پادکستر کیست؟ کار پادکستر، راه ساختن پادکست و درآمد پادکست در ایران

فنی و حرفه‌ای برای پادکست دوره دارد؟

در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران استانداردی به اسم پادکست نیست. دو استاندارد به کار پادکستر نزدیک‌اند: «گوینده» با ۱۶۰ ساعت و شهریه حدود ۲۱٫۵ میلیون تومان حضوری و ۱۷٫۲ میلیون تومان آنلاین، و «صدابردار استودیو» با ۱۹۲ ساعت و حدود ۲۵٫۸ میلیون تومان حضوری و ۲۰٫۶ میلیون تومان آنلاین. اولی صدا و بیان را می‌سازد و دومی ضبط و تدوین را.

برای بخش‌های دیگر، مثل نوشتن، مصاحبه و جذب اسپانسر، دوره کوتاه و کار روی برنامه خودت بیشتر کمک می‌کند. پیش از ثبت‌نام بپرس دوره چند ساعت کار عملی پشت میکروفون دارد و آیا در پایان یک قسمت کامل با بازخورد مربی تحویل می‌دهی یا نه.

پادکستر کسی است که یک برنامه صوتی دنباله‌دار می‌سازد: موضوع را انتخاب می‌کند، برای هر قسمت متن یا طرح گفت‌وگو می‌نویسد، پشت میکروفون می‌رود، فایل را تدوین می‌کند و آن را در اپلیکیشن‌های پادکست منتشر می‌کند. فرقش با گوینده این است که گوینده متن دیگران را می‌خواند، اما پادکستر صاحب برنامه است و خودش تصمیم می‌گیرد چه بگوید، با چه کسی حرف بزند و هر قسمت کی منتشر شود.

امروز بسیاری از پادکست‌ها تصویر هم دارند. به نسخه تصویری ویدیوکست یا پادکست ویدیویی می‌گویند: همان گفت‌وگو جلوی دو یا سه دوربین ضبط می‌شود، نسخه کامل در یوتیوب یا آپارات می‌رود و تکه‌های کوتاهش ریلز می‌شود. در ۷ آگهی از ۲۵ آگهی کاری که از شهریور تا آبان ۱۴۰۵ پادکست را جزو کار خواسته بودند، صریحا ویدیوکست یا پادکست ویدیویی آمده بود و ۹ آگهی کار با دوربین را هم خواسته بودند.

شغل پادکستر: چهار نقش که گاهی یک نفر همه را دارد

• میزبان یا مجری: صدای برنامه است؛ سؤال می‌پرسد، روایت می‌کند و مهمان را راحت می‌کند. در پادکست شرکت‌ها همین نقش را «مجری پادکست» می‌نامند.
• تهیه‌کننده: موضوع قسمت‌ها را می‌چیند، مهمان دعوت می‌کند، زمان ضبط و انتشار را نگه می‌دارد و با اسپانسر قرار می‌گذارد.
• نویسنده و پژوهشگر: پیش از ضبط درباره موضوع می‌خواند، پرسش‌ها را می‌نویسد و برای پادکست روایی متن کامل آماده می‌کند.
• تدوینگر صدا: مکث‌ها و اشتباه‌ها را برمی‌دارد، نویز را می‌گیرد، موسیقی می‌گذارد و بلندی صدا را یکدست می‌کند.

پادکستر مستقل معمولا هر چهار کار را خودش انجام می‌دهد. در برنامه‌های بزرگ‌تر و پادکست برندها این نقش‌ها بین دو تا چهار نفر تقسیم می‌شود و هر کدام می‌تواند یک شغل جدا باشد: مجری با قرارداد پاره‌وقت، تدوینگری که برای هر دقیقه دستمزد می‌گیرد، یا تهیه‌کننده‌ای که پادکست یک شرکت را از ایده تا انتشار می‌سازد.

یک قسمت پادکست چقدر کار دارد؟

زمان ضبط معمولا از خود قسمت طولانی‌تر است، چون شروع دوباره، مکث و حرف‌های اضافه دارد؛ تدوین هم معمولا از خود قسمت وقت بیشتری می‌گیرد. پیش از ضبط هم باید درباره موضوع خواند و با مهمان هماهنگ کرد. پادکست روایی که متن کامل دارد بیشترین وقت را برای نوشتن می‌خواهد. برای همین بیشتر پادکسترهای تازه‌کار هفته‌ای یا دو هفته یک بار منتشر می‌کنند و هر روز را برای کسی می‌گذارند که تیم دارد.

برای کسی که در ایران زندگی می‌کند، درآمد پادکست بیشتر از بیرون پلتفرم می‌آید تا از خود پلتفرم. پنج راه اصلی این‌هاست، از پرپول به کم‌پول برای بیشتر برنامه‌ها.

۱. اسپانسر و تبلیغ داخل قسمت

برند پول می‌دهد تا میزبان در شروع، وسط یا پایان قسمت از او نام ببرد. در پادکست‌های فارسی بیشتر تبلیغ‌ها را خود میزبان با لحن برنامه می‌خواند. تبلیغ وسط قسمت که ۳۰ تا ۶۰ ثانیه است گران‌ترین جایگاه است و تبلیغ پایان قسمت ارزان‌ترین، چون بخشی از شنونده‌ها تا آخر نمی‌مانند. تبلیغی که برند از پیش ضبط کرده هم ارزان‌تر از تبلیغی است که میزبان می‌خواند.

طبق گزارشی که آبان ۱۴۰۴ منتشر شد، تعرفه اعلام‌شده اسپانسری هشت پادکست پرمخاطب فارسی به ترتیب ۲۵۰، ۱۵۰، ۱۲۰، ۱۱۵، ۱۰۰، ۹۰، ۶۸ و ۶۰ میلیون تومان بود؛ یعنی چهار برنامه از هشت برنامه، نیمی از آن‌ها، بیش از ۱۰۰ میلیون تومان. این عددها مال سرشناس‌ترین برنامه‌هاست، نه یک پادکست تازه. برای برنامه کوچک‌تر، تعرفه را معمولا با شمردن شنونده حساب می‌کنند: قیمت هر هزار بار شنیده شدن، ضرب در تعداد شنیدن یک قسمت. اسپانسرها برای شمردن شنونده بیشتر به آمار پادگیری نگاه می‌کنند که بیشتر شنونده‌های ایرانی با آن گوش می‌دهند؛ پس آمار هر قسمت را از روز اول نگه دار.

۲. پادکست برند: ساختن پادکست برای یک شرکت

شرکت‌ها پادکست خودشان را راه می‌اندازند و برایش مجری، تهیه‌کننده یا تدوینگر استخدام می‌کنند یا ساختش را به یک تیم بیرونی می‌سپارند. در آگهی‌های شهریور تا آبان ۱۴۰۵، یک تولیدکننده غذای خشک سگ و گربه برای پادکست ویدیویی‌اش مجری پاره‌وقت با پیشنهاد ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان در ماه می‌خواست و یک آموزشگاه آنلاین فروشندگی طلا کارشناس ارشدی که ویدیوکستش را اداره کند، با ۵۵ تا ۷۵ میلیون تومان. برای پادکستری که نمونه کار خوب دارد، این کم‌نوسان‌ترین راه درآمد است.

۳. سفارش تولید با دستمزد دقیقه‌ای

بخشی از درآمد تولید پادکست از سفارش پروژه‌ای می‌آید. در فهرست قیمت یک بازار خدمات که ۵ آبان ۱۴۰۵ به‌روز شده بود، میانه بازار برای گویندگی ۴۵۰ تا ۷۵۰ هزار تومان برای هر دقیقه و هر گوینده بود، برای تدوین صوت ۳۷۵ تا ۷۲۵ هزار تومان در دقیقه، برای گذاشتن موسیقی ۲۲۵ تا ۵۰۰ هزار تومان در دقیقه و برای طراحی کاور ۵۰۰ هزار تا ۱٫۲۵ میلیون تومان. یک قسمت سی‌دقیقه‌ای با این نرخ‌ها فقط برای تدوین ۱۱٫۲۵ تا ۲۱٫۷۵ میلیون تومان می‌شود. این ضرب ساده ماست و هر سفارش‌دهنده‌ای چنین مبلغی نمی‌پردازد، اما نشان می‌دهد چرا تدوین صدا برای خیلی از پادکسترها درآمد ثابت‌تری از خود برنامه‌شان است.

۴. حمایت مالی شنونده‌ها

درگاه‌های ایرانی حمایت مالی به سازنده اجازه می‌دهند لینک حمایت یا باشگاه با اشتراک ماهانه بسازد. این پول معمولا از گروه کوچکی از شنونده‌های وفادار می‌آید و برای بیشتر برنامه‌ها فقط بخشی از هزینه را می‌پوشاند. در یکی از این درگاه‌ها ۱۰ درصد هر تراکنش کیف پول تومانی بابت مالیات کسر می‌شود و سازنده برای آن پرونده مالیاتی جدا لازم ندارد. سایت‌های حمایت خارجی و سهم تبلیغ پلتفرم‌های جهانی برای ساکن ایران بسته‌اند.

۵. پلتفرم‌های پولی و فروش محصول

دست‌کم یک پلتفرم کتاب صوتی ایرانی پادکست اختصاصی خودش را ساخته است، و بعضی پادکسترها دوره، کتاب یا خدمت خودشان را به شنونده‌ها می‌فروشند. اما خود انتشار در این پلتفرم‌ها پولی نمی‌دهد: وقتی یک پلتفرم کتاب صوتی در فروردین ۱۴۰۵ پادکست‌های فارسی را رایگان منتشر کرد، اعلام کرد هیچ منفعت مالی برای دو طرف در کار نیست.

در یک سایت بزرگ کاریابی، ۵ آبان ۱۴۰۵، همه آگهی‌های زنده‌ای که کلمه‌های پادکست، پادکستر، ویدیوکست، گوینده، تدوین صدا یا صداگذاری داشتند خوانده شد: ۲۹۶ آگهی. فقط آگهی‌هایی شمرده شد که ساختن یا اجرای پادکست واقعا جزو کار بود؛ مثلا آگهی کتابداری که «آشنایی با نرم‌افزار پادکست» خواسته بود یا فروشنده‌ای که تبلیغ در پادکست می‌فروخت کنار رفت. ۲۵ آگهی ماند که از ۷ شهریور تا ۴ آبان ۱۴۰۵ منتشر شده بودند.

• فقط ۳ آگهی کلمه پادکست را در عنوان شغل داشتند. ۲۲ آگهی دیگر عنوان‌هایی مثل کارشناس تولید محتوا، ویدئوگرافر، تدوینگر، صدابردار و گوینده داشتند و پادکست بخشی از کارشان بود. یعنی پادکستر حقوق‌بگیر بیشتر با همین عنوان‌ها استخدام می‌شود.
• ۲۰ آگهی در تهران بود، ۲ در خراسان رضوی، ۲ در البرز و ۱ در سمنان. ۵ آگهی دورکاری را می‌پذیرفتند.
• ۱۴ آگهی تمام‌وقت، ۶ تمام‌وقت یا پاره‌وقت، ۴ پاره‌وقت و ۱ پروژه‌ای بود. ۴ آگهی کارآموزی بودند.
• ۱۲ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۵ آگهی فقط خانم و ۲ آگهی فقط آقا می‌خواستند و ۶ آگهی یکی را ترجیح می‌دادند. ۷ آگهی پایان خدمت سربازی خواسته بودند و ۱۴ آگهی سقف سن داشتند، بیشتر بین ۳۵ تا ۴۰ سال.
• سناریو در ۱۰ آگهی، دوربین در ۹، ویدیوکست در ۷، مصاحبه در ۶ و تدوین تصویر با Premiere در ۵ آگهی آمده بود؛ نرم‌افزار تدوین صدای Adobe Audition فقط در ۱ آگهی. بازار کار امروز پادکستری می‌خواهد که تصویر هم بلد باشد.

کارفرماها از صنعت‌های دور از هم بودند: تولیدکننده غذای حیوانات خانگی، کارگزاری بورس، شرکت مدیریت دارایی، کلینیک دندان‌پزشکی، موسسه کتاب گویا که صدابردار با ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان می‌خواست و اپلیکیشن بارداری که دو گوینده، یک خانم و یک آقا، می‌خواست. کمترین پیشنهاد مال کارآموزی پادکست و ویدیوکست در یک استودیوی پادکست بود، ۵ تا ۸ میلیون تومان، و بیشترین ۵۵ تا ۷۵ میلیون تومان برای کارشناس ارشد محتوا.

آگهی‌های گویندگی و پادکست در سایت آگهی محلی

در یک سایت آگهی محلی، آگهی‌های تهران با کلمه‌های پادکست و گوینده ۲۰ آگهی بود که از ۲۳ مرداد تا ۴ آبان ۱۴۰۵ منتشر شده بودند. فقط ۲ آگهی از ۲۰ آگهی کارفرمایی بود که برای پادکست نیرو می‌خواست: یک برنامه با قالب یوتیوب که هم‌میزبان خانم با دستمزد ۴ میلیون تومان برای هر روز کاری ۶ ساعته می‌خواست، و یک گروه رسانه‌ای که تولیدکننده پادکست دعوت می‌کرد. ۵ آگهی را خود گوینده‌ها برای معرفی خدماتشان گذاشته بودند.

به دو نوع آگهی دقت کن. یکی آگهی «استخدام گوینده» که در متنش «استخدام بعد از دوره آموزشی» آمده است؛ یعنی اول باید هزینه دوره را بدهی و استخدامی در کار نیست. دیگری تیمی که می‌گوید کانال «برای شروع درآمدی ندارد» و دستمزد را به روزی موکول می‌کند که کانال پول دربیاورد. در هر دو حالت پیش از هر قرار، دستمزد هر قسمت و مالکیت فایل‌ها را کتبی کن.

گزارش‌های حقوق گروهی برای پادکست، گویندگی یا صدا ندارند. نزدیک‌ترین گروه که همین نوع کار را می‌کند «تولید محتوا و نویسندگی» است، چون پادکستر حقوق‌بگیر در عمل عضو تیم محتوای یک شرکت است. ما سطح کارشناس ارشد و مدیر را آورده‌ایم، چون تهیه‌کننده‌ای که یک پادکست برند را اداره می‌کند معمولا در همین سطح‌ها کار می‌کند. حقوق دریافتی یعنی آنچه این افراد در پایان ۱۴۰۴ واقعا گرفته‌اند و حقوق درخواستی آنچه برای ۱۴۰۵ خواسته‌اند؛ این دو یکی نیستند و فاصله‌شان برای کارشناس ارشد ۳۷ درصد و برای مدیر ۴۵ درصد بود.

چه چیزی درآمد را بالا می‌برد؟

• تصویر: پادکستری که ویدیوکست را هم ضبط و تدوین می‌کند به همان آگهی‌هایی می‌رسد که دوربین و Premiere خواسته‌اند.
• نمونه کار: نیمی از آگهی‌ها نمونه کار خواسته بودند؛ سه قسمت خوب از برنامه خودت از هر مدرکی بیشتر کار می‌کند.
• چند منبع با هم: پادکستر مستقل معمولا اسپانسر، سفارش تدوین و حمایت شنونده را کنار هم می‌گذارد؛ هیچ‌کدام به‌تنهایی برای بیشتر برنامه‌ها کافی نیست.
• شهر: ۲۰ آگهی از ۲۵ آگهی در تهران بود و استودیوها و اسپانسرها هم بیشتر همان‌جا هستند؛ دورکاری فقط در ۵ آگهی پذیرفته می‌شد.