رشته نقاشی: هنرستان، کنکور هنر و درآمد واقعی نقاش

ترتیب مهم‌تر از سرعت است. کسی که طراحی پایه را جدی نگیرد و زود سراغ رنگ روغن برود، در چهره و فیگور به دیوار می‌خورد. دوره‌های استاندارد فنی و حرفه‌ای هم همین ترتیب را دارند: نقاش مقدماتی با ۳۰۵ ساعت، نقاش پیشرفته با ۴۰۳ ساعت و بعد دوره‌های تخصصی آبرنگ با ۴۷۵ و رنگ روغن با ۵۸۵ ساعت.

اولین درآمد معمولا از سفارش کوچک می‌آید: چهره سیاه‌قلم برای هدیه، نقاشی حیوان خانگی یا کمک در کارگاه دیوارنگاری. همین کارهای کوچک نمونه کار سطح ماهر را می‌سازند.

نقاش هنری کسی است که با رنگ روی بوم، کاغذ، دیوار یا صفحه دیجیتال تصویر می‌سازد و از همین تصویر درآمد دارد. تابلو می‌فروشد، سفارش چهره و دیوارنگاری می‌گیرد، درس می‌دهد یا برای کتاب و بازی تصویر می‌کشد. کار اصلی او دیدن، ترکیب‌بندی و ساختن تصویر است، نه رنگ‌آمیزی یک سطح آماده.

در زبان روزمره «نقاش» بیشتر به نقاش ساختمان و نقاش خودرو گفته می‌شود و همین جستجوی کار را گمراه می‌کند. در مهر ۱۴۰۵ جستجوی «نقاش» در یک سایت بزرگ کاریابی ۶۲ آگهی فعال در سراسر کشور آورد: ۲۵ آگهی نقاش خودرو و بدنه، ۹ آگهی نقاش صنعتی، چوب و مبل، ۳ آگهی نقاش ساختمان و فقط ۴ آگهی که به کار هنری ربط داشت. در یک سایت آگهی محلی هم از ۳۱۳ آگهی کار با همین کلمه‌ها در تهران، مشهد، اصفهان و شیراز، ۲۰ آگهی کارفرما واقعا نقاش هنری می‌خواست. این صفحه درباره همین ۲۰ آگهی و کسانی است که دنبال آن‌ها هستند.

یک نقاش هنری در عمل چه کارهایی می‌کند؟

• تابلو برای فروش: اثری که با سلیقه خود نقاش ساخته می‌شود و در نمایشگاه، گالری یا صفحه شخصی فروخته می‌شود.
• سفارش: چهره از روی عکس، نقاشی حیوان خانگی، تابلوی دکوراتیو برای خانه و هتل، نقاشی کلاسیک به سبک مجلسی.
• دیوارنگاری و سقف: نقاشی دیواری برای کافه، مدرسه و فضای شهری، نقاشی سقف و پتینه در ساختمان‌های تزئینی.
• مرمت: ترمیم نقاشی‌های سقف و دیوار بناهای تاریخی و تابلوهای قدیمی، که در دانشگاه هم درسی برای آن هست.
• تدریس: کلاس خصوصی، آموزشگاه آزاد، کارگاه هنر کودکان و آمادگی آزمون عملی کنکور هنر.
• تصویرسازی و نقاشی دیجیتال: کتاب کودک، بازی، تبلیغ و بسته‌بندی؛ جایی که نقاشی به سفارش شرکت‌ها می‌رسد.

بیشتر نقاشان چند کار از این فهرست را کنار هم دارند. کسی که فقط با فروش تابلو زندگی کند کم است و بهتر است این را از روز اول انتخاب رشته بدانید، نه بعد از فارغ‌التحصیلی.

در کنکور ۱۴۰۵ کارشناسی نقاشی روی هم ۱٬۳۴۸ ظرفیت داشت. ۵۸۹ ظرفیت با آزمون و آزمون عملی بود که در ۱۹ دانشگاه پخش شده بود: ۴۱۵ ظرفیت روزانه دولتی، ۶۲ ظرفیت نوبت دوم، ۱۱۰ ظرفیت در دو دانشگاه غیرانتفاعی با آزمون و ۲ ظرفیت سهمیه‌ای. بیشترین ظرفیت‌ها در علم و فرهنگ تهران با ۶۰ نفر، سوره و دانشکده هنر شوشتر دانشگاه شهید چمران هر کدام با ۵۰ نفر و بوعلی سینای همدان با ۴۵ نفر بود. دانشگاه تهران فقط ۱۲ ظرفیت داشت و دانشگاه هنر ایران ۲۰.

در خود تهران روی هم ۲۰۲ ظرفیت با آزمون بود: علم و فرهنگ، سوره، شاهد با ۴۰، الزهرا با ۲۰ ظرفیت که فقط دختر می‌پذیرد، دانشگاه هنر ایران و دانشگاه تهران. داوطلب شهرستانی گزینه‌های دولتی زیادی دارد؛ ارومیه ۳۶، مازندران ۳۵، باهنر کرمان ۳۲ و یزد ۲۶ ظرفیت داشتند.

رشته نقاشی بدون کنکور

۷۵۹ ظرفیت دیگر صرفا با سوابق تحصیلی بود، یعنی بدون آزمون کتبی و عملی و بر پایه نمره‌های دیپلم. بیشتر این ظرفیت‌ها، ۵۷۸ نفر، در موسسه‌های غیرانتفاعی بود و ۱۵۰ ظرفیت در پنج مرکز پیام نور در تبریز، تهران شرق، شهرکرد، قزوین و یزد. تنها دانشگاه دولتی با پذیرش بدون آزمون، دانشگاه سیستان و بلوچستان با ۳۰ ظرفیت بود. دانشگاه آزاد هم در دفترچه جداگانه خود نقاشی را در ۲۱ واحد پذیرش داشت.

ورود بدون کنکور آسان‌تر است، ولی کارگاه، استاد و فضای کار در این واحدها یکسان نیست. پیش از انتخاب، نمایشگاه پایانی دانشجوهای همان دانشکده را ببینید و بپرسید کارگاه نقاشی چند ساعت در هفته باز است.

در کارشناسی نقاشی چه می‌خوانید؟

برنامه کارشناسی که بیشتر دانشکده‌ها اجرا می‌کنند حدود ۱۶۰ واحد است: ۳۹ واحد عمومی، ۳۲ واحد پایه، ۳۲ واحد اصلی، ۴۹ واحد تخصصی و ۸ واحد اختیاری. سال‌های اول به مبانی هنرهای تجسمی، طراحی پایه، هندسه مناظر و مرایا، عکاسی، چاپ دستی و حجم می‌گذرد. بعد کارگاه‌های نقاشی و طراحی سطح بالاتر، تاریخ عمومی نقاشی و تحلیل و نقد اثر می‌آید و دوره با «طرح و رساله نهایی» با ۸ واحد تمام می‌شود.

دانشجو یکی از دو گرایش را می‌گیرد: نقاشی عمومی که بیشتر کارگاه نقاشی روی بوم و مرمت آثار نقاشی است، یا نقاشی دیواری که پرسپکتیو روی سطح بزرگ، مکان‌یابی، داربست و فنون نصب و مرمت نقاشی دیواری دارد. گرایش دیواری برای کسی که به دیوارنگاری شهری و سقف‌سازی علاقه دارد نزدیک‌تر است.

بعد از کارشناسی، ارشد نقاشی در مجموعه «هنرهای تصویری و طراحی» کنکور ارشد است و آن هم بخش عملی دارد.

بله. خریدار تابلو و سفارش‌دهنده چهره مدرک نمی‌خواهد؛ نمونه کار تصمیم می‌گیرد. در ۲۰ آگهی نقاشی هنری که در مهر ۱۴۰۵ خواندیم، هیچ‌کدام مدرک دانشگاهی شرط نکرده بود و چند آگهی ارسال نمونه کار یا گذراندن ارزیابی مهارت را شرط کرده بودند. مدرک دانشگاهی بیشتر جایی لازم است که کار رسمی باشد: تدریس در دانشگاه، استخدام معلم هنر در آموزش و پرورش یا ادامه تحصیل.

دوره‌های استاندارد نقاشی فنی و حرفه‌ای، تهران ۱۴۰۵

• نقاش مقدماتی: ۳۰۵ ساعت، حدود ۱۷٫۲ میلیون تومان
• نقاش پیشرفته: ۴۰۳ ساعت، حدود ۲۲٫۷ میلیون تومان
• نقاش آبرنگ: ۴۷۵ ساعت، حدود ۲۶٫۷ میلیون تومان
• نقاش رنگ و روغن: ۵۸۵ ساعت، حدود ۳۲٫۹ میلیون تومان
• نقاش دیجیتال: ۳۲۰ ساعت، حدود ۱۸ میلیون تومان
• تصویرساز کتاب کودک: ۲۷۸ ساعت، حدود ۲۲٫۶ میلیون تومان

این‌ها شهریه مصوب حضوری هر استاندارد در تهران است و پایان دوره آزمون و گواهی مهارت دارد. بیشتر آموزشگاه‌های آزاد کلاس‌ها را ترمی و چندجلسه‌ای برگزار می‌کنند و هنرجو می‌تواند فقط بخشی از مسیر را بگیرد.

انجمن صنفی و صندوق هنرمندان

انجمن هنرمندان نقاش ایران برای عضویت پیوسته یکی از این شرط‌ها را می‌خواهد: دست‌کم سه نمایشگاه انفرادی، پنج سال تدریس نقاشی در دانشگاه، تحصیل یا فارغ‌التحصیلی در نقاشی یا رشته‌های هنری نزدیک، یا فعالیت پژوهشی و گالری‌داری. بعد از آن مصاحبه حضوری و بررسی آثار است. کسی که امتیاز کافی نگیرد عضو وابسته می‌شود و دو سال بعد می‌تواند برای عضویت پیوسته درخواست بدهد. دانشجوی نقاشی هم بعد از یک سال تحصیل عضویت دانشجویی می‌گیرد.

بیمه هنرمندان از راه صندوق اعتباری هنر است. در فراخوان ۱۴۰۰ برای هنرمندان تجسمی ده سال سابقه فعالیت خواسته شده بود؛ برای همین نقاش جوان معمولا سال‌های اول بیمه هنرمندی ندارد و باید از راه کار موظف یا بیمه خویش‌فرما فکر آن را بکند.

قیمت سفارش با درآمد نقاش یکی نیست. از قیمت یک تابلوی سفارشی باید بوم، رنگ، قاب، ارسال و سهم استودیو یا واسطه کم شود و زمان کار هم حساب شود؛ همان استودیو تحویل یک چهره رنگ روغن را ۱۵ تا ۲۰ روز اعلام کرده بود. همان استودیوی اول چهره پاستل را ۶٫۹ تا ۱۶٫۵ میلیون و طراحی سیاه‌قلم را ۳٫۹ تا ۹٫۹ میلیون تومان قیمت گذاشته بود؛ در استودیوی دوم دو چهره روی بوم ۳۰ در ۴۰ سانتی‌متر ۱۴ میلیون و روی ۵۰ در ۷۰ سانتی‌متر ۲۲٫۵ میلیون تومان بود.

تدریس منظم‌ترین درآمد است. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ یک مربی نقاشی خلاق برای کودکان ۴ تا ۶ ساله در تهران با دستمزد ساعتی و هفته‌ای یک جلسه، با دست‌کم سه سال سابقه، دعوت به کار شده بود و یک آموزشگاه در مشهد استاد نقاش تمام‌وقت را درصدی می‌خواست. کار تولیدی هم هست: یک تولیدی سرامیک در مشهد برای نقاشی روی ظرف مزد را بر پایه تعداد کار می‌داد.

نقاشی دیجیتال راه دیگری است. در یک سایت کاریابی آگهی طراح دوبعدی بازی در تهران ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بود؛ این کار به نرم‌افزار و سبک بازی هم نیاز دارد و فقط با نقاشی روی بوم به دست نمی‌آید.

بیشتر نقاشان هنری کارمند نیستند. درآمدشان از فروش اثر، سفارش، کلاس و پروژه جمع می‌شود و از ماهی به ماه دیگر بالا و پایین می‌رود. برای همین «حقوق نقاش» بیشتر جایی معنا دارد که کسی نقاش را استخدام کند: آموزشگاه، کارگاه دیوارنگاری و مرمت، استودیوی بازی یا تولیدی سرامیک و تابلو.

چرا عدد حقوق در ایران نمی‌آوریم؟

گزارش‌های حقوق در ایران از کارمندان شرکت‌ها نمونه می‌گیرند و گروهی برای نقاش هنری ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که در این گزارش‌ها هست، طراحان گرافیک، کار دیگری می‌کنند و پشت میز شرکت‌اند؛ عدد آن‌ها درباره درآمد کسی که تابلو می‌کشد یا سقف مرمت می‌کند چیزی نمی‌گوید. به‌جای آن، پیشنهاد خود آگهی‌های نقاشی را می‌آوریم. فقط ۳ آگهی از ۲۰ آگهی نقاشی هنری که در یک سایت آگهی محلی خواندیم عدد نوشته بودند و بقیه «توافقی»، «درصدی» یا «بر اساس هر آیتم کار» بودند.

چه چیزی درآمد نقاش را بالا می‌برد؟

• نمونه کار هم‌سبک: آگهی‌های سفارش، از نقاشی حیوان خانگی تا چهره و رنگ‌آمیزی فیگور، پیش از هر گفت‌وگو نمونه کار می‌خواستند.
• مهارت‌های کمیاب: نقاشی سنتی سقف، گل و مرغ، نگارگری دیواری و مرمت؛ کارگاه مرمت شیراز حتی استادان را هم اول ارزیابی بدون مزد می‌کرد و بعد بر پایه هر کار مزد می‌داد.
• کار روی داربست و سطح بزرگ: تنها آگهی با عدد بالا، مجری نقاشی دیواری با حداقل ۵۰ میلیون تومان، کار روی داربست می‌خواست.
• تدریس ثابت: چند کلاس در هفته درآمد پایه را می‌سازد و فروش اثر روی آن اضافه می‌شود.