کارشناس کنترل کیفیت: کار روزانه در کارخانه، حقوق ۱۴۰۵ و راه استخدام

دوره‌های هر سطح روی نقشه زیر آمده است. روی هر دوره بزنید تا صفحه آن و آموزشگاه‌هایی که برگزارش می‌کنند را ببینید.

استاندارد کنترلر کیفیت فنی و حرفه‌ای ۱۵۰ ساعت است و سقف شهریه حضوری آن در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ حدود ۲۷ میلیون تومان است؛ نسخه مجازی حدود ۲۱٫۶ میلیون. برای سطح ماهر، استاندارد کنترل فرآیند آماری ۶۰ ساعت و حدود ۱۴٫۴ میلیون، کار با Minitab در SPC ۳۵ ساعت و حدود ۸٫۴ میلیون و تحلیل سیستم‌های اندازه‌گیری ۸۵ ساعت و حدود ۱۷ میلیون است. در سطح سوم، تحلیل خطا و اثرات آن ۵۸ ساعت و حدود ۱۱٫۶ میلیون و ممیز داخلی سیستم مدیریت کیفیت ۱۳۰ ساعت و حدود ۲۳٫۴ میلیون است.

ترتیب مهم‌تر از تعداد دوره است. کسی که هنوز کولیس را درست نمی‌خواند، از دوره آمار پیشرفته سودی نمی‌برد. بهترین تمرین سطح اول، اندازه گرفتن چند قطعه واقعی با نقشه و مقایسه عدد خود با یک بازرس باتجربه است.

کارشناس کنترل کیفیت کسی است که در کارخانه تصمیم می‌گیرد یک قطعه، یک بچ مواد یا یک کارتن محصول اجازه رفتن به مرحله بعد را دارد یا نه. معیار او نقشه فنی، مشخصات محصول و دستورالعمل بازرسی است، نه سلیقه. اگر قطر یک شفت باید بین دو عدد باشد، او آن را اندازه می‌گیرد؛ اگر رنگ یک کرم باید با نمونه مرجع یکی باشد، او مقایسه می‌کند و نتیجه را ثبت می‌کند.

در ۵ آبان ۱۴۰۵ در یک سایت بزرگ کاریابی ۴۸۳ آگهی برای همین کار دستی و میدانی کنترل کیفیت باز بود. ۲۳۹ آگهی صنعت خود را تولیدی و صنعتی نوشته بودند، ۴۱ آگهی خودرو و قطعه، ۳۸ آگهی کالای مصرفی تندگردش و ۳۲ آگهی دارو. پس این شغل به یک صنعت بسته نیست؛ هر جا خط تولید هست، کسی باید خروجی آن را بسنجد.

بازرس، تکنسین و کارشناس: سه اسم برای سه پله

در عنوان همان ۴۸۳ آگهی، ۳۲۲ بار کارشناس آمده بود، ۸۶ بار بازرس کنترل کیفیت و ۲۰ بار تکنسین. بازرس بیشتر کنار خط می‌ایستد و طبق برگه بازرسی اندازه می‌گیرد. تکنسین معمولا کاردانی دارد و دستگاه آزمون یا ابزار دقیق را کار می‌کند. کارشناس علاوه بر بازرسی، برگه بازرسی را می‌نویسد، گزارش عدم انطباق را پیگیری می‌کند و با تولید و خرید درباره علت عیب حرف می‌زند. در کارخانه‌های کوچک یک نفر هر سه کار را انجام می‌دهد.

این صفحه درباره همین نفر است. نگاه کلی به رشته کیفیت، فرق QC و QA در استانداردها و پروانه قانونی مدیر کنترل کیفیت در صفحه گروه آمده است.

هیچ کارخانه‌ای وقت ندارد ده هزار قطعه را یکی‌یکی اندازه بگیرد. کارشناس کنترل کیفیت به جای آن از محموله نمونه تصادفی برمی‌دارد و از روی تعداد عیب در نمونه درباره کل محموله تصمیم می‌گیرد. نمونه‌برداری در ۹۴ آگهی از ۴۸۳ آگهی صریح خواسته شده بود و در بقیه زیر عنوان بازرسی ورودی و نهایی پنهان است.

جدول AQL چطور خوانده می‌شود؟

رایج‌ترین روش، جدول‌های استاندارد ISO ۲۸۵۹-۱ است که به آن جدول AQL می‌گویند. سه چیز لازم است: اندازه محموله، سطح بازرسی و حد پذیرش کیفیت یا AQL. AQL در این استاندارد بدترین سطح کیفیتی است که هنوز قابل تحمل شمرده می‌شود.

• اندازه محموله: اگر محموله بین ۳٬۲۰۱ تا ۱۰٬۰۰۰ قطعه باشد و سطح بازرسی عمومی II انتخاب شود، جدول اول حرف کد L را می‌دهد.
• اندازه نمونه: جدول دوم برای حرف L می‌گوید ۲۰۰ قطعه تصادفی برداشته شود.
• عیب عمده با AQL ۲٫۵: اگر ۱۰ قطعه معیوب یا کمتر پیدا شود محموله پذیرفته می‌شود؛ ۱۱ قطعه یا بیشتر یعنی رد.
• عیب جزئی با AQL ۴٫۰: تا ۱۴ قطعه معیوب در همان نمونه ۲۰۰ تایی پذیرفته است و بیش از ۱۴ یعنی رد.

عیب بحرانی، یعنی عیبی که خطر جانی یا قانونی دارد، معمولا با حد صفر کنترل می‌شود. کارشناس تازه‌کار باید فرق عیب بحرانی، عمده و جزئی را برای محصول کارخانه خودش بداند، چون همین دسته‌بندی است که سرنوشت محموله را عوض می‌کند.

وقتی محموله رد می‌شود

رد شدن محموله پایان کار نیست. کارخانه می‌تواند کل محموله را صددرصد بازرسی کند و فقط قطعه‌های سالم را بردارد، بار را به تامین‌کننده برگرداند یا با مجوز مشتری بخشی را با شرط مصرف کند. تصمیم با مدیر کیفیت یا کمیته‌ای است که کارخانه تعیین کرده، اما شواهد و عددها را کارشناس کنترل کیفیت جمع می‌کند.

در غذا و دارو منطق همین است ولی نمونه به آزمایشگاه می‌رود و به جای اندازه، رطوبت، وزن، pH یا بار میکروبی سنجیده می‌شود. ۷۳ آگهی دیگر با عنوان کارشناس آزمایشگاه کنترل کیفیت جدا شمرده شد؛ آن کار بیشتر پشت دستگاه آزمایشگاه است تا کنار خط.

سابقه، سن و جنسیت

۲۱۸ آگهی از سابقه کار نوشته بودند و ۱۵۳ آگهی عدد داده بودند که میانه آن ۲ سال بود؛ بیشترشان ۱ تا ۳ سال خواسته بودند. ۱۱ آگهی کارآموزی بود. ۳۷۴ آگهی سقف سن گذاشته بودند که میانه آن ۴۰ سال بود و ۱۴۵ آگهی سقف ۳۵ سال یا کمتر. ۱۹۳ آگهی فقط آقا و ۷۲ آگهی ترجیحا آقا خواسته بودند؛ ۱۸۴ آگهی تفاوتی نگذاشته بودند و ۳۴ آگهی خانم را ترجیح داده بودند.

کجا آگهی بیشتر است؟

تهران با ۲۲۸ آگهی و البرز با ۷۱ آگهی نزدیک به دو سوم کل را داشتند. بعد از آن‌ها اصفهان ۲۶، قزوین ۲۴، خراسان رضوی ۲۳ و مرکزی ۲۱ آگهی داشتند. بیشتر این کارخانه‌ها در شهرک‌های صنعتی بیرون شهرند؛ ۲۱۶ آگهی سرویس رفت و برگشت داده بودند و ۲۶۰ آگهی ناهار.

کار در آگهی‌ها چه بود؟

گزارش‌نویسی در ۲۷۴ آگهی، کنترل ورودی در ۱۷۲، عدم انطباق در ۱۶۲، کنترل حین تولید در ۱۴۲، محصول نهایی در ۱۱۰، ابزار اندازه‌گیری در ۱۰۷ و نمونه‌برداری در ۹۴ آگهی آمده بود. نقشه‌خوانی و تلرانس در ۶۷ آگهی خواسته شده بود و ابزارهای آماری مثل SPC و Minitab فقط در ۳۰ آگهی. یعنی برای شروع، دقت در اندازه‌گیری و گزارش مهم‌تر از روش‌های پیشرفته آماری است.

هیچ‌کدام از ۴۸۳ آگهی گواهی فنی و حرفه‌ای را شرط نکرده بودند. کارفرما مدرک دانشگاهی و توان کار با ابزار را می‌سنجد؛ دوره کوتاه بیشتر برای یاد گرفتن خود کار به درد می‌خورد تا برای کاغذ.

در سایت آگهی محلی، جست‌وجوی کنترل کیفیت در تهران فقط چند آگهی کارخانه‌ای داشت؛ دو آگهی بازرس در شهرک صنعتی خاوران و صفادشت ۳۰ تا ۵۰ و ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند.

برای حقوق کارشناس کنترل کیفیت سه عدد جدا وجود دارد و نباید با هم قاطی شوند: آنچه کارشناس‌ها در پایان ۱۴۰۴ واقعا گرفته‌اند، آنچه برای ۱۴۰۵ درخواست کرده‌اند و آنچه آگهی‌های امروز پیشنهاد می‌دهند.

دو گزارش حقوق، دو عدد متفاوت

یک گزارش معتبر حقوق که خانواده‌ای با نام عملیات، نظارت و کنترل کیفیت دارد، میانه حقوق دریافتی کارشناسان این خانواده در تهران را در ۱۴۰۴ حدود ۴۰ میلیون تومان در ماه آورده است؛ ۱۰ درصد پایین کمتر از ۲۱ و ۱۰ درصد بالا بیشتر از ۶۵ میلیون گرفته‌اند. میانه حقوق درخواستی همین گروه برای ۱۴۰۵ حدود ۶۰ میلیون تومان است و نیمه میانی آن ۴۰ تا ۷۰ میلیون. حدود ۱۲ درصد دریافتی این گروه پاداش و کارانه بوده است. این گزارش نمی‌گوید عدد خالص است یا ناخالص.

گزارش دیگری که حقوق خالص را جدا نوشته، برای کنترل کیفیت خانواده جدا ندارد. نزدیک‌ترین خانواده آن مهندسی صنایع و مدیریت تولید، پروژه و عملیات در سطح کارشناس است، همان رشته‌ای که بیشترین آگهی‌ها خواسته بودند. میانه دریافتی خالص پایان ۱۴۰۴ در این خانواده در تهران ۳۰، در شهرهای بزرگ ۲۵ و در شهرهای کوچک ۲۷ میلیون تومان است. عدد شهرهای کوچک بیشتر از شهرهای بزرگ است، چون بسیاری از کارخانه‌ها در شهرک‌های صنعتی شهرهای کوچک‌اند.

فاصله ۳۰ و ۴۰ میلیون از نمونه و تعریف خانواده می‌آید: خانواده اول کارشناس تضمین کیفیت و بازرس فرایند را هم دارد و خانواده دوم همه کارشناس‌های تولید را. برای کارشناس تازه‌کار کنترل کیفیت، عدد خانواده دوم به واقعیت نزدیک‌تر است.

آگهی‌ها چه پیشنهاد می‌دهند؟

۱۷۷ آگهی از ۴۸۳ آگهی بازه حقوق داده بودند. میانه کف آن‌ها ۳۰ و میانه سقف ۴۰ میلیون تومان بود. در ۷۹ آگهی تهران این بازه ۳۰ تا ۴۵ و در ۹۸ آگهی شهرهای دیگر ۳۰ تا ۴۰ میلیون بود. بازرس‌ها با ۲۷ آگهی و کارشناس‌ها با ۱۲۵ آگهی هر دو ۳۰ تا ۴۰ میلیون پیشنهاد گرفته بودند؛ فرق این دو بیشتر در مسیر پیشرفت است تا حقوق شروع. ۱۰ آگهی کفی کمتر از حداقل حقوق قانونی گذاشته بودند و کف آگهی‌ها از ۲۰ تا ۶۰ میلیون پراکنده بود.

چه چیزی حقوق را بالا می‌برد؟

• صنعت: در همان گزارش خانواده کنترل کیفیت، شرکت‌های نفت و گاز و دارو بالاتر از شرکت‌های صنعتی و تولیدی عمومی بودند.
• پله شغلی: سرپرست کنترل کیفیت در ۱۶ آگهی ۴۰ تا ۵۲٫۵ و مدیر کنترل کیفیت در ۲۱ آگهی ۶۰ تا ۸۰ میلیون پیشنهاد گرفته بودند.
• مهارت: نقشه‌خوانی، کار با CMM، روش‌های آماری و آشنایی با ISO ۹۰۰۱.
• شیفت: حق شیفت و اضافه‌کاری جدا حساب می‌شود؛ پیش از امضای قرارداد بپرسید عدد آگهی شامل آن‌ها هست یا نه.