راننده کامیون: درآمد واقعی، مدارک لازم و راه شروع کار

آموزش راننده کامیون چقدر هزینه دارد؟

رئیس کانون آموزشگاه‌های رانندگی در اردیبهشت ۱۴۰۵ هزینه هر ساعت آموزش عملی را ۶۰۰ هزار تومان و هزینه کل گرفتن گواهینامه را حدود ۱۵ میلیون تومان گفت؛ تعرفه رسمی جداگانه‌ای برای پایه یک پیدا نکردیم. فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ استاندارد «راننده کامیون حمل و نقل کالای برونشهری» را ۵۴ ساعته با شهریه حدود ۴٫۷ میلیون تومان حضوری و ۳٫۷۶ میلیون آنلاین دارد. دوره «رانندگی محموله‌های خطرناک» ۲۴ ساعت و حدود ۴٫۵ میلیون، و «راننده حمل و نقل بین‌المللی کالا» ۶۳ ساعت و حدود ۶٫۵ میلیون تومان است.

این دوره‌ها جای گواهینامه را نمی‌گیرند. گواهینامه را آموزشگاه رانندگی و پلیس راهور می‌دهند و کارت هوشمند را سازمان راهداری. برای کسی که می‌خواهد کامیون‌دار شود، یک دوره برقکاری یا عیب‌یابی خودروهای سنگین هم ارزش دارد؛ استاندارد «برق کار خودروهای سنگین و نیمه سنگین دیزلی» ۲۱۶ ساعت و حدود ۱۸ میلیون تومان است.

گزارش‌های معتبر حقوق برای راننده کامیون گروه جداگانه‌ای ندارند و او را با پیک و راننده شهری در یک گروه ۳۴۴ نفری گزارش می‌کنند. میانه دریافتی این گروه در پایان ۱۴۰۴ در تهران ۳۰، در شهرهای بزرگ ۲۸ و در شهرهای کوچک ۲۹ میلیون تومان بود. رضایت شغلی همین گروه ۲٫۸ از ۵ ثبت شده است. چون راننده جاده‌ای ساعت‌های بیشتری کار می‌کند، آگهی‌های تریلی معمولا بالاتر از این میانه پیشنهاد می‌دهند.

حقوق راننده کامیون به چه چیزی بستگی دارد؟

• نوع ماشین: در آگهی‌ها راننده تریلی و کشنده بیشتر از راننده ایسوزو و کامیونت پیشنهاد گرفته بود؛ پخش شهری با ماشین سبک‌تر کمتر می‌پردازد.
• مسیر: کار بین‌شهری و ترانزیت روزهای بیشتری دور از خانه است و حقوق یا درصد بالاتری دارد. کار داخل شهر، مثل میکسر و کمپرسی، کمتر سفر دارد.
• مدارک: یک کارفرما در تهران نوشته بود با مدارک کامل ۲۵ درصد کرایه و با گواهینامه تنها ۲۰ درصد می‌دهد. کارت هوشمند فعال یعنی ماشین بدون معطلی بار می‌گیرد.
• بار و کار: حمل یخچالی و بار خاص سخت‌گیری بیشتری دارد و بهتر پرداخت می‌شود. کامیون‌داری که بار برگشت پیدا می‌کند، روزهای خالی کمتری دارد.

یک عدد را جدی نگیر: درآمدهای ۷۰ تا ۲۰۰ میلیونی که در بعضی سایت‌ها نوشته شده، کرایه دریافتی کامیون است، نه چیزی که در جیب راننده می‌ماند.

کرایه حمل بار در ایران بر پایه نرخ تن‌کیلومتر حساب می‌شود و سال ۱۴۰۵ دو بار بالا رفت: حدود ۲۰ درصد از ۱۸ دی ۱۴۰۴ و ۲۶٫۵ درصد از ۱۵ خرداد ۱۴۰۵، که نرخ پایه را به ۱۶٬۶۸۰ ریال برای هر تن در هر کیلومتر رساند. ولی هزینه‌ها تندتر بالا رفت. نایب‌رئیس انجمن کامیون‌داران در ۲۲ مهر ۱۴۰۵ گفت قیمت لاستیک از شهریور ۱۴۰۴ حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ درصد گران شده، سهمیه روغن پنج تا شش ماه داده نشده و روغنی که با نرخ رسمی گالنی ۳٫۴ میلیون تومان است، در بازار آزاد ۵٫۵ تا ۶ میلیون فروخته می‌شود.

سوخت و سهمیه

گازوئیل در ۱۴۰۵ با سهمیه لیتری ۳۰۰ تومان و آزاد ۶۰۰ تومان است و تا مهر گران نشده بود. سهمیه هر کامیون به کیلومتری که با بارنامه رفته بستگی دارد؛ مثلا برای کامیون ۲۰ تا ۴۰ تن سقف ماهانه ۳٬۲۶۸ لیتر است. بدون بیمه شخص ثالث، بدون ثبت بارنامه یا با سوخت‌گیری خارج از مسیر، سهمیه شارژ نمی‌شود. رانندگان در شهریور ۱۴۰۵ از کم شدن سهمیه و خرید سوخت آزاد گفته بودند و در ۱۴۰۴ گروهی از رانندگان کمپرسی تهران گفتند وقتی سهمیه تمام می‌شود، گازوئیل را لیتری ۱۲ تا ۱۵ هزار تومان از بازار سیاه می‌خرند.

روزهای خالی و قیمت کامیون

کامیون‌دار برای هر روزی که منتظر بار بماند پولی نمی‌گیرد. همان مقام انجمن کامیون‌داران در مهر ۱۴۰۵ گفت رانندگان در بندرعباس ۳۵ تا ۴۰ روز و در شهرهای کوچک ۷ تا ۱۰ روز در نوبت بار می‌مانند، و قیمت یک کامیون متوسط را ۱۵ تا ۱۶ میلیارد تومان گفت. میانگین سن کشنده‌های کشور ۱۷ تا ۱۸ سال است؛ کامیون قدیمی‌تر ارزان‌تر است ولی بیشتر در تعمیرگاه می‌ماند.

نتیجه برای کسی که می‌خواهد کامیون بخرد: درآمد ماهانه کامیون را از کرایه یک سرویس ضرب در تعداد سرویس حساب نکن. سرویس‌های واقعی هر ماه، روزهای انتظار، لاستیک و روغن به قیمت بازار، قسط و سهم راننده دوم را جدا بنویس. ما عددی برای سود خالص کامیون‌دار ننوشته‌ایم، چون هیچ گزارش قابل اعتمادی پیدا نکردیم که همه این هزینه‌ها را با هم حساب کرده باشد.

• نوع ماشین: تریلی کفی و کامیون هر کدام ۳۱ تا ۳۲ آگهی، تریلی یخچالی و کمپرسی هر کدام ۱۱، میکسر ۸، کامیونت و تریلی چادری هر کدام ۶ و خاور ۴ آگهی.
• شهر: تهران ۳۶، مشهد ۳۱، شیراز ۲۱، اصفهان ۱۸، تبریز ۱۴، قم ۱۲، اهواز ۹ و کرج ۸ آگهی.
• کارت هوشمند: ۳۸ آگهی آن را صریح خواسته بودند؛ بدون آن راننده نمی‌تواند با بارنامه بار ببرد.
• ضمانت: ۱۶ آگهی چک، سفته یا ضامن معتبر می‌خواستند، گاهی هم‌ارزش خود کشنده؛ چون ماشین چند میلیاردی به دست راننده سپرده می‌شود.
• سلامت و رفتار: ۳۸ آگهی عدم اعتیاد خواسته بودند و ۲۰ آگهی صریحا راننده غیرسیگاری می‌خواستند.
• جنسیت و سربازی: ۹۷ آگهی فقط آقا خواسته بودند و ۵۶ آگهی کارت پایان خدمت.
• جای خواب: ۱۰ آگهی خوابگاه یا جای خواب داده بودند؛ چند آگهی دیگر صریح نوشته بودند جای خواب ندارند و راننده بومی می‌خواهند.

در یک سایت کاریابی بزرگ هم فقط ۲۸ آگهی راننده کامیون، تریلی، ایسوزو و کامیونت پیدا شد. یعنی بیشتر کار کامیون از راه آگهی رسمی پیدا نمی‌شود؛ پایانه بار، باربری‌ها، سامانه‌های اعلام بار و آشنایی میان رانندگان مسیر اصلی است.

راننده تریلی ترانزیت بار را تا عراق، ترکیه، افغانستان یا کشورهای حاشیه خلیج فارس می‌برد. از ۱۴۹ آگهی، ۱۴ آگهی از مسیر خارجی، ترانزیت یا کشور همسایه گفته بودند و بیشتر آن‌ها در تبریز و مشهد بود. این کار گذرنامه، مدارک ترانزیت و سابقه بیشتری می‌خواهد و بیشتر از کار داخلی دور از خانه است.

مسیر اروپا برای رانندگان ایرانی سخت شده است. گزارش‌های ۲۰۲۴ می‌گویند فرانسه از ابتدای ۲۰۲۳ ورود کامیون ایرانی را متوقف کرده، صدور ویزای آلمان و ایتالیا بیش از سه ماه طول می‌کشد و بیمه‌نامه بین‌المللی خودرو را باید با چند برابر قیمت از واسطه خرید. پیش از این حدود ۶۰ هزار راننده ایرانی هر ماه به اروپا بار می‌بردند و بسیاری از آن‌ها حالا به مسیرهای داخلی و همسایه برگشته‌اند.

یک قاعده مرزی را هم باید بدانی: انجمن کامیون‌داران در شهریور ۱۴۰۵ گفت در مرز سقف گازوئیل باک ۱۰۰ لیتر است و راننده‌ای که ۱۰ لیتر بیشتر داشته باشد، بیش از یک میلیون تومان جریمه می‌شود.