آموزش طلاسازی: دوره‌ها، مدت یادگیری و درآمد طلاساز

مدرک طلاسازی به چه کاری می‌آید؟

بعد از دوره، فنی و حرفه‌ای آزمون می‌گیرد و پس از قبولی گواهی مهارت صادر می‌کند که با کد ملی در سامانه استعلام فنی و حرفه‌ای قابل بررسی است. در آگهی‌های کارگاه‌ها تقریبا کسی این مدرک را نخواسته بود: کارگاه دست را با کار آزمایشی می‌سنجد، نه با گواهی.

آموزشگاه‌ها می‌گویند مدرک طلاسازی برای گرفتن جواز کسب و مهاجرت کاری به کار می‌آید. ما متن رسمی‌ای پیدا نکردیم که داشتن آن را برای پروانه کسب طلاساز اجباری کند؛ پیش از اقدام از اتحادیه شهر خودت بپرس. «قابل ترجمه» بودن گواهی هم به معنی اجازه کار در کشور دیگر نیست و بعضی آموزشگاه‌ها آن را بیش از اندازه «بین‌المللی» معرفی می‌کنند.

طلاسازی یعنی ساختن، تعمیر و آماده کردن زیورآلات طلا در کارگاه. طلاساز طلا را ذوب و آلیاژ می‌کند، آن را به ورق یا مفتول تبدیل می‌کند، می‌برد، فرم می‌دهد، تکه‌ها را به هم جوش می‌دهد و در پایان قطعه را پرداخت می‌کند تا براق و تمیز شود. در کارگاه‌های امروز بخشی از قطعه‌ها با ریخته‌گری از مدل مومی ساخته می‌شوند و کار طلاساز مونتاژ، جوش و پرداخت آن‌هاست.

کارگاه‌های بزرگ کار را بین چند نفر تقسیم می‌کنند و آگهی‌های استخدام هم با همین اسم‌ها نوشته می‌شوند: پوست‌کار و پرداخت‌کار یا بسابکار، مومکار، جوشکار لیزر، مونتاژکار، تراشکار و سنگ‌کار. از ۱۲۸ آگهی کارگاهی که خواندیم، ۵۶ آگهی پرداخت‌کار و بسابکار خواسته بودند، ۴۷ آگهی جوشکار لیزر و ۳۲ آگهی مونتاژکار. تازه‌کار معمولا از یکی از همین ایستگاه‌ها شروع می‌کند و کم‌کم بقیه کارها را یاد می‌گیرد.

آموزش طلاسازی از چه چیزی شروع می‌شود؟

دوره‌های پایه ترتیب مشابهی دارند: ایمنی کارگاه و شناخت ابزار، شناخت طلا و عیار، ذوب و آلیاژ، نوردکاری برای ساختن ورق و مفتول، اره‌کاری و سوراخ‌کاری، سوهان‌کاری، فرم‌دهی، جوشکاری و اسیدشویی قطعه، و در آخر سمباده و پرداخت. اولین کار کامل بیشتر هنرجوها یک انگشتر ساده است: الگو، برش، فرم، جوش، سایز کردن و پرداخت. در دوره پیشرفته ساخت پایه چنگ برای نگین، انگشتر سولیتر، لولا، زنجیر، دستبند و قطعه‌های متحرک اضافه می‌شود.

برای کار در طلاسازی مدرک دانشگاهی لازم نیست و هیچ‌کدام از آگهی‌های کارگاه‌ها مدرک تحصیلی خاصی نخواسته بودند. اگر هنوز در سن انتخاب رشته هستی و هنرستان یا دانشگاه این رشته را می‌خواهی، صفحه رشته طراحی طلا و جواهر ظرفیت‌ها و شرط ورود را دارد.

سه راه اصلی برای یاد گرفتن طلاسازی هست و هر کدام هزینه و نتیجه متفاوتی دارد:

• دوره استاندارد در آموزشگاه دارای مجوز فنی و حرفه‌ای: ده مهارت پایه ۳۰۰ ساعت است و جمع شهریه مصوب آن در تهران ۹۰٫۷ میلیون تومان می‌شود. آموزشگاه‌ها معمولا چند مهارت را در یک بسته ارائه می‌کنند و بعد از قبولی در آزمون، گواهی فنی و حرفه‌ای صادر می‌شود.
• بسته‌های آموزشگاه‌های آزاد: یک آموزشگاه تهران در شهریور ۱۴۰۵ دوره مقدماتی را ۱۴، پیشرفته را ۲۰٫۹ و دوره جامع را ۳۴٫۹ میلیون تومان پس از تخفیف اعلام کرده بود. این بسته‌ها از جمع شهریه مصوب ارزان‌ترند چون همه ۳۰۰ ساعت را پوشش نمی‌دهند؛ پشتیبانی همان آموزشگاه در جواب یک پرسش نوشته بود دوره مقدماتی به طور میانگین سه هفته طول می‌کشد. آموزشگاه دیگری با ۱۶ شعبه در ۸ شهر، شهریه را منتشر نکرده و یک جلسه آزمایشی بدون هزینه دارد.
• شاگردی در کارگاه: ۳۵ آگهی از ۱۲۸ آگهی کارگاه، مبتدی یا کارآموز پذیرفته بودند یا نوشته بودند کار را خودشان یاد می‌دهند و بعضی از روز اول حقوق می‌دادند. در این راه پولی نمی‌دهی، اما معمولا فقط کار یک ایستگاه، مثلا پرداخت یا مونتاژ، را یاد می‌گیری و گواهی رسمی هم نمی‌گیری.

برای بیشتر کسانی که از صفر شروع می‌کنند، ترکیب این راه‌ها بهتر جواب می‌دهد: یک دوره پایه برای شناخت ابزار و ساختن چند قطعه کامل، و بعد کار در کارگاه برای سرعت و تجربه. پیش از ثبت‌نام بپرس دوره چند ساعت کار عملی دارد، هر هنرجو میز و ابزار جدا دارد یا نه، و تمرین با چه فلزی انجام می‌شود. ویدیوهای آموزشی برای آشنایی خوب‌اند، اما کسی دستت را روی اره و شعله اصلاح نمی‌کند.

کارگاه‌های طلاسازی کمتر در سایت‌های کاریابی بزرگ آگهی می‌دهند و بیشتر در سایت‌های آگهی محلی دنبال نیرو می‌گردند. در ۲۶ مهر ۱۴۰۵ همه آگهی‌های طلاسازی و جواهرسازی شش شهر بزرگ را در دو سایت آگهی جمع کردیم و یکی‌یکی خواندیم: از ۲۴۴ آگهی مرتبط با طلا و جواهر که خواندیم، ۱۲۸ آگهی برای کار در کارگاه بود و بقیه فروشندگی، ادمین صفحه، طراحی یا آگهی آموزشگاه. ۸۴ آگهی در تهران بود، ۲۲ در اصفهان و ۲۰ در تبریز.

کارگاه‌ها کار را با اسم ایستگاه‌ها می‌خواهند: ۵۶ آگهی پرداخت‌کار، پوست‌کار یا بسابکار، ۴۷ آگهی جوشکار لیزر، ۳۲ آگهی مونتاژکار، ۲۳ آگهی مومکار، ۱۷ آگهی تراشکار یا قلم‌زن ، ۱۳ آگهی سنگ‌کار یا نگین‌کار و ۵ آگهی ریخته‌گر خواسته بودند؛ یک آگهی می‌تواند چند کار را با هم بخواهد. فقط یک آگهی اسمی از مدرک آورده بود و هیچ‌کدام مدرک فنی و حرفه‌ای را شرط نکرده بودند.

استخدام در کارگاه طلاسازی بدون سابقه ممکن است؟

بله، اما بیشتر برای کارهای ساده‌تر. ۳۳ آگهی مبتدی یا کارآموز را می‌پذیرفتند و نوشته بودند کار را خودشان یاد می‌دهند؛ بیشترشان برای مونتاژ، موم، پرداخت یا کار ساده کارگاه. در مقابل، از ۷ آگهی که سابقه را با عدد نوشته بودند، ۴ آگهی دو سال و ۳ آگهی یک سال خواسته بودند و این‌ها بیشتر برای پرداخت‌کار و جوشکار ماهر بود.

شرط‌هایی که در آگهی‌ها تکرار می‌شد

• جنسیت: ۳۵ آگهی فقط خانم خواسته بودند، بیشتر برای مونتاژ، موم و پرداخت، ۲۴ آگهی فقط آقا و ۶۷ آگهی شرطی نداشتند. چند کارگاه نوشته بودند محیط کار خانم‌ها جداست.
• سن: ۳۶ آگهی سقف سنی گذاشته بودند و بیشتر زیر ۳۰ یا ۳۵ سال خواسته بودند.
• ضمانت: ۹ آگهی سفته، ضمانت یا معرف از همین صنف خواسته بودند؛ کار با طلا یعنی کارگاه به کسی که پشت میز می‌نشیند اعتماد کامل لازم دارد.
• بیمه: از ۱۲۴ آگهی سایت محلی، ۴۸ آگهی نوشته بودند بیمه دارد و ۳۲ آگهی نوشته بودند ندارد؛ بقیه چیزی ننوشته بودند.
• اتباع و دانشجو: ۹ آگهی نوشته بودند اتباع را نمی‌پذیرند و چند آگهی دانشجو و کار نیمه‌وقت را هم قبول نمی‌کردند.

حقوق کارآموز طلاسازی چقدر است؟

آگهی‌هایی که مبتدی می‌پذیرفتند، بیشتر از حدود ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان شروع می‌کردند و نوشته بودند حقوق با پیشرفت کار بالا می‌رود؛ یکی از آن‌ها از روز اول ۲۵ میلیون و بعد تا ۴۰ میلیون وعده داده بود. یک آگهی کارآموز پاره‌وقت در یک گالری نقره هم ۵ تا ۱۰ میلیون پیشنهاد کرده بود. کارآموزی که قرارداد کار دارد، کارگر حساب می‌شود و حقوقش نباید از حداقل قانونی کمتر باشد.

حقوق طلاساز به چه چیزی بستگی دارد؟

اول به ایستگاه کار: جوشکار لیزر و پرداخت‌کار ماهر بیشتر از مومکار و مونتاژکار پیشنهاد گرفته بودند و بالاترین بازه‌ها، ۴۰ تا ۷۰ و ۳۰ تا ۱۰۰ میلیون، برای کسانی بود که چند کار را با هم بلد بودند. بعد به شهر: میانه پیشنهادها در تهران بالاتر از اصفهان و تبریز بود، هرچند آگهی‌های این دو شهر کمتر حقوق را نوشته بودند. بیشتر آگهی‌ها حقوق ماهانه داشتند و بخش بزرگی هم حقوق را توافقی نوشته بودند؛ پیش از شروع، حقوق، بیمه و ساعت کار را روشن کن.

درآمد طلاساز مستقل از کجا می‌آید؟

کسی که کارگاه خودش را دارد، از اجرت ساخت و تعمیر درآمد دارد، نه از خود طلا؛ قیمت طلا را بازار تعیین می‌کند و مالیات بر ارزش افزوده هم فقط روی اجرت و سود گرفته می‌شود. این درآمد به سفارش ثابت از طلافروشی‌ها و سرمایه برای خرید طلا بستگی دارد و عددهای بالای ۱۰۰ میلیونی که در بعضی سایت‌ها آمده، منبعی ندارند. قانون‌های بازار طلا را در صفحه رشته طراحی طلا و جواهر آورده‌ایم.

بیشتر کارگاه‌ها از ۸ یا ۹ صبح تا ۵ یا ۶ عصر کار می‌کنند و پنجشنبه‌ها تا ظهر؛ این رایج‌ترین ساعت در آگهی‌ها بود. هر کس پشت میز خودش کار مشخصی دارد: یکی قطعه‌های ریخته‌شده را از شاخه جدا و سوهان می‌کند، یکی تکه‌ها را با لیزر جوش می‌دهد، یکی مونتاژ می‌کند و دیگری قطعه آماده را پرداخت می‌کند. کار بی‌سروصدا و دقیق است و سرعت دست در کنار تمیزی کار، معیار اصلی کارگاه است.

طلا گران است، پس دقت در وزن و ضایعات بخشی از کار هرروزه است و به همین دلیل کارگاه‌ها به اعتماد و معرف اهمیت زیادی می‌دهند. بیشتر کارگاه‌های تهران در بازار و خیابان‌های اطرافش جمع شده‌اند؛ ۵۹ آگهی از ۱۲۸ آگهی کارگاه در همین محدوده بود. در اصفهان هم بیشتر آگهی‌ها از اطراف میدان نقش جهان بود.

طلا سازی سخت است؟

سختی طلاسازی بیشتر از جنس حوصله و دقت است تا زور بازو. یاد گرفتن ابزار چند هفته طول می‌کشد، اما تمیز و سریع کار کردن به ماه‌ها تمرین نیاز دارد و یک خطای کوچک می‌تواند قطعه را خراب کند. اگر از کار ریز و تکراری خسته نمی‌شوی، این سختی با تمرین کمتر می‌شود.

طلاسازی برای خانم‌ها

در آگهی‌ها، کارگاه‌ها برای مونتاژ، موم، پرداخت و جوش لیزر زیاد دنبال نیروی خانم بودند و ۳۵ آگهی فقط خانم خواسته بودند. چند آگهی محیط کار خانم‌ها را جدا کرده بودند و چند آگهی هم سقف سنی پایین داشتند. برای کار مستقل یا تعمیر هم شرطی برای جنسیت وجود ندارد.