آموزش اپراتور cnc: کار هر شیفت، سه راه یادگیری و حقوق اپراتور در ۱۴۰۵

ترتیب درست یادگیری از ایمنی و اندازه‌گیری شروع می‌شود، نه از برنامه. کسی که نتواند با میکرومتر یک قطر را درست بخواند، نمی‌فهمد قطعه‌ای که دستگاه ساخته درست است یا نه. پیشنهاد ما برای سه تا شش ماه اول این است:

• هفته‌های اول: ایمنی، شناختن ابزارهای برش و تیغچه‌ها، خواندن نقشه و تلرانس و کار با کولیس و میکرومتر.
• ماه اول و دوم: پنل یک کنترل (بیشتر فانوک)، رفرنس، حرکت دستی، صفرگیری و آفست ابزار، اجرای سطر به سطر.
• ماه سوم تا ششم: تولید سری زیر نظر، تنظیم آفست سایش، عوض کردن تیغچه سر وقت و ثبت آمار شیفت.
• بعد از سال اول: خواندن و اصلاح برنامه، کار با کنترل دوم و آشنایی با CAM؛ این همان پله‌ای است که آگهی‌های دو سال سابقه می‌خواهند.

اگر تراش دستی بلد نیستید و راه رسمی را می‌خواهید، دوره تراشکار CNC پیش‌نیاز گواهی تراشکار دارد. اگر زودتر می‌خواهید سر کار بروید، دوره کوتاه یا کمک اپراتوری در یک کارگاه و بعد امتحان فنی و حرفه‌ای در کنار کار هم راه پذیرفته‌شده‌ای است.

اپراتور cnc کسی است که دستگاه تراش یا فرز کامپیوتری را در خط تولید راه می‌برد. برنامه قطعه را معمولا برنامه‌نویس یا واحد فنی می‌نویسد؛ اپراتور آن برنامه را روی دستگاه می‌آورد، قطعه خام را می‌بندد، نقطه صفر قطعه و اندازه ابزارها را به دستگاه می‌دهد، قطعه اول را با احتیاط اجرا می‌کند و بعد تا پایان شیفت قطعه‌ها را می‌سازد و اندازه می‌گیرد.

کار اپراتور بیشتر از فشار دادن دکمه شروع است. اگر صفر قطعه یک دهم میلی‌متر جابه‌جا باشد، همه قطعه‌های آن شیفت ضایع می‌شوند؛ اگر آفست یک ابزار اشتباه وارد شود، ابزار با سرعت به قطعه یا فک سه‌نظام می‌خورد. برای همین کارفرما اپراتوری را می‌خواهد که نقشه را بخواند، با کولیس و میکرومتر اندازه بگیرد و قبل از خراب شدن قطعه بفهمد چیزی درست نیست.

اپراتور، برنامه‌نویس و تراشکار دستی

• اپراتور: برنامه آماده را اجرا می‌کند، دستگاه را تنظیم می‌کند و کیفیت قطعه را در طول شیفت نگه می‌دارد.
• برنامه‌نویس: از روی نقشه مسیر ابزار را می‌نویسد یا با نرم‌افزار CAM می‌سازد و معمولا پشت میز کار می‌کند.
• تراشکار و فرزکار دستی: همان قطعه را با دست روی دستگاه معمولی می‌سازد و همه حرکت‌ها را خودش کنترل می‌کند.

مرز این سه در کارگاه‌های کوچک کم‌رنگ است. از ۱۰۵ آگهی اپراتوری که ۱۳ آبان ۱۴۰۵ خواندیم، ۳۱ آگهی در شرح کار برنامه‌نویسی هم خواسته بودند؛ یعنی در خیلی از کارگاه‌ها اپراتور باید برنامه ساده را خودش بنویسد یا اصلاح کند. در عنوان آگهی‌ها ۲۸ مورد تراش و ۳۰ مورد فرز را نام برده بودند و بقیه فقط «اپراتور دستگاه CNC» نوشته بودند.

اپراتور CNC چوب و MDF بازار جدایی دارد: دستگاه‌ها، دقت و کارگاه‌هایش با فلز فرق می‌کند. این صفحه درباره اپراتوری CNC فلز است و ۸ آگهی چوب را در شمارش کنار گذاشته است.

شهرها نشان می‌دهد کار اپراتور بیشتر در شهرک‌های صنعتی دور شهر است تا خود شهر: از ۵۶ آگهی استان تهران، ۲۲ آگهی در شهر تهران بود و بقیه در چهاردانگه (۸)، شهر قدس (۷)، شهریار (۴) و شهرک‌های اطراف. بیرون از تهران، کرج، اصفهان، قزوین، اراک و مشهد بیشترین آگهی را داشتند. بیشتر کارفرماها کارخانه تولیدی بودند (۶۲ آگهی)، بعد قطعه‌سازی خودرو (۱۳) و نفت و گاز (۱۲).

در شرح کار، بعد از نقشه‌خوانی و برنامه‌نویسی، این مهارت‌ها بیشتر تکرار شده بود:

• کنترل ابعاد و کیفیت قطعه: ۱۹ آگهی؛ یعنی اپراتور خودش اولین کنترل کیفیت است.
• ابزار اندازه‌گیری: ۱۵ آگهی کولیس، میکرومتر یا ساعت اندیکاتور را نام برده بودند.
• صفرگیری، آفست و تنظیم دستگاه: ۱۳ آگهی؛ مثل «تسلط به صفرگیری، آفست‌گیری و ساعت کردن».
• سابقه: ۲۲ آگهی سال‌های سابقه را نوشته بودند؛ ۱۰ آگهی دو سال، ۵ آگهی یک سال، ۴ آگهی سه سال و ۳ آگهی چهار یا پنج سال.

در سایت آگهی محلی هم همان روز آگهی‌های تهران را خواندیم: ۲۶ آگهی اپراتور یا CNC کار فلز، که در ۸ آگهی برنامه‌نویسی و اپراتوری با هم در عنوان آمده بود، و ۴ آگهی کارگر ساده یا کارآموز برای کارگاه CNC. این آگهی‌ها بیشتر مال کارگاه‌های کوچک است: ۱۶ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ساعت کار بیشترشان ۸ تا ۱۷ یا ۸ تا ۱۸ با پنجشنبه تا ظهر بود و ۱۸ آگهی بیمه داشتند، ۲ آگهی بیمه نداشتند و ۶ آگهی چیزی ننوشته بودند. آگهی‌های کارگر ساده در کارگاه CNC همان راهی است که خیلی از اپراتورها از آن وارد شده‌اند.

فرق تهران و شهرهای دیگر در آگهی‌ها روشن است: میانه پیشنهاد در ۳۵ آگهی استان تهران ۴۵ میلیون و در ۲۵ آگهی بقیه استان‌ها ۳۷٫۵ میلیون تومان بود. پایین‌ترین کف بازه ۲۰ میلیون و بالاترین سقف ۱۲۰ میلیون تومان بود؛ دو آگهی ۸۰ تا ۱۲۰ میلیون، یکی برای دستگاه بورینگ CNC در اردبیل و یکی برای تراش CNC در اسلام‌شهر، استثنا هستند و نباید عدد شروع کار حساب شوند. در آگهی‌هایی که فرز را در عنوان داشتند، میانه ۴۵ میلیون و در آگهی‌های تراش ۴۰ میلیون تومان بود. ۴۵ آگهی از ۱۰۵ آگهی عدد حقوق نداشتند و «توافقی» بودند.

عددهای آگهی پیشنهاد کارفرما پیش از مذاکره است و ناخالص یا خالص بودنش همیشه روشن نیست. عدد دریافتی گزارش حقوق، خالص و مال پایان ۱۴۰۴ است؛ عدد درخواستی، چیزی است که همان افراد برای ۱۴۰۵ می‌خواهند. فاصله ۳۰ و ۴۴ میلیون نشان می‌دهد کارگرهای فنی تهران حدود نصف بیشتر از دریافتی پارسال را طلب می‌کنند.

در سایت آگهی محلی تهران، ۱۱ آگهی از ۲۶ آگهی اپراتور عدد دستمزد داشتند. ۷ آگهی بازه کامل نوشته بودند و میانه وسط این بازه‌ها ۴۲٫۵ میلیون تومان بود؛ دو آگهی «حداکثر ۷۰ میلیون» و یک آگهی «حداقل ۶۰ میلیون» نوشته بودند. این عدد نزدیک میانه سایت کاریابی است و نشان می‌دهد پیشنهاد اپراتور فلز در تهران آبان ۱۴۰۵ حدود ۴۰ تا ۴۵ میلیون تومان است.

درآمد اپراتور cnc در ماه فقط حقوق ثابت نیست. در کارخانه‌هایی که دو یا سه شیفت کار می‌کنند، بخشی از دریافتی از ساعت‌های اضافه و شیفت شب می‌آید. قانون کار برای این ساعت‌ها نرخ جدا گذاشته است:

• اضافه‌کار (ماده ۵۹): هر ساعت ۴۰ درصد بیشتر از مزد عادی همان ساعت حساب می‌شود و باید با موافقت کارگر باشد.
• کار شب (ماده ۵۸): ساعت‌هایی که بین ۲۲ تا ۶ صبح کار می‌شود ۳۵ درصد بیشتر از مزد عادی دارد.
• نوبت‌کاری (ماده ۵۶): کسی که در ماه شیفت‌هایش بین صبح، عصر و شب عوض می‌شود، روی مزد حق نوبت‌کاری می‌گیرد: صبح و عصر ۱۰ درصد، صبح و عصر و شب ۱۵ درصد، صبح و شب یا عصر و شب ۲۲٫۵ درصد.

این نرخ‌ها روی مزد قانونی حساب می‌شوند و جای آن را نمی‌گیرند. در قرارداد بپرسید ساعت کار روزانه چند ساعت است و ساعت بیشتر از آن چطور پرداخت می‌شود؛ شیفت ۱۱ یا ۱۲ ساعته‌ای که در یکی از آگهی‌ها دیدیم، اگر بدون اضافه‌کار حساب شود، در عمل دستمزد ساعتی را پایین می‌آورد.

چهار مهارتی که حقوق اپراتور را جابه‌جا می‌کند

• ست‌آپ کامل دستگاه: اپراتوری که خودش قطعه جدید را می‌بندد، صفر می‌گیرد و ابزارها را اندازه می‌کند از کسی که فقط دکمه شروع را می‌زند گران‌تر است.
• خواندن و اصلاح برنامه: ۳۱ آگهی برنامه‌نویسی خواسته بودند. آشنایی با کد G و M اولین پله رفتن به سمت برنامه‌نویسی است.
• کار با دستگاه‌های سخت‌تر: فرز چندمحوره، بورینگ و تراش‌های سوئیسی کم‌اپراتورند؛ یکی از دو پیشنهاد ۸۰ تا ۱۲۰ میلیون این شمارش برای بورینگ CNC بود.
• شهر: میانه پیشنهاد آگهی‌های استان تهران ۷٫۵ میلیون تومان بیشتر از بقیه استان‌ها بود.

اپراتوری که چند سال کار کرده گاهی سراغ کار کارمزدی یا خرید دستگاه دست‌دوم می‌رود. در آگهی‌های این شمارش فقط یک آگهی کارمزدی بود؛ کار سفارشی بیشتر از راه آشنایی با قطعه‌سازها پیدا می‌شود و سرمایه دستگاه و برق صنعتی را هم لازم دارد.