چطور یوتیوبر شویم: قدم‌های شروع، شرط درآمد و درآمد یوتیوبرهای ایرانی

فنی و حرفه‌ای برای یوتیوب دوره دارد؟

در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای استان تهران، هیچ استانداردی به نام یوتیوب، اینستاگرام یا شبکه‌های اجتماعی نیست. نزدیک‌ترین‌ها، با شهریه حضوری ۱۴۰۵: «تولید محتوای الکترونیکی با گوشی هوشمند» ۳۴ ساعت و حدود ۹٫۷ میلیون تومان، «کارور PREMIERE» ۴۸ ساعت و حدود ۱۲٫۷ میلیون، «فیلم نامه نویس» ۱۳۰ ساعت و حدود ۱۷٫۵ میلیون، «گوینده» ۱۶۰ ساعت و حدود ۲۱٫۵ میلیون، «تصویر بردار» ۳۸۰ ساعت و حدود ۵۱٫۱ میلیون و «تدوینگر تصویر» ۵۱۷ ساعت و حدود ۶۹٫۵ میلیون تومان. دوره مجازی همین استانداردها ۸۰ درصد قیمت حضوری است.

مدرک یوتیوبری به کار می‌آید؟

در کار با حقوق، کارفرما نمونه کار و تدوین آزمایشی را می‌بیند و ۱۹۷ آگهی از ۲۳۰ آگهی هیچ رشته‌ای نخواسته بودند. گواهی فنی و حرفه‌ای برای مهارت‌هایی مثل تدوین و تصویربرداری سند معتبری است، اما برای کانال خودت آنچه بیننده می‌بیند ویدیوست. پیش از ثبت‌نام در هر دوره بپرس چند ساعت آن ساختن و منتشر کردن ویدیوی واقعی است.

یوتیوبر کسی است که ویدیو می‌سازد، آن را در کانال خودش در یوتیوب منتشر می‌کند و مخاطبی دارد که برای ویدیوهای تازه‌اش برمی‌گردد. دانشنامه‌ها یوتیوبر را نوعی چهره اینترنتی تعریف می‌کنند که شهرتش را از همین ویدیوها گرفته است؛ اما برای کسی که می‌خواهد یوتیوبر شود، این کار بیشتر یک کار تولیدی و پیوسته است تا راهی برای مشهور شدن.

کار یک یوتیوبر از ایده تا انتشار

هر ویدیو چند مرحله دارد: پیدا کردن ایده، نوشتن سناریو، فیلم‌برداری یا ضبط صفحه، تدوین، ساختن تامبنیل، نوشتن عنوان و توضیح، انتشار، جواب دادن به نظرها و در آخر خواندن آمار برای ویدیوی بعدی. در کانال یک‌نفره همه این‌ها کار یک نفر است. در کانال‌های بزرگ‌تر این مرحله‌ها بین چند نفر تقسیم می‌شود و همین تقسیم کار است که در آگهی‌های استخدام دیده می‌شود: ادیتور، سناریونویس، طراح تامبنیل، ادمین و مدیر کانال.

دو راه برای کار در یوتیوب

راه اول ساختن کانال خودت است؛ درآمدش دیر می‌رسد، به قانون‌های پلتفرم و وضع تحریم بستگی دارد و هیچ ضمانتی ندارد. راه دوم کار در تیم یک کانال یا یک برند است؛ حقوق ماهانه دارد و برای شروع، تجربه و نمونه کار می‌سازد. در آگهی‌هایی که خواندیم، کانال‌ها و برندها برای همین کارها تدوینگر، سناریونویس و ادمین می‌خواستند، نه «یوتیوبر».

یوتیوبر، ولاگر یا کانتنت کریتور؟

ولاگ یک قالب ویدیو است، یعنی روایت روزمره با دوربین؛ یوتیوبر با پلتفرمش شناخته می‌شود و می‌تواند ولاگ، آموزش، بازی یا مستند بسازد. کسی که بیشتر ویدیوی کوتاه برای پیج برندها می‌سازد یا پخش زنده دارد، در صفحه کانتنت کریتور و استریمر راهنمای جدا دارد.

یوتیوب از ۱۳۸۸ در ایران فیلتر است. اینترنت بین‌الملل در خرداد ۱۴۰۵ بعد از ماه‌ها محدودیت دوباره وصل شد، اما یوتیوب همچنان فیلتر ماند. کاربران داخل ایران، از بیننده تا خود یوتیوبر، با فیلترشکن به یوتیوب می‌رسند.

مسئله اصلی پول است. یوتیوب صلاحیت برنامه همکاری را از کشوری می‌خواند که در تنظیمات کانال ثبت شده و ایران در فهرست کشورهای این برنامه نیست. پول تبلیغ هم از راه ادسنس پرداخت می‌شود؛ گوگل می‌گوید کسی که در کشوری تحت تحریم حضور دارد نمی‌تواند وارد ادسنس شود، کشور پرداخت ادسنس بعدا عوض نمی‌شود و برای جابه‌جایی باید حساب را بست و حساب تازه ساخت. یک رسانه فناوری ایرانی هم نوشته است که در ایران هیچ مرجع قانونی و رسمی برای درآمد از یوتیوب و نقد کردن آن وجود ندارد.

راه‌هایی که دست‌به‌دست می‌شود و خطرشان

همان رسانه نوشته است که یوتیوبرها برای دریافت پول سراغ آشنایی در خارج از کشور یا شرکت‌های واسط می‌روند و در این حالت ادسنس را همان فرد تنظیم و به کانال وصل می‌کند. معنایش این است که حساب و پول، از نظر گوگل، مال کس دیگری است. یک گزارش تبلیغاتی از همین شرکت‌ها، کارمزد را دست‌کم ۲۰ درصد نوشته و گوگل هم می‌گوید اگر اطلاعات مالیاتی آمریکا ثبت نشود، از حساب شخصی ۲۴ درصد کل درآمد برداشت می‌شود. راه تا کار هیچ‌کدام از این راه‌ها را پیشنهاد نمی‌کند؛ اینجا فقط می‌گوییم چه چیزی از دست تو بیرون می‌رود: مالکیت حساب پول و گاهی کنترل خود کانال.

آنچه بدون ادسنس هم کار می‌کند

بیننده‌ای که کانال یوتیوب جمع می‌کند، جای دیگری هم ارزش دارد. تبلیغ مستقیم برای برندها، ویدیوی سفارشی برای شرکت‌ها، فروش دوره یا محصول خودت و انتشار همان ویدیوها در آپارات، به ادسنس وابسته نیستند. بعد از افت درآمد در آذر ۱۴۰۴، یکی از یوتیوبرهای فارسی‌زبان در گفت‌وگویی گفت یوتیوبرها با اسپانسر گرفتن می‌توانند این افت را جبران کنند، اما هنوز یاد نگرفته‌اند یوتیوب را مثل یک کسب‌وکار ببینند و برای اسپانسر پیشنهاد بنویسند.

در ۲۵ آذر ۱۴۰۴ چند رسانه از قول یوتیوبرها گزارش دادند درآمد هر هزار بازدید کانال‌های فارسی از ۳ تا ۸ دلار به ۰٫۲ تا ۱ دلار رسیده و درآمد بسیاری ۸۰ تا ۱۰۰ درصد کم شده است. همین گزارش‌ها گفتند گوگل بازدیدهای داخل ایران را حتی با فیلترشکن بهتر تشخیص می‌دهد. گوگل خودش در این باره چیزی اعلام نکرده و این عددها گفته خود یوتیوبرهاست. یکی گفت از ۱۱ دلار به یک دلار رسیده و برای ویدیویی با ۴۰۰ هزار بازدید حدود ۴۰۰ دلار گرفته است؛ دیگری افتی بسیار کمتر، از حدود ۴٫۵ به ۳٫۲ دلار، گزارش کرد و سومی گفت افتش ربطی به این تغییر نداشته است. پس افت برای همه یکسان نبود.

طبق همان گزارش‌ها، بیشترین افت را کانال‌های سرگرمی، بازی و ولاگ دیدند که اسپانسر خارجی یا درآمد دلاری دیگری نداشتند و درآمد ماهانه بعضی‌شان به یک‌پنجم یا یک‌دهم رسید. راه‌هایی که خود یوتیوبرها پیش گرفتند: ویدیو به زبان انگلیسی برای بیننده خارج از ایران، تبلیغ مستقیم، و فعالیت هم‌زمان در پلتفرم‌های دیگر.

درآمد یوتیوبر‌ها در دنیا از کجا می‌آید؟

یوتیوب درآمد را با دو عدد گزارش می‌کند. CPM هزینه‌ای است که تبلیغ‌دهنده برای هر هزار نمایش تبلیغ می‌پردازد، پیش از سهم یوتیوب. RPM درآمدی است که بعد از کسر سهم یوتیوب برای هر هزار بازدید به سازنده می‌رسد و همه بازدیدها را می‌شمارد، حتی آن‌هایی که تبلیغ نداشتند؛ برای همین RPM همیشه از CPM کمتر است. RPM فقط از تبلیغ نیست: عضویت کانال، سهم یوتیوب پرمیوم و حمایت مالی بیننده‌ها در پخش زنده هم در آن حساب می‌شود.

کار با حقوق در کنار یوتیوب

برای کسی که می‌خواهد زودتر درآمد ثابت داشته باشد، کار در تیم کانال‌ها و برندها عدد روشن‌تری دارد. گزارش‌های معتبر حقوق برای یوتیوبر گروه جدایی ندارند. نزدیک‌ترین گروه‌ها مشاغل فیلم و سینما هستند، که تدوینگر و تصویربردار را هم در بر می‌گیرد، و کارشناسان تولید محتوا. حقوق دریافتی و درخواستی را جدا آورده‌ایم، چون رقمی که در بیشتر سایت‌ها با نام «حقوق» آمده، حقوق درخواستی سال بعد است، نه پولی که واقعا گرفته شده.

شرکت‌ها کمتر «یوتیوبر» استخدام می‌کنند؛ آن‌ها کسی را می‌خواهند که یکی از کارهای پشت کانال را خوب انجام دهد. در ۲۶ مهر ۱۴۰۵ همه آگهی‌های فعال یک سایت کاریابی را که کلمه یوتیوب در عنوان یا متنشان بود جمع کردیم: ۲۳۰ آگهی. فقط ۱۰ آگهی یوتیوب را در عنوان شغل داشتند. بقیه بیشتر تدوینگر و تولیدکننده ویدیو (۷۷ آگهی)، ادمین و کارشناس شبکه‌های اجتماعی (۵۸)، تولید محتوا (۳۳) و بازاریابی (۲۶) بودند که یوتیوب یکی از پلتفرم‌های کارشان بود.

مهارت‌هایی که بیشتر از همه خواسته شده بود

• ابزارهای هوش مصنوعی: ۱۱۶ آگهی، یعنی تقریبا نصف آگهی‌ها؛ از نوشتن عنوان و متن تا ساختن بخشی از تصویر ویدیو.
• تدوین: Premiere در ۱۰۱ آگهی، After Effects در ۷۹، CapCut در ۳۵ و DaVinci Resolve در ۲۸ آگهی.
• سناریو و متن ویدیو: ۱۰۰ آگهی.
• نمونه کار: ۹۳ آگهی؛ مدرک کمتر مهم بود و ۱۹۷ آگهی از ۲۳۰ هیچ رشته تحصیلی را شرط نکرده بودند.
• ویدیوی کوتاه و شورتس: ۶۵ آگهی، و آپارات در کنار یوتیوب در ۳۸ آگهی.

شرط‌ها و نوع همکاری

۱۷۲ آگهی تمام‌وقت بودند و ۴۱ آگهی دورکاری را ممکن می‌دانستند. ۱۶۴ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۵۰ آگهی فقط خانم یا ترجیحا خانم می‌خواستند و ۱۶ آگهی فقط آقا یا ترجیحا آقا. ۵۶ آگهی پایان خدمت سربازی را خواسته بودند و ۱۳۷ آگهی سقف سنی گذاشته بودند که میانه‌اش ۳۵ سال بود. آگهی‌هایی که یوتیوب در عنوانشان بود، از ۸ تا ۱۲ میلیون تومان برای کارآموز تدوین مستند تا ۵۰ تا ۷۰ میلیون برای ادیتور حرفه‌ای یک کانال انگلیسی‌زبان پیشنهاد می‌دادند.

آگهی‌های محلی: آزمون تدوین به جای رزومه

در همان روزها ۳۸ آگهی یک سایت نیازمندی را در هفت شهر خواندیم. ۱۳ آگهی کار با پرداخت برای یک کانال موجود بود، بیشتر ادیتور، و هشت‌تایشان دورکاری را می‌پذیرفتند. هفت آگهی به جای رزومه یک تدوین آزمایشی یا نمونه کار خواسته بودند؛ مثلا تدوین یک ویدیوی کوتاه یک دقیقه‌ای یا دو تا پنج دقیقه‌ای. هیچ‌کدام عدد حقوق ننوشته بودند. ۹ آگهی دیگر شراکت یا همکاری بی‌مزد تا وقتی کانال درآمد بگیرد پیشنهاد می‌دادند، دو تایشان با تقسیم سود نصف‌نصف بعد از درآمدزایی.