مهندس پرواز کیست؟ فرق آن با مهندس تعمیر و نگهداری هواپیما، گواهینامه B1 و B2 و حقوق

ترتیب سطح‌ها را جدی بگیرید: بدون انگلیسی فنی، ماژول‌ها سخت می‌شوند و بدون سابقه ثبت‌شده در یک مرکز مجاز، گواهینامه صادر نمی‌شود. دوره‌هایی که آموزشگاه‌ها برای هر سطح ثبت کرده‌اند، زیر همین بخش دیده می‌شوند.

وقتی کسی می‌پرسد مهندس پرواز کیست، ممکن است منظورش یکی از دو نفر باشد. این دو کار آموزش، گواهینامه و آینده متفاوتی دارند و بهتر است پیش از هر تصمیمی از هم جدا شوند.

مهندس پرواز در کابین

مهندس پرواز در معنای اصلی، سومین عضو خدمه کابین است. پشت سر کاپیتان و کمک‌خلبان می‌نشیند و پانل جداگانه‌ای دارد که از آن موتورها، سوخت، فشار کابین، هیدرولیک و برق هواپیما را زیر نظر می‌گیرد. در برخاستن و صعود، قدرت موتورها را به درخواست خلبان تنظیم می‌کند، پیش و پس از پرواز هواپیما را بازرسی می‌کند و وزن و تعادل بار را حساب می‌کند. هواپیماهایی مثل بوئینگ ۷۰۷ و ۷۲۷، نسل قدیمی ۷۴۷ و داگلاس دی‌سی-۱۰ بدون او پرواز نمی‌کردند.

از اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی رایانه‌ها کار این صندلی را بر عهده گرفتند. بوئینگ ۷۳۷، ایرباس‌های جدیدتر و بوئینگ ۷۴۷-۴۰۰ از اول برای دو خلبان طراحی شدند. آخرین ایرلاین‌های بزرگ آمریکا هواپیماهای سه‌نفره خود را در ۲۰۰۹ و ۲۰۱۳ میلادی کنار گذاشتند. امروز مهندس پرواز کابینی بیشتر در هواپیماهای قدیمی باری و ترابری، نیروهای مسلح و بعضی بالگردهای بزرگ دیده می‌شود و بیشتر هواپیماهای مسافربری فعال ایران هم دوخلبانه‌اند. این کار گواهینامه جداگانه خودش را دارد و راهی برای ورود تازه‌کارها به آن در آگهی‌ها دیده نمی‌شود.

مهندس پرواز در زبان ایرلاین‌ها

در ایرلاین‌ها و خبرهای ایران، مهندس پرواز معمولا به مهندس تعمیر و نگهداری خط پرواز گفته می‌شود: کسی که روی زمین و کنار هواپیما کار می‌کند و با گواهینامه سازمان هواپیمایی کشوری، هواپیما را برای پرواز بعدی آزاد می‌کند. یک ایرلاین در آگهی شهریور ۱۴۰۵ برای مهندس بوئینگ ۷۳۷ «حداقل ۲ سال سابقه کار در مهندسی پرواز» و «سابقه ترخیص هواپیما» خواسته بود؛ یعنی همین کار زمینی، نه صندلی کابین.

بقیه این صفحه درباره همین شغل است: مهندس تعمیر و نگهداری هواپیما که گواهینامه B1 یا B2 دارد و امضایش شرط پرواز است. اگر دنبال کار در کابین هستید، صفحه خلبان مسافربری راه آن را گفته است.

گواهینامه تعمیر و نگهداری هواپیما را در ایران سازمان هواپیمایی کشوری طبق مقررات Part-66 صادر می‌کند. B1 برای سازه، موتور و سیستم‌های مکانیکی است و B2 برای اویونیک و برق؛ صفحه گروه تعمیر و نگهداری هواپیما دسته‌ها را کامل توضیح داده است. اینجا مسیر یک نفر را از صفر تا اولین امضا می‌بینید.

۱. دوره پایه در مرکز مورد تایید

مراکز آموزش تعمیر و نگهداری هواپیما طبق مقررات Part-147 از سازمان هواپیمایی کشوری مجوز می‌گیرند. در مرکز آموزش عالی هوانوردی و فرودگاهی کشور در مهرآباد، دوره کامل B1.1 (هواپیمای جت) و دوره B2 هر کدام حدود ۲ تا ۲٫۵ سال و ۲۷۰۰ ساعت آموزش است و در ۶ تا ۷ ترم پاییز، زمستان و تابستان برگزار می‌شود. شرط ورود دیپلم و ۱۸ سال تمام است و سقف سنی ندارد. یک مرکز خصوصی در تهران هم دوره حضوری ۲۴۰۰ ساعته‌ای دارد که نیمی از آن، ۱۲۰۰ ساعت، کار عملی است؛ برای دارندگان کاردانی همین دوره ۱۵۰۰ ساعت اعلام شده است.

۲. دوره کوتاه‌تر برای فارغ‌التحصیلان

با کارشناسی مکانیک یا هوافضا، دوره تطبیقی B1 به ۱ تا ۱٫۵ سال کوتاه می‌شود و با مدرک برق و الکترونیک، دوره تطبیقی B2 حدود یک سال است. برای مدرک‌های دیگر، طول دوره بعد از بررسی ریزنمرات و درس‌های قابل تطبیق معلوم می‌شود. این راه برای کسی است که مهندسی خوانده و حالا می‌خواهد روی هواپیمای واقعی کار کند.

۳. امتحان ماژول‌ها

هر ماژول یک یا چند درس است و بعد از تمام شدن همه درس‌هایش امتحان دارد. امتحان‌ها کامپیوتری‌اند و نمره قبولی ۷۵ از ۱۰۰ است. ماژول‌های ۷، ۹ و ۱۰ علاوه بر تست، حداکثر دو سوال تشریحی هم دارند. هزینه یک نوبت امتحان در شهریه حساب شده و امتحان تجدیدی هزینه جدا دارد.

۴. گواهی موقت و دو سال کار در ایرلاین

با قبولی در همه ماژول‌ها، نام شما به اداره استاندارد پرواز سازمان هواپیمایی کشوری معرفی می‌شود و گواهی موقت B1 یا B2 می‌گیرید؛ یعنی امتحان‌های کتبی را گذرانده‌اید. بعد باید در یک شرکت هواپیمایی دو سال کار کنید و وقتی آن شرکت عملکردتان را تایید کرد، گواهینامه صادر می‌شود. پیدا کردن همین جای کار سخت‌ترین قدم مسیر است و خود مرکز آموزشی هم می‌گوید شرط جذب را باید از ایرلاین‌ها پرسید.

۵. تایپ و مجوز امضا

گواهینامه پایه به تنهایی اجازه امضا روی هر هواپیمایی را نمی‌دهد. برای هر مدل، مثل بوئینگ ۷۳۷ یا ایرباس ۳۲۰، دوره تایپ همان مدل لازم است و بعد مرکز تعمیر یا ایرلاین محل کار، مجوز امضا را به نام شما صادر می‌کند. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵، دو آگهی ایرلاین تایپ بوئینگ ۷۳۷ را شرط یا اولویت گذاشته بودند. از دیپلم تا اولین امضا، با دوره کامل و دو سال کار، دست‌کم ۴ سال وقت لازم است.

از ۱۳ آگهی، ۹ آگهی در تهران بود و بقیه در اهواز، گرمدره، شهریار و پرند. ۶ آگهی فقط آقا خواسته بودند، ۳ آگهی ترجیحا آقا و ۴ آگهی برای خانم و آقا باز بود. سقف سن در آگهی‌های باسابقه ۳۵ یا ۴۰ سال بود. بیشتر آگهی‌ها کارت پایان خدمت، سلامت جسمی و روانی با تایید پزشکی و نداشتن سوءپیشینه خواسته بودند؛ دو آگهی یک ایرلاین «BMI مناسب» و آگهی‌های ایرلاین دیگر «ضامن معتبر» هم نوشته بودند.

سه آگهی بدون گواهینامه هم در را باز می‌کرد: کارآموزی بورسیه، کارگاه تعمیر قطعه و کار دفتری و آشیانه موتور در مرکز تعمیرات یک ایرلاین. یعنی کسی که هنوز گواهینامه ندارد، راه ورودش کارگاه و کارآموزی است، نه خط پرواز ایرلاین.

برای مهندس پرواز کابینی در ایران عدد قابل اتکایی منتشر نشده است و آمار رسمی آمریکا هم او را جدا نمی‌شمارد و کنار خلبان‌ها می‌آورد. پس عددهای این بخش برای مهندس تعمیر و نگهداری است؛ همان کسی که در ایرلاین‌ها مهندس پرواز صدایش می‌کنند.

گزارش‌های معتبر حقوق برای مهندس تعمیر هواپیما گروه جدا ندارند. نزدیک‌ترین گروه، مهندسان مکانیک و هوافضا در تهران است. مهندس تازه‌گواهینامه به سطح کارشناس نزدیک‌تر است و مهندس دارای تایپ و سابقه امضا به سطح کارشناس ارشد:

• کارشناس: میانه دریافتی ماهانه در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان و نیمه میانی ۲۶ تا ۴۱ میلیون. میانه حقوق درخواستی ۱۴۰۵، ۴۸ میلیون تومان.
• کارشناس ارشد: میانه دریافتی ۴۳ میلیون تومان و نیمه میانی ۳۶ تا ۵۵ میلیون. میانه درخواستی ۱۴۰۵، ۶۴ میلیون تومان و نیمه میانی ۵۱ تا ۸۳ میلیون.

در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵، چهار آگهی اپراتور بالگرد ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان و مرکز تعمیرات زیرمجموعه یک ایرلاین ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان نوشته بودند. ایرلاین‌ها حقوق را در آگهی نمی‌نویسند.

حقوق مهندس هواپیما با چه چیزی بالا می‌رود؟

با تایپ یک هواپیمای پرکار مثل بوئینگ ۷۳۷ یا ایرباس ۳۲۰ و با سابقه امضای ترخیص؛ این دو همان چیزهایی‌اند که ایرلاین‌ها در آگهی شرط می‌گذارند. گواهینامه C و کار در واحد تداوم صلاحیت یا کیفیت، پله‌های بعدی‌اند. کارآموز و تکنسین بدون گواهینامه کمتر از عددهای بالا می‌گیرند و کارآموزی بورسیه حقوق را طبق قانون کار می‌دهد.