به مولتی‌متر، ابزار دستی، و برای سرمایشی‌ها به پمپ وکیوم، گیج و ابزار جوشکاری لوله نیاز دارد. دانش پایه برق، خواندن نقشه مدار و شناخت قطعه‌های رایج هر برند، از ابزار مهم‌تر است. یخچال‌های تازه بیشتر با گاز R600a کار می‌کنند که آتش‌گیر است؛ سازنده‌ها برای سرویس آن تهویه مناسب، تخلیه پمپ وکیوم به فضای باز، جوشکاری با گاز نیتروژن و شارژ حداکثر ۱۵۰ گرم را توصیه می‌کنند. برای همین دوره عملی سرمایشی و کار کنار یک استادکار، پیش از کار مستقل، ضروری است.

واردات لوازم خانگی از ۱۳۹۷ ممنوع است و برای برندهای کره‌ای دستور جداگانه‌ای در ۱۴۰۰ صادر شد. نامه سازمان توسعه تجارت در ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ فقط ورود از راه سهمیه مرزنشینی را اجازه داد و ممنوعیت رسمی برداشته نشده است. از ۱۳۹۸ هم ارسال قطعه از سوی برندهای کره‌ای و پاناسونیک قطع شد. نتیجه این است که بخش بزرگی از دستگاه‌های خانه‌ها یا برند داخلی‌اند یا قدیمی و بی‌گارانتی؛ هر دو کار تعمیر می‌آورند.

از طرف دیگر قیمت لوازم خانگی در یک سال حدود دو برابر شده و تقاضای خدمات پس از فروش، به خاطر گرانی قطعه، در پنج ماه منتهی به شهریور ۱۴۰۵ حدود ۳۵ درصد کم شده است. تولید داخلی هم افت کرده: طبق داده‌های مرکز آمار، تولید یخچال و فریزر از حدود ۸۴۰ هزار دستگاه در پاییز ۱۴۰۴ به حدود ۵۳۰ هزار در زمستان رسید و لباسشویی از حدود ۴۳۰ هزار به ۳۷۰ هزار.

قطعی برق و خرابی دستگاه‌ها

تعمیرکاران نوسان برق را عامل بخش زیادی از خرابی‌ها می‌دانند: کمپرسور و برد یخچال، برد تلویزیون، موتور کولر گازی و برد لباسشویی بیشترین آسیب را می‌بینند. توانیر در ۲ شهریور ۱۴۰۵ گفت حدود ۱۱ هزار پرونده خسارت ثبت شده و حدود ۳۵۰ میلیارد تومان پرداخت شده و سقف پوشش بیمه از حدود ۶۰۰ به ۱٬۰۰۰ میلیارد تومان رسیده است. تعمیرکاری که برد و محافظ برق را بشناسد، در تابستان‌های پرقطعی کار بیشتری دارد.

آگهی‌های استخدام

در مهر ۱۴۰۵ آگهی‌های یک سایت بزرگ کاریابی را با کلمه‌های تعمیرکار لوازم خانگی، تعمیرکار یخچال، تعمیرکار لباسشویی، خدمات پس از فروش و تکنسین لوازم خانگی جستجو کردیم: از ۹۶۲ آگهی فقط ۱۵ آگهی تعمیر لوازم خانگی و ۵ آگهی تجهیزات برودتی بود. کارفرماها نمایندگی‌های خدمات پس از فروش برندهای داخلی و سامانه‌های آنلاین سفارش تعمیر بودند، در تهران، کرج، شیراز و اصفهان. بیشتر تعمیرکاران خوداشتغال‌اند یا در مغازه یک استادکار کار می‌کنند و کمتر از راه آگهی استخدام می‌شوند.

استاندارد کلی «تعمیرکار لوازم خانگی برقی حرارتی و گردنده» که در بعضی سایت‌ها نامش آمده، در فهرست شهریه تهران ۱۴۰۵ نبود؛ آموزشگاه‌ها دوره هر دستگاه را جدا برگزار می‌کنند. دوره‌های آنلاین ۸۰ درصد شهریه حضوری‌اند، ولی کار عملی روی دستگاه بخش اصلی یادگیری است و بیشتر تعمیرکارها مدتی شاگرد یک استادکار بوده‌اند.

برای باز کردن تعمیرگاه، پروانه کسب از اتحادیه صنف لازم است. در تهران اتحادیه واحدی با نام لوازم خانگی پیدا نکردیم و تعمیر هر دستگاه زیر یک اتحادیه است: اتحادیه تولیدکنندگان و تعمیرکاران صنایع برودتی که لباسشویی و تهویه مطبوع را هم در بر می‌گیرد، اتحادیه وسایل الکترومکانیکی و اتحادیه لوازم گازسوز.

ماده ۱۳ قانون نظام صنفی برای مشاغل فنی پروانه تخصصی و فنی می‌خواهد یا حضور یک نفر دارای این پروانه در واحد صنفی را کافی می‌داند. متن رسمی‌ای پیدا نکردیم که گواهی فنی و حرفه‌ای را برای تعمیر لوازم خانگی صریحا الزامی کند، ولی اتحادیه‌ها معمولا برای پروانه کسب گواهی مهارت می‌خواهند. از اتحادیه شهرتان بپرسید.

نرخ تعمیر و حقوق مشتری

نرخ اجرت را اتحادیه تعیین می‌کند. اتحادیه صنایع برودتی در فروردین ۱۴۰۲ گفته بود نرخ‌ها در ۱۴۰۱ حدود ۲۰ درصد بالا رفت؛ نرخ‌نامه ۱۴۰۴ یا ۱۴۰۵ منتشرشده‌ای پیدا نکردیم. سازمان حمایت در اردیبهشت ۱۴۰۵ بازرسی از مراکز تعمیر را شدیدتر کرد و از قطعه غیراصل، هزینه نامتعارف و ندادن فاکتور رسمی گفت؛ شکایت‌ها از سامانه ۱۲۴ پیگیری می‌شود. فاکتور رسمی و قطعه اصل، هم از تعمیرکار در برابر شکایت محافظت می‌کند و هم اعتماد مشتری را می‌سازد.

گزارش‌های معتبر حقوق، کارگران ماهر و تعمیرکاران را یک گروه آورده‌اند. این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ماهانه ۳۰ میلیون تومان داشت و نیمی از آن‌ها ۲۵ تا ۴۰ میلیون.

فقط ۴ آگهی از ۲۰ آگهی عدد نوشته بودند: سه آگهی تعمیر لوازم خانگی با میانه ۴۵ تا ۷۰ میلیون و یک آگهی برودتی ۴۲ تا ۵۵ میلیون تومان. این شمار برای نتیجه‌گیری کم است. درآمد تعمیرکار خوداشتغال به فصل، محله و شمار مشتری بستگی دارد. برای نمونه یک سایت خدماتی در خرداد ۱۴۰۵ سرویس کولر آبی با ایاب‌وذهاب را حدود ۸۵۰ هزار تومان اعلام کرده بود.