بزرگ‌ترین ترس نویسنده تازه‌کار این است که ایده‌اش را بدزدند. راه عملی کم کردن این خطر، سند تاریخ‌دار است: اگر روزی اختلاف پیش بیاید، کسی دستش پر است که ثابت کند متن زودتر مال او بوده است.
بانک فیلمنامه خانه سینما
رایجترین راه ثبت، بانک فیلمنامه خانه سینماست. قاعده‌های آن از ۸ دی ۱۴۰۳ این است: کل هزینه بهاضافه ۱۰ درصد مالیات هنگام درخواست پرداخت میشود و اگر درخواست رد شود، پول برنمی‌گردد؛ هر نفر حداکثر سه عنوان در انتظار ثبت می‌تواند داشته باشد؛ اولین بازنویسی رایگان ثبت میشود و دفعه‌های بعد با نصف تعرفه؛ هر ثبت ۵ سال اعتبار دارد و بعد باید با تعرفه روز تمدید شود، وگرنه عنوان آزاد میشود. عنوان‌های سه‌حرفی و کوتاه‌تر ۴۰۰ درصد گران‌تر ثبت می‌شوند.
تعرفه ۱۴۰۵ برای متقاضی غیرعضو و ثبت تا دو عنوان این است: فیلمنامه سینمایی بلند ۴۰۰ هزار تومان و طرح آن ۵۰۰ هزار تومان؛ هر قسمت سریال ۲۰۰ هزار تومان برای فیلمنامه و ۸۰۰ هزار تومان برای طرح؛ فیلم کوتاه و نیمه‌بلند ۲۰۰ هزار تومان برای فیلمنامه و ۲۵۰ هزار تومان برای طرح. اعضای صنف‌های سینمایی کمتر می‌پردازند؛ مثلا ثبت فیلمنامه سینمایی برای عضو انجمن صنفی فیلمنامه‌نویسان ۱۰۰ هزار تومان است. برای عنوان‌های بیشتر، تعرفه بالا می‌رود.
رئیس انجمن صنفی فیلمنامه‌نویسان خرداد ۱۴۰۵ گفت نویسنده‌ها به تعرفه‌های تازه معترض بوده‌اند، اما توصیه کرد هر متنی را، حتی پیش از دادن به نزدیکان، ثبت کنند؛ چون به گفته او در چند دعوای حقوقی تاریخ ثبت باعث به نتیجه رسیدن شکایت شده است.
سامانه ثبت اثر ادبی و هنری
طبق راهنمایی که آبان ۱۴۰۳ منتشر شد، برای درخواست مجوز ساخت فیلم کوتاه یا بلند در سامانه مجوزهای سینمایی، کد و تاریخ ثبت فیلمنامه هم در بانک فیلمنامه و هم در سامانه ثبت اثر ادبی و هنری وزارت ارشاد خواسته میشود. پیش از اقدام، شرط روز را در خود سامانه ببینید.
قانون حمایت حقوق مؤلفان: چه چیزی مال نویسنده می‌ماند؟
قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ نمایشنامه و هر نوشته ادبی و هنری دیگر را اثر حمایت‌شده می‌داند (ماده ۲). حقوق معنوی نویسنده، مثل نام او روی اثر، فروختنی نیست و محدود به زمان نیست (ماده ۴)، اما حقوق مادی را میشود با قرارداد واگذار کرد (ماده ۵). اگر فیلمنامه را به سفارش کسی بنویسید، حقوق مادی آن تا سی سال مال سفارش‌دهنده است، مگر اینکه در قرارداد مدت کمتری آمده باشد (ماده ۱۳). برای همین قرارداد نگارش از هر ثبتی مهم‌تر است: مبلغ هر مرحله، تعداد بازنویسی، نام شما در تیتراژ و اینکه اگر فیلم ساخته نشد، متن به چه کسی برمی‌گردد.
مجوز ساخت: فیلمنامه کجا بررسی میشود؟
پایه کار در سینما آیین‌نامه بررسی فیلمنامه و صدور پروانه فیلمسازی است که هیئت وزیران ۱۴ مرداد ۱۳۶۸ تصویب کرد. طبق آن پروانه ساخت فقط بعد از بررسی و تأیید فیلمنامه صادر میشود (ماده ۴)، درخواست با پرسشنامه و مدارک به اداره کل نظارت و ارزشیابی داده میشود (ماده ۷)، اگر شورا ظرف دو ماه جواب ندهد متقاضی می‌تواند فیلم را بسازد (تبصره ماده ۷) و پروانه یک سال اعتبار دارد (ماده ۸). صدا و سیما از این آیین‌نامه مستثناست (ماده ۱۴). دستورالعمل اجرایی صدور پروانه ساخت و نمایش آخرین بار اردیبهشت ۱۴۰۰ به‌روز شد و شورای پروانه ساخت مهر ۱۴۰۵ هنوز فیلمنامه‌ها را تصویب می‌کرد. درخواست را معمولا تهیه‌کننده می‌دهد، نه نویسنده؛ کار نویسنده رساندن متن به جایی است که تهیه‌کننده بتواند با آن درخواست بدهد.
سریال‌های نمایش خانگی را ساترا بررسی میکند. شورای صدور مجوز تولید آن دوشنبه‌ها جلسه دارد و برای نمونه مرداد ۱۴۰۴ طرح دو سریال را تأیید کرد که نام نویسنده‌شان هم در خبر تأیید آمده بود؛ یعنی در سریال هم اول طرح تأیید میشود و بعد کار جلو می‌رود.
جشنواره‌ها: جایی که فیلمنامه دیده میشود
جشنواره فیلم فجر جایزه جدا برای فیلمنامه دارد؛ در دوره چهل‌وچهارم، بهمن ۱۴۰۴، سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه به دو نویسنده یک فیلم رسید و فیلمنامه اقتباسی هم دیپلم افتخار جدا گرفت. برای تازه‌کار، راه نزدیک‌تر فیلم کوتاه است: چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران ۲۵ تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ برگزار شد و چنین رویدادهایی جای خوبی برای پیدا کردن کارگردان جوانی است که فیلمنامه کوتاه شما را بسازد. جشنواره‌های مخصوص فیلمنامه هم هستند؛ مثلا یکی که اسفند ۱۴۰۳ در کردستان فراخوان داد، جایزه نداشت و به منتخبان کارگاه آموزشی می‌داد. خانه فیلمنامه بنیاد سینمایی فارابی هم طرح و فیلمنامه را فقط از راه سامانه خودش میگیرد.
