رشته مشاوره: مشاوره یا روانشناسی، پروانه و بازار کار

مشاوره رشته‌ای از علوم انسانی است که روش گفت‌وگو، سنجش و راهنمایی را یاد می‌دهد تا به کسی کمک کنی خودش تصمیم بهتری بگیرد: انتخاب رشته، انتخاب شغل، مشکل درس خواندن یا رابطه در خانواده. در کارشناسی درس‌هایی مثل راهنمایی و مشاوره تحصیلی، مشاوره گروهی، راهنمایی و مشاوره شغلی، مشاوره خانواده، آزمون‌های روانی و روش‌های تدریس خوانده می‌شود؛ رنگ آموزشی و مدرسه‌ای آن بیشتر از روانشناسی است.

رشته مشاوره شغلی، خانواده و مدرسه

این‌ها گرایش‌های کارشناسی ارشدند. در کنکور ارشد ۱۴۰۵ مجموعه «مشاوره» چهار گرایش داشت: مشاوره مدرسه، مشاوره شغلی، مشاوره خانواده و مشاوره توانبخشی، با ۷ درس امتحانی. گرایشی به اسم «مشاوره تحصیلی» در ارشد نیست؛ کار مشاور تحصیلی بیشتر از کارشناسی و گرایش مدرسه می‌آید.

هر چهار گرایش یک آزمون دارند. درس‌های امتحانی این‌هاست: زبان عمومی و تخصصی، آمار و روش تحقیق، مبانی مشاوره و راهنمایی، روش‌ها و فنون راهنمایی در مشاوره، نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، کاربرد آزمون‌های روانی در مشاوره و روان‌شناسی شخصیت. زبان، فنون راهنمایی و نظریه‌های مشاوره ضریب ۳ دارند و بقیه ضریب ۲. آزمون ارشد روانشناسی در مقابل ۱۷ درس و ۱۴ رشته و گرایش دارد.

واحدهای کارشناسی مشاوره

برنامه رسمی درسی پیدا نشد، ولی چارت منتشرشده یک سایت مشاوره تحصیلی برای سال ۱۴۰۵ کارشناسی مشاوره را ۱۳۵ واحد نشان می‌دهد: ۷۶ واحد پایه، ۳۳ واحد تخصصی، ۲۰ واحد عمومی و ۶ واحد اختیاری. بخش بزرگ پایه درس‌هایی مثل روانشناسی رشد، روانشناسی تربیتی، بهداشت روانی، اختلالات یادگیری و روش‌ها و فنون تدریس است. کارشناسی روانشناسی برای ورودی‌های ۱۴۰۳ به بعد ۱۴۵ واحد است.

اگر خودت دنبال مشاور برای انتخاب رشته یا شغل هستی، مشاوران راه تا کار را ببین.

رشته مشاوره در ۱۴۰۵ روی هم ۹٬۳۵۴ صندلی داشت: ۹۶۰ صندلی با آزمون در ۴۷ کد، ۱٬۵۷۰ صندلی دانشجو-معلم در دانشگاه فرهنگیان و ۶٬۸۲۴ صندلی صرفا با سوابق تحصیلی که ۴٬۲۹۰ صندلی آن در پیام نور بود. دانشگاه آزاد هم مشاوره را در ۵۳ واحد داشت. روانشناسی با ۲۲٬۰۲۹ صندلی بیش از دو برابر بود.

• کدهای با آزمون در تهران: دانشگاه تهران ۲۰، شهید بهشتی ۲۵، علامه طباطبایی ۲۰ و الزهرا ۲۸ صندلی فقط برای خانم‌ها. بیرون از تهران رازی ۵۰، اراک ۴۸ و اصفهان با نوبت دوم ۶۰ صندلی داشتند.
• از ۹۶۰ صندلی با آزمون، ۷۷۲ صندلی دخترانه-پسرانه و ۱۶۵ صندلی فقط برای خانم‌ها بود، مثلا رفاه ۶۰، آل طه ۵۰ و حضرت معصومه قم ۲۴. فردوسی مشهد ۲۰ صندلی را از پیش ۱۵ زن و ۵ مرد تقسیم کرده بود.
• فرهنگیان رشته را با نام «راهنمایی و مشاوره» می‌پذیرد و فارغ‌التحصیلش مشاور مدرسه می‌شود. همه این کدها تک‌جنسیتی است: ۹۱۱ صندلی مرد و ۶۵۹ صندلی زن. تعهد خدمت دو برابر مدت تحصیل است.
• در کل رشته، ۷۶٪ کدها دخترانه-پسرانه، ۱۳٪ فقط خانم و ۱۱٪ فقط آقا بود.

معاون وزیر آموزش و پرورش در مرداد ۱۴۰۲ گفته بود حالا حدود ۱۳ هزار مشاور در مدرسه‌ها کار می‌کنند، نیاز حدود ۴۰ هزار مشاور است و کمبود ۲۷ هزار نفر. همان معاونت از فرهنگیان خواسته بود ظرفیت رشته مشاوره را بالا ببرد. آزمون استخدامی ماده ۲۸ اما در ۱۴۰۵ به خاطر جنگ برگزار نشد، پس راه اصلی استخدام مشاور مدرسه همان فرهنگیان است.

برای این بخش ۶۸۹ آگهی فعال ۱۴ مهر ۱۴۰۵ یک سایت بزرگ کاریابی خوانده شد. عنوان‌ها این‌طور تقسیم می‌شد: مشاور تحصیلی، کنکور و انتخاب رشته ۶۲، روانشناس و روان‌درمانگر ۵۷، مددکار اجتماعی ۲۶، مشاور مهاجرت تحصیلی ۱۶، پشتیبان آموزشی ۱۰ و مشاور شغلی صفر. در ۶۲ آگهی مشاور تحصیلی:

• ۲۷ آگهی (۴۴٪) پاره‌وقت، ۱۶ آگهی تمام‌وقت یا پاره‌وقت و فقط ۱۱ آگهی تمام‌وقت بود؛ ۲۰ آگهی دورکاری را می‌پذیرفتند.
• ۲۸ آگهی (۴۵٪) دانشجو را هم می‌پذیرفتند و ۱۵ آگهی (۲۴٪) رتبه کنکور می‌خواستند، مثلا «رتبه کنکور زیر ۵۰۰۰».
• ۱۰ آگهی کار فروش بسته یا جذب دانش‌آموز را جزو وظایف نوشته بودند و ۴ آگهی دیگر جدا تاکید کرده بودند کار فروش نیست.
• هیچ آگهی پروانه نظام روانشناسی و مشاوره نخواسته بود؛ ۴۲ آگهی در تهران بود و ۲۶ آگهی فقط یا ترجیحا خانم.
• ۳۲ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۱۵ و ۳۰ میلیون تومان بود. ۴۱ آگهی (۶۶٪) سقف سنی داشتند و میانه آن ۳۰ سال بود.

آگهی‌های روانشناس و مددکار

برای مقایسه، از ۵۷ آگهی روانشناس و روان‌درمانگر، ۱۹ آگهی کارشناسی ارشد، ۱۳ آگهی کارشناسی و ۹ آگهی دکترا خواسته بودند و ۱۳ آگهی (۲۳٪) پروانه نظام را نام برده بودند. یعنی در کار درمانی پروانه دیده می‌شود، ولی در مشاوره کنکور نه. ۱۹ آگهی از ۲۶ آگهی مددکار اجتماعی از خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد بود و ۴ آگهی که عدد داشتند ۱۷ تا ۲۵ میلیون پیشنهاد کرده بودند.

در یک گزارش معتبر حقوق ۱۴۰۵ هم رضایت شغلی ۱۴۵ نفر از شاغلان روانشناسی، مشاوره و مددکاری ۲٫۳ از ۵ بود، در حالی که گروه‌های عکاسی، کشاورزی و تولید محتوا ۳٫۴ بودند.

یعنی مشاوره کنکور بیشتر کاری پاره‌وقت و کنار درس است و گاهی با فروش قاطی می‌شود؛ پیش از قبول کار بپرس حقوق ثابت است یا درصدی.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص شاغلان روانشناسی، مشاوره و مددکاری در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۰ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از آن‌ها بین ۱۵ تا ۲۶ میلیون می‌گرفتند؛ نزدیک حداقل دستمزد. همین گروه برای ۱۴۰۵ در تهران میانه ۲۹ میلیون درخواست کرده بود. این گروه ۱۴۵ نفر است.

فاصله پایین و بالای این گروه زیاد است: در تهران ده درصد پایین تا ۱۲ میلیون و ده درصد بالا از ۳۶ میلیون تومان به بالا دریافت می‌کردند. خواسته آن‌ها برای ۱۴۰۵ در کلان‌شهرها میانه ۲۴ و در شهرهای کوچک ۲۸ میلیون تومان بود.

درآمد مشاور تحصیلی در آگهی‌ها

۳۲ آگهی مشاور تحصیلی مهر ۱۴۰۵ میانه ۱۵ تا ۳۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند و ۱۵ آگهی روانشناس ۲۵ تا ۳۵ میلیون. درآمد مشاور دارای پروانه که مطب یا مرکز دارد به تعداد مراجع بستگی دارد و آمار معتبری برای آن پیدا نشد.

در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ حتی یک آگهی با عنوان مشاور شغلی نبود. مشاوره شغلی بیشتر در سه جا انجام می‌شود:

• دفترهای مشاوره شغلی و کاریابی که مجوزشان را وزارت کار می‌دهد؛ شرطش ۲۵ سال سن و هر مدرک کارشناسی است و کار بدون مجوز ۵۰ تا ۲۵۰ میلیون ریال جریمه دارد.
• مرکزهای مدیریت مهارت‌آموزی و مشاوره شغلی دانشگاه‌ها که دستورالعمل تاسیس آن‌ها شهریور ۱۳۹۸ با همکاری فنی و حرفه‌ای آمد و مشاوره و هدایت تحصیلی و شغلی دانشجوها را بر عهده دارند.
• مشاوران آزادی که بعد از کارشناسی ارشد مشاوره شغلی پروانه نظام می‌گیرند.

دوره‌های فنی و حرفه‌ای هم هست. سقف شهریه حضوری آن‌ها در آموزشگاه‌های آزاد تهران ۱۴۰۵ این بود: «مشاور مشاغل» ۳۸۳ ساعت و ۴۸ میلیون تومان، «کوچینگ توسعه فردی و کسب و کار» ۱۱۴ ساعت و ۴۳٫۱ میلیون، «مشاور تحصیل در خارج از کشور» ۱۰۰ ساعت و ۳۷٫۸ میلیون، «مشاوره و هدایت آموزشی» ۵۰ ساعت و ۱۸٫۹ میلیون و «آمادگی شغلی» ۴۵ ساعت و ۱۲٫۸ میلیون تومان. این‌ها گواهی مهارت می‌دهند، نه پروانه نظام روانشناسی و مشاوره. برای مشاور تحصیلی یا مشاور کنکور استاندارد و مجوز جداگانه‌ای پیدا نشد؛ سازمان سنجش و پلیس فتا در مرداد ۱۴۰۵ درباره وعده «قبولی قطعی» هشدار داده بودند.

اگر خودت برای انتخاب شغل به کمک نیاز داری، مشاوران راه تا کار را ببین.