شغل فروشندگی: مهارت‌های فروشندگی، شرایط کار و حقوق فروشندگی در ۱۴۰۵

فروشندگی در خرده‌فروشی یعنی فروختن کالا به مصرف‌کننده نهایی، برخلاف عمده‌فروشی که کالا را به مغازه‌ها و شرکت‌ها می‌فروشد. طبقه‌بندی شغلی آمریکا کار فروشنده را این‌طور تعریف می‌کند: فروش کالا، مثل مبلمان، لوازم خانگی یا پوشاک، به مصرف‌کننده. همین طبقه‌بندی مهم‌ترین وظیفه فروشنده را خوشامد گفتن به مشتری و فهمیدن نیاز او می‌داند.

کار فروشنده فقط پشت پیشخوان ایستادن نیست. فروشنده خوب کالاها را می‌شناسد، می‌تواند فرق دو مدل را ساده توضیح دهد، کالای مکمل پیشنهاد می‌کند، قفسه‌ها را مرتب و پر نگه می‌دارد، در انبارگردانی کمک می‌کند و با مشتری ناراضی آرام برخورد می‌کند. در بیشتر فروشگاه‌ها صندوق هم بخشی از کار فروشنده است.

فروشندگی فروشگاهی با فروش تلفنی و بازاریابی حضوری فرق دارد. در فروشگاه مشتری خودش آمده و دنبال کالایی است؛ در فروش تلفنی و ویزیتوری، فروشنده باید مشتری را پیدا کند و درآمدش بیشتر پورسانتی است. این صفحه درباره کار در فروشگاه است.

دسته فروشنده، بازاریاب، ویزیتور و صندوقدار یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵، ۹٬۵۳۲ آگهی داشت. ۳٬۶۰۰ آگهی تازه‌تر این دسته و همه ۳۹۵ آگهی دسته مدیر فروشگاه دریافت شد و از آن‌ها ۱٬۰۶۹ آگهی کار فروشگاهی یکی‌یکی خوانده شد؛ فروش تلفنی و ویزیتوری کنار گذاشته شد. نتیجه: ۷۲۱ آگهی فروشنده، ۱۴۱ آگهی مدیر فروشگاه و شعبه، ۱۱۰ آگهی صندوقدار، ۷۹ آگهی سرپرست و ۱۸ آگهی مرچندایزر.

کارفرماها بیشتر فروشگاه‌ها و مراکز خرید بودند با ۴۴۰ آگهی، بعد کالای مصرفی ۱۲۴، مد و پوشاک ۱۱۵ و لوازم خانگی ۶۹ آگهی. این بازار برای خانم‌ها و آقایان باز است: ۵۱۷ آگهی شرط جنسیت نداشتند و فروشگاه‌های پوشاک و آرایشی بیشتر خانم می‌خواستند.

آنچه آگهی‌ها می‌خواستند

• ظاهر آراسته و خوش‌برخوردی: در ۳۹۸ آگهی، بیشترین خواسته بعد از سابقه.
• سابقه: ۵۲۶ آگهی سابقه کار خواسته بودند؛ ولی ۲۶ آگهی صریح نوشته بودند سابقه لازم نیست و آموزش می‌دهند.
• پورسانت: ۱۹۰ آگهی کنار حقوق پورسانت فروش داشتند.
• حوزه کالا: پوشاک در ۱۹۳ آگهی، لوازم آرایشی و بهداشتی در ۶۷ و موبایل و دیجیتال در ۳۲ آگهی.

گزارش‌های معتبر حقوق، فروشنده و صندوقدار را در یک گروه گزارش می‌کنند. میانه دریافتی ماهانه این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۵ میلیون تومان بود و نیمه میانی ۱۹ تا ۳۸ میلیون. حقوق درخواستی همین گروه برای ۱۴۰۵ میانه ۳۵ و نیمه میانی ۲۶ تا ۵۳ میلیون است. مدیران فروشگاه در گروه جدا گزارش شده‌اند: میانه دریافتی ۳۶ و نیمه میانی ۲۸ تا ۴۹ میلیون تومان.

آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ نزدیک به همین بودند. از ۱٬۰۶۹ آگهی، ۶۲۴ آگهی بازه حقوق داشتند. فروشنده‌ها ۲۵ تا ۳۵، صندوقدارها ۲۵ تا ۳۰، سرپرست‌ها ۳۶ تا ۴۰ و مدیران فروشگاه ۳۹ تا ۶۰ میلیون تومان پیشنهاد گرفته بودند. این عددها از حداقل حقوق ۱۴۰۵، حدود ۲۱٫۸۳ میلیون، بالاترند ولی فاصله زیادی ندارند.

شغل فروشندگی پردرآمد کدام است؟

در فروشگاه، پورسانت بیشترین فرق را می‌سازد: ۱۹۰ آگهی کنار حقوق پورسانت داشتند و درآمد فروشنده در آن‌ها به فروشش بستگی دارد. فروش کالای گران، که دانش فنی بیشتری می‌خواهد، معمولا درآمد بالاتری دارد. رسیدن به سرپرستی و مدیریت شعبه، راه دیگر بالا بردن درآمد است.

بیشتر خرده‌فروشی ایران هنوز سنتی است. دنیای اقتصاد در ۱۴۰۰ بر اساس آمار موجود نوشت سهم فروشگاه‌های زنجیره‌ای حدود ۱۵ درصد و فروش اینترنتی ۴ تا ۵ درصد است و ۸۰ درصد بازار هنوز دست کسب‌وکارهای سنتی است. عدد رسمی تازه‌تری پیدا نکردیم. فروشگاه‌های زنجیره‌ای اما سریع بزرگ شده‌اند؛ افق کوروش روی سایت خودش از بیش از ۲٬۰۰۰ شعبه در ۳۱ استان و بیش از ۱۵ هزار کارمند می‌گوید.

گروه عمده‌فروشی، خرده‌فروشی، هتل و رستوران در ۱۴۰۲ با ۲۴٫۹ درصد بیشترین سهم را از شاغلان کشور داشت. یعنی فروش و خدمات بزرگ‌ترین کارفرمای ایران است و برای کسی که تازه وارد بازار کار می‌شود، اغلب اولین در است.

کار در مغازه یا فروشگاه زنجیره‌ای؟

فروشگاه‌های زنجیره‌ای معمولا قرارداد، بیمه، شیفت مشخص و مسیر رشد روشن تا سرپرست و مدیر شعبه دارند. مغازه‌های کوچک انعطاف بیشتری دارند و فروشنده زود همه کار را یاد می‌گیرد، ولی بیمه و قرارداد در آن‌ها همیشه رعایت نمی‌شود. پیش از شروع کار، درباره بیمه از روز اول بپرسید؛ ۲۳۷ آگهی به بیمه اشاره کرده بودند.

برای فروشندگی مدرک دانشگاهی لازم نیست؛ فقط ۱۲۶ آگهی از ۱٬۰۶۹ آگهی رشته تحصیلی نوشته بودند و بیشترشان مدیریت. فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ دوره «فروشنده» را ۱۳۰ ساعت و حدود ۳۷٫۵ میلیون تومان حضوری یا ۳۰ میلیون مجازی، «صندوق‌دار فروشگاه» را ۷۷ ساعت و ۲۲٫۶۲ میلیون و «مدیر بازاریابی و فروش» را ۱۷۸ ساعت و ۶۷٫۲۸ میلیون تومان دارد. دوره جدا برای مرچندایزر، ویترین یا مدیر فروشگاه در این فهرست نبود.

از فروشنده تا مدیر فروشگاه

مسیر رایج این است: فروشنده یا صندوقدار، فروشنده ارشد یک بخش، سرپرست شیفت یا بخش، و بعد مدیر فروشگاه یا شعبه. در فروشگاه‌های زنجیره‌ای این مسیر روشن‌تر است و چند سال کار خوب می‌تواند به مدیر شعبه برسد. یاد گرفتن نرم‌افزار صندوق، مدیریت موجودی، چیدمان و کار با عدد فروش، چیزهایی است که سرپرست را از فروشنده جدا می‌کند. مدیر فروشگاه هم باید کارکنان را اداره کند، هزینه‌ها را کنترل کند و فروش را به هدف برساند.

راه دیگر، تخصص در یک کالاست: فروشنده‌ای که موبایل، لوازم خانگی یا لوازم آرایشی را عمیق می‌شناسد، مشتری را بهتر راهنمایی می‌کند و پورسانت بیشتری می‌گیرد. برخی هم بعد از چند سال تجربه، مغازه خودشان را باز می‌کنند.