مهندس اویونیک: کار روزانه روی سیستم‌های هواپیما، گواهینامه B2، استخدام و حقوق

سطح اول را می‌شود پیش از ورود به مرکز آموزش هوانوردی هم شروع کرد: برق و الکترونیک پایه و انگلیسی فنی، ماژول‌های B2 را خیلی سبک‌تر می‌کنند. دوره‌هایی که آموزشگاه‌ها برای هر سطح ثبت کرده‌اند، زیر همین بخش دیده می‌شوند.

در ایرلاین‌ها و مراکز تعمیر ایران، مهندس اویونیک به کسی گفته می‌شود که روی سیستم‌های برقی و الکترونیکی یک هواپیمای واقعی کار می‌کند: رادیو و ارتباطات، ناوبری، خلبان خودکار، نمایشگرهای کابین، حسگرها و شبکه برق. کار او طراحی مدار نیست؛ پیدا کردن عیب در سیستمی است که سازنده طراحی کرده، تعویض یا تعمیر قطعه طبق دستورالعمل و اطمینان از اینکه هواپیما برای پرواز بعدی سالم است.

در آگهی‌ها همین شغل با چند اسم آمده است: تکنسین اویونیک، تکنسین نگهداری و تعمیرات هواپیما (اویونیک)، کارشناس الکترونیک هوایی و تکنسین مکانیک و اویونیک خط پرواز. فرق اصلی در اسم نیست، در کاغذی است که شخص دارد. کسی که هنوز گواهینامه ندارد زیر نظر دیگران کار می‌کند. کسی که گواهینامه B2 سازمان هواپیمایی کشوری و دوره تایپ یک مدل هواپیما را دارد، می‌تواند کار انجام‌شده روی سیستم‌های اویونیک همان مدل را امضا کند.

چند شغل نزدیک را با این کار اشتباه نگیرید:

• مهندس الکترونیک در شرکت طراحی مدار و نرم‌افزار می‌سازد؛ آگهی‌های پژوهشی ناوبری و کنترل در آبان ۱۴۰۵ کارشناسی ارشد، MATLAB و Python خواسته بودند، نه گواهینامه تعمیر.
• مکانیک هواپیما با گواهینامه B1 سراغ موتور، سازه، ارابه فرود و هیدرولیک می‌رود. B1 کارهای ساده برقی را هم پوشش می‌دهد، ولی عیب‌یابی سیستم‌های ناوبری و ارتباطی کار دارنده B2 است.
• تکنسین الکترونیک پهپاد کار مشابهی روی پرنده‌های بدون سرنشین می‌کند، ولی تابع گواهینامه B2 هواپیمای مسافری نیست.

اگر بخواهید تصویر کامل رشته‌ها، فرق اویونیک با مکانیک و مهندسی هوافضا و ظرفیت‌های کنکور را ببینید، صفحه گروه تعمیر و نگهداری هواپیما آن را آورده است. اینجا تمرکز روی خود شخص است: روزش چطور می‌گذرد، چه باید بخواند، چطور استخدام می‌شود و چقدر می‌گیرد.

هر سه راه زیر به یک نقطه می‌رسند: قبولی در ۱۲ ماژول، دو سال کار در یک شرکت هواپیمایی و بعد گواهینامه B2 و دوره تایپ. فرق آن‌ها در نقطه شروع و مدت است.

راه اول: از دیپلم، دوره کامل اویونیک هواپیما

مرکز دولتی آموزش هوانوردی در مهرآباد دوره «اویونیک هواپیما (B2)» را با حدود ۲۷۰۰ ساعت آموزش در ۲ تا ۲٫۵ سال برگزار می‌کند. شرط ورود دیپلم و ۱۸ سال تمام است و دیپلم‌های ریاضی فیزیک، تجربی، فنی و حرفه‌ای، الکترونیک، مکانیک و هوانوردی در ثبت‌نام اولویت دارند. بعد از دوره، نام دانش‌پذیر به اداره استاندارد پرواز سازمان هواپیمایی کشوری می‌رود و گواهی موقت B2 می‌گیرد.

راه دوم: از مدرک برق یا الکترونیک، دوره تطبیقی

کسی که کارشناسی یکی از گرایش‌های مهندسی برق را دارد، می‌تواند دوره تطبیقی B2 را بگذراند که حدود یک سال است. تطبیق یعنی لازم نیست سر کلاس درس‌هایی بنشیند که در دانشگاه گذرانده، ولی امتحان همه ماژول‌ها را باید بدهد. برای فارغ‌التحصیل برق که دنبال کار فنی است، این کوتاه‌ترین راه به هواپیماست. در سایت ثبت‌نام همان مرکز، در ۶ آبان ۱۴۰۵ دوره تطبیقی B2 باز نبود؛ زمان دوره بعدی را باید از خود مرکز پرسید.

راه سوم: کاردانی اویونیک در مرکز علمی‌کاربردی یک ایرلاین

مراکز علمی‌کاربردی وابسته به ایرلاین‌ها کاردانی و کارشناسی ناپیوسته اویونیک هواپیما دارند. یکی از این مراکز می‌نویسد فارغ‌التحصیلان کاردانی می‌توانند در همان مرکز آزمون‌های سازمان هواپیمایی کشوری را بدهند و مدرک پایه B2 بگیرند. برای کارشناسی ناپیوسته هم کاردانی همین رشته لازم است، یا کاردانی رشته دیگر به‌اضافه B2 سازمان. رشته‌های دانشگاهی و ظرفیت‌های کنکور این مسیر در صفحه گروه آمده است.

بعد از ماژول‌ها: دو سال تجربه و دوره تایپ

گواهی موقت هنوز اجازه امضا نمی‌دهد. دارنده آن باید حدود دو سال در یک شرکت هواپیمایی زیر نظر مهندس دارای گواهینامه کار کند تا گواهینامه B2 صادر شود. اجازه امضا روی هر مدل هواپیما هم دوره تایپ جدا می‌خواهد. یکی از آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ صریح نوشته بود دارندگان تایپ بوئینگ ۷۳۷، ۷۴۷ و MD در اولویت‌اند؛ یعنی مدل‌هایی که در ناوگان ایران زیاد پرواز می‌کنند.

از ۱۵ آگهی، ۷ آگهی گواهینامه B1 یا B2 را می‌پذیرفتند، یک آگهی فقط B2 می‌خواست، ۴ آگهی فقط B1 و ۳ آگهی شرط گواهینامه نداشتند. پس دارنده B2 در ۸ آگهی شانس داشت. در یک سایت آگهی محلی، جست‌وجوی «اویونیک» و «تعمیر هواپیما» در تهران هیچ آگهی نداشت؛ این کار تقریبا فقط از راه سایت‌های کاریابی و خود ایرلاین‌ها پیدا می‌شود.

آگهی‌هایی که اسم اویونیک را آورده بودند

• تکنسین اویونیک یک ایرلاین بین‌المللی، تهران، ۳ آبان ۱۴۰۵: کاردانی یا کارشناسی تعمیر و نگهداری هواپیما یا الکتریک و الکترونیک هواپیما، و مدرک CR از سازمان هواپیمایی کشوری الزامی بود. گواهینامه B1 یا B2، دوره‌های Part 145 و Part M، دوره سیم‌کشی هواپیما (EWIS) و ایمنی مخزن سوخت (FTS) و سابقه کار «مزیت» حساب می‌شد. زبان عمومی و تخصصی الزامی بود و مهلت ارسال رزومه ۱۶ آبان ۱۴۰۵.
• تکنسین گواهینامه‌دار خط پرواز یک ایرلاین، تهران، ۴ آبان ۱۴۰۵: گواهینامه B1 یا B2، گواهینامه تایپ و دست‌کم ۳ سال سابقه، حداقل ۲۱ سال سن و کاردانی یا کارشناسی هوافضا، تعمیر و نگهداری، مکانیک یا اویونیک، یا دوره دو ساله تعمیر و نگهداری.
• تکنسین اویونیک و مکانیک یک ایرلاین در اهواز: گواهینامه B1 یا B2 الزامی، ۲۰ تا ۳۵ سال، ساکن اهواز و «BMI مناسب».
• کارشناس الکترونیک هوایی یک اپراتور بالگرد، تهران: گواهینامه B2، دست‌کم یک تایپ بالگرد و ۵ سال کار عملی، حداکثر ۴۰ سال و پیشنهاد ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان.

بیرون از آشیانه

دو آگهی واحد تداوم صلاحیت پرواز، مدرک الکترونیک هواپیما را هم کنار هوافضا و مکانیک پذیرفته بودند؛ با B1 یا B2، دو سال سابقه همین واحد و آشنایی با برنامه نگهداری سازنده. این کار پشت میز است و برای اویونیک باتجربه یک قدم بعدی است. یک آگهی تکنسین الکترونیک پهپاد هم با پیشنهاد ۳۴ تا ۴۵ میلیون تومان و آشنایی با نرم‌افزار برنامه‌ریزی پرواز دیده شد که چون هواپیمای سرنشین‌دار نبود، در ۱۵ آگهی شمرده نشد.

گزارش‌های معتبر حقوق برای تکنسین اویونیک گروه جدا ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که همان نوع کار را می‌کند، مهندسان برق و الکترونیک تهران است: ۱۵۸۴ نفر در این گروه پاسخ داده بودند و مهندس الکترونیک هم جزو شغل‌های آن است. عددها ماهانه و خالص‌اند، یعنی بعد از کسر بیمه و مالیات.

• کارشناس، دریافتی پایان ۱۴۰۴: میانه ۳۴ میلیون تومان و نیمه میانی ۲۶ تا ۴۲ میلیون. ده درصد پایین کمتر از ۲۰ و ده درصد بالا بیشتر از ۵۴ میلیون گرفته بودند.
• کارشناس ارشد، دریافتی پایان ۱۴۰۴: میانه ۴۵ و نیمه میانی ۳۵ تا ۶۰ میلیون تومان.
• حقوق درخواستی برای ۱۴۰۵: کارشناس میانه ۴۸ و نیمه میانی ۳۶ تا ۶۱؛ کارشناس ارشد میانه ۶۸ و نیمه میانی ۵۳ تا ۹۰ میلیون تومان. میانه درخواستی کارشناس ۴۱ درصد و کارشناس ارشد ۵۱ درصد بیشتر از دریافتی است؛ این عدد خواسته است، نه حقوقی که پرداخت شده.

آگهی‌ها پایین‌تر و پراکنده‌تر بودند. آگهی کارشناس B2 اپراتور بالگرد، با ۵ سال سابقه و تایپ، ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بود و همین بازه برای سه آگهی دیگر همان شرکت هم بود. مرکز تعمیرات وابسته به یک ایرلاین ۵۰ تا ۷۰ میلیون نوشته بود. ایرلاین‌ها در هیچ آگهی‌ای حقوق ننوشته بودند. تکنسین تازه‌کار بدون گواهینامه معمولا کمتر از عددهای این گروه می‌گیرد.

چه چیزی حقوق را بالا می‌برد؟

گواهینامه B2 به‌تنهایی کافی نیست؛ تایپ یک مدل پرکار ناوگان، سابقه امضا و تعداد تایپ‌ها ارزش شخص را تعیین می‌کنند. کار در کارگاه قطعه یا واحد تداوم صلاحیت، شیفت شب و کار در فرودگاه‌های شهرهای دیگر هم روی حقوق اثر دارند. حداقل حقوق قانونی ۱۴۰۵ برای کارگر مجرد حدود ۲۱٫۸ میلیون تومان ناخالص در ماه است و همه عددهای بالا از آن بیشترند.