نماینده علمی چیست؟ حقوق ۱۴۰۵، شرایط استخدام و کار روزانه

فنی و حرفه‌ای استانداردی با نام نماینده علمی ندارد. برای مهارت فروش، استاندارد عمومی «بازاریاب» ۱۵۰ ساعت است و شهریه حضوری آن در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ حدود ۲۹٫۲ میلیون تومان است. دانش دارو و بدن را معمولا خود رشته دانشگاهی می‌دهد و آموزش محصول را شرکت استخدام‌کننده.

برای کسی که هنوز استخدام نشده، بیشترین اثر را دو چیز دارد: داروشناسی همان خطی که می‌خواهد در آن کار کند و تمرین معرفی کوتاه محصول. گواهی دوره در آگهی‌ها شرط نبود؛ آنچه شرط بود رشته، سن و زبان بود.

نماینده علمی همان کسی است که در آگهی‌ها با نام مدرپ، فارمارپ یا Medical Representative می‌بینید. کارفرمایش شرکت تولیدکننده یا واردکننده است و مشتری‌اش پزشک، داروساز و کادر درمان. او با بیمار سر و کار ندارد و نسخه هم نمی‌نویسد؛ کارش این است که پزشک محصول شرکت را بشناسد، به آن اعتماد کند و در جای درستش از آن استفاده کند.

کار روزانه در شرح وظایف آگهی‌ها

ما شرح وظایف ۷۱۸ آگهی نماینده علمی آبان ۱۴۰۵ را خواندیم. تصویری که از آن‌ها درمی‌آید این است:

• ویزیت پزشک: در ۶۰۲ آگهی (۸۴٪) از پزشک یا مطب نام برده شده بود. بیشتر روز در اتاق انتظار مطب و بخش بیمارستان می‌گذرد.
• سر زدن به داروخانه: در ۴۹۱ آگهی (۶۸٪) داروخانه هم جزو مسیر بود؛ یعنی نماینده علمی امروز فقط با پزشک سر و کار ندارد.
• سفر و ماموریت: ۲۲۹ آگهی (۳۲٪) از سفر کاری یا ماموریت به شهرهای اطراف گفته بودند.
• گزارش روزانه: ۱۳۰ آگهی (۱۸٪) گزارش ویزیت یا کار با نرم‌افزار مشتری را خواسته بودند.
• سمینار و کنگره: ۱۰۳ آگهی (۱۴٪) برگزاری یا حضور در سمینار و همایش را جزو کار نوشته بودند.

یک روز معمولی معمولا با برنامه ویزیت شروع می‌شود: فهرست پزشک‌های منطقه، اینکه نوبت کدام است و چه محصولی را باید یادآوری کرد. بعد رفت‌وآمد بین مطب‌ها و داروخانه‌هاست، چند دقیقه گفت‌وگو با هر پزشک و در آخر ثبت گزارش. ساعت کار به ساعت مطب‌ها بستگی دارد و در بیشتر آگهی‌ها تمام‌وقت است.

رشته‌هایی که بیشتر نام برده شده بود: زیست‌شناسی و علوم آزمایشگاهی در ۳۰۴ آگهی، پرستاری و پیراپزشکی در ۲۸۷، داروسازی در ۲۰۶، شیمی در ۱۹۵، بیوتکنولوژی در ۶۸، مدیریت و بازرگانی در ۶۶، مهندسی پزشکی در ۵۸ و پزشکی، دندان‌پزشکی یا دام‌پزشکی در ۴۱ آگهی. یک آگهی ممکن است چند رشته را با هم پذیرفته باشد.

برای آقایان، ۴۲۲ آگهی (۵۹٪) پایان خدمت یا معافیت را شرط کرده بودند. در ۳۳۱ آگهی (۴۶٪) از سابقه کار حرف زده شده بود و بیشترشان یک یا دو سال تجربه فروش یا ویزیت را امتیاز دانسته بودند، نه شرط حتمی. فقط ۲۱ آگهی پاره‌وقت یا قابل‌انتخاب بین تمام‌وقت و پاره‌وقت بود.

کدام استان‌ها بیشتر نماینده علمی می‌خواهند؟

تهران با ۲۱۳ آگهی (۳۰٪) اول بود. بعد مازندران ۵۸، اصفهان ۵۳، فارس ۴۸، خراسان رضوی ۴۷، آذربایجان شرقی ۴۴، البرز و خوزستان هرکدام ۳۱ و گیلان ۲۸ آگهی داشتند. یعنی بیش از دو سوم آگهی‌ها بیرون از تهران است و شرکت‌ها برای هر استان نماینده همان منطقه را می‌خواهند.

میانه حقوق دریافتی خالص نماینده علمی در پایان ۱۴۰۴ در تهران ۳۷ میلیون تومان، در شهرهای بزرگ ۳۴ میلیون و در شهرهای کوچک ۳۳ میلیون تومان در ماه بود. فاصله سه منطقه در میانه کم است، ولی در بالای جدول زیاد می‌شود: ۱۰٪ پردرآمد تهران بیش از ۶۰ میلیون، شهرهای بزرگ ۵۹ میلیون و شهرهای کوچک ۴۸ میلیون تومان می‌گرفتند. پایین جدول هم در سه منطقه نزدیک است: ۲۵ میلیون در تهران، ۲۰ میلیون در شهرهای بزرگ و ۲۱ میلیون در شهرهای کوچک.

این گزارش ۱۱۸ نفر را در بر می‌گرفت و نماینده‌های تازه‌کار و باتجربه را جدا نکرده است. پس میانه، ترکیب هر دو است و کسی که تازه شروع می‌کند معمولا به چارک پایین نزدیک‌تر است.

عدد درخواستی را با دریافتی اشتباه نگیرید

نماینده‌های علمی برای ۱۴۰۵ میانه ۵۱ میلیون تومان در تهران، ۴۷ میلیون در شهرهای بزرگ و ۴۸ میلیون در شهرهای کوچک درخواست کرده بودند؛ یعنی ۴۰٪، ۳۸٪ و ۴۵٪ بیشتر از میانه دریافتی همان منطقه. این عدد خواسته خود آن‌هاست، نه حقوقی که بازار تضمین کرده باشد. حقوقی که در عمل گرفته می‌شود بیشتر به نوع شرکت، خط دارویی، پورسانت و وسعت منطقه بستگی دارد.

از ۷۱۸ آگهی، ۲۶۴ آگهی (۳۷٪) عدد حقوق نوشته بودند. میانه حداقل و حداکثر بازه‌هایشان ۴۰ و ۵۵ میلیون تومان در ماه بود. کف حقوق در ۱۰٪ این آگهی‌ها ۳۰ میلیون یا کمتر و در ۱۰٪ بالای آن‌ها ۵۰ میلیون یا بیشتر بود. رایج‌ترین بازه‌ها ۴۰ تا ۶۰ و ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان بودند.

تهران و شهرهای دیگر در آگهی‌ها تقریبا یکسان بودند: ۸۹ آگهی تهران میانه ۴۰ تا ۵۸ میلیون و ۱۷۵ آگهی شهرهای دیگر ۴۰ تا ۵۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند. این عدد پیشنهاد شرکت پیش از مذاکره است و با دریافتی گزارش حقوق یکی نیست.

حقوق ثابت به‌اضافه چه؟

• پورسانت: ۳۴۳ آگهی (۴۸٪) پورسانت را جزو مزایا گذاشته بودند و ۴۱۳ آگهی (۵۸٪) پاداش. پس تقریبا نیمی از شرکت‌ها بخشی از درآمد را به فروش منطقه گره زده‌اند.
• بیمه و وام: بیمه تکمیلی در ۴۷۱ آگهی (۶۶٪) و وام در ۲۳۲ آگهی (۳۲٪) آمده بود.
• رفت‌وآمد: ۵۹ آگهی هزینه ایاب‌وذهاب یا ماموریت را جدا پرداخت می‌کردند. خودروی سازمانی فقط در ۲۹ آگهی (۴٪) بود و تنها ۱۵ آگهی وسیله نقلیه شخصی را شرط یا امتیاز دانسته بودند.

آگهی‌های سرپرستی و مدیر منطقه کم عدد داشتند: از ۲۹ آگهی فقط ۴ آگهی بازه نوشته بودند و این بازه‌ها از ۴۵ تا ۱۲۰ میلیون تومان بود. این عدد برای نتیجه‌گیری کم است، ولی نشان می‌دهد سقف درآمد این کار در سرپرستی است، نه در ویزیت بیشتر.

گزارش‌های حقوق ۱۴۰۵ گروهی جدا برای ویزیتور دارویی ندارند. نزدیک‌ترین گروهشان ویزیتور را با صندوقدار و فروشنده مغازه یکی کرده است؛ کاری که مشتری، کالا و پورسانتش با ویزیت داروخانه فرق دارد. برای همین عدد آن گروه را اینجا نمی‌آوریم و فقط پیشنهاد خود آگهی‌ها را می‌گوییم.

از ۶۳ آگهی ویزیتور و بازاریاب دارویی، ۲۷ آگهی جدا عدد حقوق داشتند. یک شرکت شش آگهی یکسان با بازه ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان گذاشته بود که فقط یک بار شمرده شد. میانه بازه این ۲۷ آگهی ۳۰ تا ۵۵ میلیون تومان در ماه بود؛ کف آن ۱۰ میلیون کمتر از کف آگهی‌های نماینده علمی است و سقفش تقریبا همان.

فرق اصلی در ساختار درآمد است. ۸۱٪ آگهی‌های ویزیتور پورسانت داشتند، پس درآمد ماه به ماه بیشتر بالا و پایین می‌رود. ویزیتوری که منطقه پرداروخانه و مشتری ثابت دارد، ممکن است از یک نماینده علمی تازه‌کار بیشتر بگیرد؛ ماه‌های اول، پیش از ساختن مشتری، کمتر.

ویزیتور دارویی که بعد از چند سال مدرک رشته مرتبط بگیرد یا خط تخصصی یاد بگیرد، می‌تواند به آگهی‌های نماینده علمی و فارمارپ برود. این مسیر برعکس هم رایج است: فارمارپ‌هایی که فروش را بهتر از معرفی علمی دوست دارند.