مدیر کنترل کیفیت: پروانه اداره استاندارد، وظایف قانونی و حقوق در ۱۴۰۵

مسیر رسیدن به این سمت دو بخش دارد که با هم جلو می‌روند: سابقه در یک صنعت و دوره‌هایی که کارفرما و اداره استاندارد می‌شناسند. در آگهی‌های مدیر، سابقه از هر چیزی مهم‌تر بود و دوره‌ها بیشتر برای پر کردن جای خالی مهارت هستند.

فنی و حرفه‌ای برای این مسیر چند استاندارد آموزشی دارد و سقف شهریه حضوری آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ برای آن‌ها اعلام شده است: کنترلر کیفیت ۱۵۰ ساعت و حدود ۲۷ میلیون تومان، کارشناس تضمین کیفیت ۱۵۴ ساعت و ۲۷٫۷ میلیون، مدیر تضمین کیفیت ۱۱۱ ساعت و ۲۲٫۲ میلیون، ممیز داخلی سیستم مدیریت کیفیت ۱۳۰ ساعت و ۲۳٫۴ میلیون و کنترل آماری فرایند ۶۰ ساعت و ۱۴٫۴ میلیون تومان. شهریه مجازی ۸۰ درصد همین عددهاست.

این دوره‌ها جای کارآموزی اداره استاندارد را نمی‌گیرند. کارآموزی مخصوص مدیران کنترل کیفیت در آزمایشگاه‌های پژوهشگاه استاندارد یا آزمایشگاه‌های همکار و پس از معرفی کارخانه انجام می‌شود و دوره‌های سالانه مصوب هم از طریق سامانه آموزش سازمان ملی استاندارد ثبت می‌شوند.

چند سال طول می‌کشد؟

از نظر قانون، کسی که کارشناسی مرتبط دارد می‌تواند از روز اول معرفی شود. در عمل آگهی‌های مدیر معمولا چند سال سابقه می‌خواهند و کارخانه هم کسی را معرفی نمی‌کند که هنوز آزمون‌های محصول را نمی‌شناسد. راه کوتاه‌تر معمولا این است که در یک کارخانه از کارشناس به سرپرست برسید و همان کارخانه شما را برای پروانه معرفی کند.

در آگهی‌های استخدام، «مدیر کنترل کیفیت» گاهی فقط یعنی رئیس واحد QC: کسی که چند بازرس و آزمایشگر را اداره می‌کند، برنامه بازرسی می‌چیند و هر ماه گزارش ضایعات و برگشتی‌ها را به مدیرعامل می‌دهد. ولی در قانون ایران همین عنوان یک سمت رسمی هم هست. ماده ۲۰ قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد، مصوب ۱۳۹۶، می‌گوید در واحدی که محصولش مشمول استاندارد اجباری است یا نشان استاندارد تشویقی دارد، مسئولیت کنترل کیفیت با شخصی است که تحصیلات و تجربه لازم را دارد و صلاحیتش تایید شده است.

این شخص نماینده کارخانه است ولی پاسخ‌گوی اداره استاندارد هم هست. اسمش روی پروانه کاربرد نشان استاندارد کارخانه می‌آید، گزارش ماهانه‌اش در سامانه سازمان ملی استاندارد ثبت می‌شود و اگر محصول با استاندارد نخواند، باید تولید را متوقف کند. یعنی یک کارخانه لبنیات، کاشی یا قطعه خودرو نمی‌تواند هر کسی را با این عنوان معرفی کند.

کدام معنا برای شما مهم است؟

اگر در کارخانه‌ای کار می‌کنید که محصولش نشان استاندارد ایران دارد، مدیر کنترل کیفیت همان سمت پروانه‌دار است و بقیه این صفحه دقیقا درباره شماست. اگر در شرکتی هستید که محصولش مشمول استاندارد اجباری نیست، مثلا یک شرکت خدماتی یا تولیدکننده‌ای که فقط ISO 9001 دارد، عنوان مدیر کیفیت بیشتر یک پله سازمانی است و پروانه دولتی نمی‌خواهد. در عمل خیلی از مدیران کیفیت هر دو نقش را با هم دارند: هم واحد را اداره می‌کنند و هم پروانه به نامشان است.

برای همین مدیر کنترل کیفیت با کارشناس کنترل کیفیت فرق جدی دارد. کارشناس قطعه را اندازه می‌گیرد و گزارش می‌دهد؛ مدیر امضای آخر را می‌زند که محموله از در کارخانه بیرون برود یا نه، و اگر اشتباه کند، پرونده‌اش در کمیسیون استانی بررسی می‌شود.

مدیر کنترل کیفیت بیشتر به محصول نگاه می‌کند: این محموله با استاندارد می‌خواند یا نه. مدیر تضمین کیفیت به روش کار نگاه می‌کند: فرایندی که این محموله را ساخت، طوری نوشته و اجرا شده که دفعه بعد هم درست بسازد یا نه. اولی با نمونه، آزمون و تایید خروج کار دارد؛ دومی با روش اجرایی، ممیزی، اقدام اصلاحی و شاخص.

این تفکیک در صنعت دارو از همه روشن‌تر است. کارخانه دارو معمولا دو واحد جدا دارد: QC که آزمایشگاه است و QA که مستندات، آزادسازی بچ و ممیزی را اداره می‌کند، و مدیر تضمین کیفیت معمولا بالای هر دو قرار می‌گیرد. در کارخانه‌های کوچک‌تر غذا، قطعه و مصالح، یک نفر هر دو کار را می‌کند و در آگهی هم یکی از دو عنوان را می‌نویسند.

از نظر قانون

پروانه اداره استاندارد فقط برای «مدیر کنترل کیفیت» تعریف شده است. مدیر تضمین کیفیت سمت سازمانی است و شرط قانونی جدا ندارد، مگر اینکه همان شخص به عنوان مدیر کنترل کیفیت هم معرفی شده باشد. در صنایع غذایی و دارویی، سازمان غذا و دارو هم «مسئول فنی» می‌خواهد؛ دستورالعمل ۱۴۰۴ اجازه داده فردی که چنین مسئولیت مشابهی از دستگاه دیگر دارد، اگر شرط‌ها را داشته باشد، مسئولیت کنترل کیفیت را هم به عهده بگیرد.

برای کسی که تصمیم می‌گیرد

اگر از آزمایشگاه و خط تولید آمده‌اید، راه طبیعی‌تر مدیر کنترل کیفیت است. اگر سال‌ها کار ممیزی و مستندسازی کرده‌اید، مدیر تضمین کیفیت به کارتان نزدیک‌تر است. فنی و حرفه‌ای استانداردی با همین نام دارد: «مدیر تضمین کیفیت» ۱۱۱ ساعت، با سقف شهریه حضوری حدود ۲۲٫۲ میلیون تومان در تهران برای ۱۴۰۵.

یک سایت بزرگ کاریابی در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ برای جستجوی «مدیر کنترل کیفیت»، «مدیر کیفیت»، «مدیر تضمین کیفیت» و «سرپرست کنترل کیفیت» روی هم ۳٬۱۰۶ آگهی نشان می‌داد که بیشترشان ربطی به کیفیت نداشتند. عنوان همه خوانده شد و ۱۸۸ آگهی ماند که هم کار کیفیت بود و هم سمت مدیر، سرپرست، رئیس یا مسئول؛ تست نرم‌افزار و کارهای خدماتی بی‌ربط کنار گذاشته شد. ۹۳ آگهی عنوان مدیر داشتند و ۹۵ آگهی سرپرست یا رئیس واحد کنترل یا تضمین کیفیت بودند.

این کار به کارخانه بسته است و برای همین ۱۱۰ آگهی بیرون از تهران بودند: ۷۸ آگهی در تهران، ۳۵ در البرز، ۱۴ در قم، ۱۲ در خراسان رضوی و ۱۰ در اصفهان و ۱۰ در مرکزی. از نظر صنعت، ۸۷ آگهی از شرکت‌های تولیدی و صنعتی، ۳۲ از دارو، ۱۶ از خودرو و قطعه و ۱۴ از کالاهای مصرفی بودند.

کارفرما از مدیر کیفیت چه می‌خواهد؟

از ۱۶۵ آگهی که رشته را نوشته بودند، ۸۰ آگهی مهندسی صنایع، ۵۳ مهندسی مکانیک، ۳۶ مهندسی شیمی، ۳۵ شیمی، ۳۰ مهندسی مواد و متالورژی و ۱۹ داروسازی را پذیرفته بودند. ۱۱۹ آگهی کارشناسی را کافی می‌دانستند، ۳۱ آگهی دست‌کم کارشناسی ارشد و ۱۰ آگهی دکترا خواسته بودند. ۱۰۷ آگهی سابقه را با عدد نوشته بودند و میانه آن ۵ سال بود؛ ۴۷ آگهی دقیقا ۵ سال و ۲۲ آگهی ۳ سال خواسته بودند.

در متن آگهی‌ها ممیزی در ۶۳ آگهی، مدیریت تیم در ۶۱، ISO 9001 در ۴۸، GMP که اصول ساخت خوب در دارو و غذاست در ۴۷، ابزارهای خودرویی مثل FMEA و APQP در ۲۳ و HACCP یا ISO 22000 در ۲۰ آگهی آمده بود. ۱۰۰ آگهی اکسل و ۷۹ آگهی زبان انگلیسی خواسته بودند.

پروانه، جنسیت و سن

فقط یک آگهی پروانه تایید صلاحیت مدیر کنترل کیفیت را پیش از استخدام الزامی کرده بود و ۹ آگهی ارتباط با اداره یا سازمان استاندارد را جزو کار نوشته بودند. دلیلش روشن است: پروانه را کارخانه بعد از استخدام برای همان واحد می‌گیرد. ۱۲۴ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۳۴ آگهی فقط آقا و ۵ آگهی فقط خانم خواسته بودند و ۱۰۵ آگهی پایان خدمت را برای آقایان شرط کرده بودند. ۱۳۵ آگهی سقف سن داشتند و رایج‌ترین سقف ۴۵ سال بود، در ۵۸ آگهی.

در سایت آگهی محلی وضع فرق می‌کرد: از ۷۳ آگهی که برای همین عبارت در تهران نشان داده شد، فقط یکی واقعا مدیر کنترل کیفیت بود و حقوقش را توافقی نوشته بود. کارخانه‌ها این سمت را بیشتر از سایت‌های کاریابی پر می‌کنند.

برای حقوق مدیر کنترل کیفیت دو گزارش معتبر حقوق عدد دارند. اولی گروهی به نام «عملیات، نظارت و کنترل کیفیت» در سطح مدیر دارد: میانه دریافتی این مدیران در تهران در ۱۴۰۴ حدود ۶۰ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۴۳٫۴ تا ۸۵ میلیون. ده درصد پایین کمتر از ۳۵ و ده درصد بالا بیش از ۱۰۶٫۹ میلیون می‌گرفتند. همین مدیران برای ۱۴۰۵ میانه ۷۵ میلیون تومان درخواست کرده بودند، با نیمه میانی ۶۰ تا ۱۲۰ میلیون و حدود ۱۳٫۸ درصد دریافتی‌شان بخش متغیر مثل پاداش بود. این گزارش خالص یا ناخالص بودن عدد را ننوشته است.

گزارش دوم گروه جدایی برای کیفیت ندارد و نزدیک‌ترین گروهش «مهندسی صنایع و مدیریت تولید» است، که بیشتر آگهی‌های کیفیت هم همین رشته را می‌خواهند. عددهایش خالص است و سه منطقه را جدا کرده: میانه دریافتی مدیران این گروه در پایان ۱۴۰۴ در تهران ۶۶، در شهرهای بزرگ ۵۵ و در شهرهای کوچک ۵۲ میلیون تومان بود. درخواستی همین مدیران برای ۱۴۰۵ در تهران ۹۳ میلیون با نیمه میانی ۷۱ تا ۱۲۷، در شهرهای بزرگ ۷۷ با نیمه میانی ۶۰ تا ۹۷ و در شهرهای کوچک ۷۷ با نیمه میانی ۵۹ تا ۱۰۳ میلیون تومان بود.

آگهی‌ها هم عدد داده بودند. از ۱۸۸ آگهی مدیر و سرپرست کیفیت، ۵۱ آگهی بازه حقوق نوشته بودند و میانه آن‌ها ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان بود: در تهران ۲۵ آگهی با میانه ۵۰ تا ۶۰ و در استان‌های دیگر ۲۶ آگهی با میانه ۴۲٫۵ تا ۶۰ میلیون. ۱۹ آگهی که عنوان مدیر داشتند، میانه ۶۰ تا ۸۰ میلیون پیشنهاد داده بودند. پایین‌ترین کف ۲۳ و بالاترین سقف ۲۰۰ میلیون تومان بود و هیچ آگهی کمتر از حداقل حقوق قانونی پیشنهاد نداده بود. آگهی‌ها ننوشته‌اند عدد خالص است یا ناخالص.

چه چیزی حقوق را بالا و پایین می‌برد؟

صنعت از همه مهم‌تر است. در گزارش اول، میانگین مدیران این گروه در صنعت کالای مصرفی و نفت و پتروشیمی بالای ۱۴۵ میلیون و در صنعتی و تولیدی ۱۱۷ میلیون تومان بود. بعد سابقه می‌آید: میانگین کمتر از سه سال سابقه ۵۳٫۵ و بیش از پانزده سال ۸۰٫۵ میلیون تومان بود. شیفت، پاداش کاهش ضایعات و سرویس هم بخش قابل توجهی از بسته را می‌سازند. داشتن پروانه اداره استاندارد کارفرما را از معرفی دوباره و توقف نشان استاندارد راحت می‌کند و در مذاکره به حساب می‌آید، ولی گزارش‌ها عددی جدا برای آن ندارند.