تهیهکنندگی: تهیهکننده کیست، کارت تهیهکنندگی و درآمد واقعی
شغلتهیهکنندگی یعنی پیدا کردن پول یک فیلم، بستن قرارداد با نویسنده و کارگردان و عوامل، گرفتن مجوز و جواب دادن برای همه چیز از ایده تا روزی که فیلم به نمایش می‌رسد. کسی تهیهکننده را با آگهی استخدام نمی‌کند: در ۱٬۵۵۷ آگهی مهر ۱۴۰۵ حتی یک آگهی با این عنوان پیدا نکردیم. این صفحه میگوید تهیهکننده دقیقا چه میکند، کارت تهیهکنندگی چه شرطی دارد، از کجا باید شروع کرد و پول این کار از کجا می‌آید.
مسیر سه سطحی یادگیری تهیهکنندگی
دوره‌های مسیر تهیهکنندگی
روی هر ایستگاه جاده بزن تا آن دوره را ببینی.
کل این مسیر را کجا بخوانم؟
در حال بارگذاری…
فقط چند دوره را می‌خواهی؟ روی هر ایستگاه جاده بزن و «صفحه‌ی کامل این دوره» را باز کن؛ آموزشگاه‌های همان یک دوره آنجا هستند.
- ۱
تازه‌نفس
مراحل ساخت فیلم را از ایده تا نمایش بشناس، بودجه و برنامه یک پروژه کوچک را بنویس و با قراردادهای سینمایی و مجوزهای ساخت و نمایش آشنا شو. با همین‌ها می‌توانی دستیار تولید یک پروژه باشی.
- ۲
ماهر
مدیریت تولید را جدی یاد بگیر، اسپانسر پیدا کردن را تمرین کن، پس‌تولید، حقوق مالکیت اثر، فروش و پخش فیلم و مدیریت ریسک را بشناس. در این سطح می‌توانی مدیر تولید یا تهیهکننده کارهای کوچک باشی.
- ۳
سوپرحرفه‌ای
تهیهکنندگی فیلم بلند، تولید مشترک با کشورهای دیگر، جشنواره‌ها و بازارهای فیلم، برنامه‌ریزی محتوا برای پلتفرم‌ها و رهبری یک تیم بزرگ.
دانشگاه: در کنکور سراسری ۱۴۰۵ رشته کارشناسی به نام تهیهکنندگی وجود ندارد. نزدیک‌ترین رشته‌ها سینما، کارگردانی و تلویزیون‌اند. تهیهکنندگی در دانشگاه صدا و سیما در مقطع کارشناسی ارشد ارائه میشود؛ برای تلویزیون (با گرایش‌های مستند، نمایش و آموزش)، رادیو و پویانمایی. در پیشنویس نظامنامه هم لیسانس، در هر رشته‌ای، یا گواهینامه هنری شرط کارت است.
فنی و حرفه‌ای: در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد تهران، استانداردی برای تهیهکننده، مدیر تولید یا دستیار کارگردان پیدا نکردیم.
آموزشگاه‌ها: یک آموزشگاه در تهران دوره مدیریت تولید فیلم را هشت جلسه پنج ساعته، یعنی ۴۰ ساعت، با شهریه ۶ میلیون تومان آگهی کرده بود (فروردین ۱۴۰۵). در یک مجموعه آموزشی بزرگ تهران، کارگردانی سینما ۴۸ ساعت ۹٫۳ میلیون تومان و کارگاه فیلمنامه‌نویسی ۳۰ ساعت ۶٫۳ میلیون تومان بود (مهر ۱۴۰۵). دوره‌ای با عنوان تهیهکنندگی در آگهی‌های آموزشی هم کم پیدا میشود؛ در ۱۷۲ آگهی آموزش فیلمسازی که خواندیم، هیچ‌کدام چنین عنوانی نداشت.
انجمن سینمای جوانان: دوره هفت ماهه و ۴۰۰ ساعته فیلمسازی این انجمن با آزمون و مصاحبه پذیرش دارد و با ساختن فیلم کوتاه تمام میشود. برای کسی که می‌خواهد تهیهکننده شود، ارزش این دوره در همان ساختن فیلم و آشنا شدن با آدم‌های هم‌مسیر است.
هیچ‌کدام از این دوره‌ها کارت تهیهکنندگی نمی‌دهند. کارت از سابقه کار و تایید صنف می‌آید.
تهیهکننده کیست؟
تهیهکننده کسی است که یک فیلم را ممکن میکند. ایده یا فیلمنامه را انتخاب میکند، پولش را جور میکند، کارگردان و بازیگران و عوامل اصلی را با قرارداد سر کار می‌آورد، مجوزها را میگیرد و تا وقتی فیلم آماده نمایش شود، پاسخگوی همه چیز است: از هزینه یک روز فیلمبرداری اضافه تا ایرادی که بعد از نمایش از فیلم گرفته میشود.
پیشنویس نظامنامه تهیهکنندگی که سازمان سینمایی منتشر کرده، همین را رسمی‌تر گفته است: تهیهکننده شخص یا شرکتی است که مسئولیت جنبه‌های فرهنگی، اقتصادی، اجرایی و حقوقی ساخت فیلم و مدیریت منابع تولید را «از ایده تا آماده شدن فیلم برای نمایش» به عهده دارد، با نویسنده، کارگردان، بازیگران و عوامل اصلی قرارداد می‌بندد و تامین مالی پروژه با اوست.
تهیهکننده حقیقی، حقوقی و اجرایی
تهیهکننده می‌تواند یک نفر باشد یا یک موسسه فیلمسازی که از سازمان سینمایی مجوز دارد. در حالت دوم، به گفته همان پیشنویس، موسسه برای هر فیلم یک نفر را معرفی میکند که به او تهیهکننده اجرایی می‌گویند. یعنی حتی وقتی پول و نام از یک شرکت است، کسی باید به اسم خودش جواب کار را بدهد.
اینکه تهیهکننده خودش پول بگذارد یا نه، از فیلمی به فیلم دیگر فرق میکند. گاهی سرمایه از خود اوست، گاهی از سرمایهگذار، بنیادهای فیلمسازی، پلتفرم‌های نمایش خانگی یا تلویزیون. کار اصلی او پیدا کردن و درست خرج کردن این پول است، نه لزوما داشتن آن.
تهیهکننده، مدیر تولید یا کارگردان: چه کسی چه تصمیمی میگیرد؟
این نقش‌ها در تیتراژ کنار هم می‌آیند و در گفتگوی روزمره زیاد با هم قاطی می‌شوند. خود اصناف سینما هم سال‌هاست می‌گویند باید مرز تهیهکننده، مدیر تولید و سرمایهگذار در یک نظامنامه روشن شود.
| نقش | کار اصلی | اختیار پول | جواب چه چیزی را می‌دهد |
|---|---|---|---|
| تهیهکننده | انتخاب طرح، جمع کردن پول، قرارداد با عوامل اصلی، گرفتن مجوز، فروش و پخش | کل بودجه فیلم | همه چیز، در برابر سرمایهگذار و نهادهای ناظر |
| تهیهکننده اجرایی | کسی که یک موسسه فیلمسازی برای همان فیلم معرفی میکند و کار را از طرف موسسه پیش میبرد | بودجه‌ای که موسسه سپرده | پیشرفت همان فیلم، به نام خودش |
| مدیر تولید | برنامه روزانه، لوکیشن، تجهیزات، تدارکات، خرج کردن بودجه طبق برنامه | خرج روزانه، در سقفی که تهیهکننده تعیین کرده | اینکه کار سر وقت و در بودجه جلو برود |
| کارگردان | تصمیمهای هنری: بازی، قاب، ریتم و حال و هوای فیلم | معمولا هیچ، مگر اینکه خودش تهیهکننده هم باشد | کیفیت هنری فیلم |
| سرمایهگذار | پول گذاشتن و گرفتن سهم از فروش یا سود | پول خودش | معمولا فقط سهم خودش |
وظیفه تهیهکننده چیست؟ کار او از ایده تا اکران
کار تهیهکننده پیش از روشن شدن اولین دوربین شروع میشود و بعد از خاموش شدن آخرین دوربین تمام نمی‌شود. بیشترین زمان او معمولا صرف مرحله‌هایی میشود که تماشاگر هیچ‌وقت نمی‌بیند.
- ۱
انتخاب طرح
پیش از همهخواندن طرح‌ها و فیلمنامه‌ها، خریدن حق ساخت یک داستان یا سفارش نوشتن آن، و حساب کردن اینکه این فیلم برای چه مخاطبی و با چه بودجه‌ای ساخته میشود.
- ۲
پول و شریک
ماه‌ها قبل از فیلمبردارینوشتن بودجه، صحبت با سرمایهگذار، بنیادهای فیلمسازی، پلتفرم یا اسپانسر، و نوشتن قراردادهایی که سهم هر کس از فروش را روشن میکند.
- ۳
مجوز و قرارداد
پیش از تولیدگرفتن پروانه ساخت برای فیلم سینمایی، قرارداد با کارگردان و بازیگران اصلی و انتخاب مدیر تولید. نمایش خانگی و تلویزیون هم مسیر مجوز خودشان را دارند.
- ۴
برنامه و تیم
پیشتولیدتایید برنامه فیلمبرداری، لوکیشن‌ها، تجهیزات و بیمه، و حل کردن هر چیزی که هزینه را از بودجه بیرون میبرد.
- ۵
حل بحران
روزهای فیلمبرداریبازیگری که نمی‌رسد، لوکیشنی که از دست می‌رود، روزی که عقب می‌افتد. تصمیم اینکه کجا خرج بیشتر شود و کجا صرفه‌جویی، با تهیهکننده است.
- ۶
تدوین تا نسخه نهایی
پستولیدنظارت بر تدوین، صدا، موسیقی و رنگ، و گرفتن پروانه نمایش. اگر نهاد ناظر اصلاحیه بخواهد، تهیهکننده باید راهی پیدا کند.
- ۷
فروش و پخش
بعد از آماده شدنقرارداد با پخش‌کننده، سینماها، پلتفرم‌ها یا تلویزیون، فرستادن فیلم به جشنواره‌ها و پیگیری سهم فروش تا آخرین ریال.
کارت تهیهکنندگی: چه شرطی دارد و چطور گرفته میشود؟
برای ساختن فیلم سینمایی یا سریال، نام تهیهکننده باید از سوی صنف تهیه‌کنندگان تایید شده باشد؛ چیزی که در زبان اهل سینما به آن کارت تهیهکنندگی می‌گویند. متن نهایی و تازه ضوابط را در دسترس عمومی پیدا نکردیم، اما دو متن رسمی‌تر مسیر را روشن می‌کنند.
شرطهای پیشنویس نظامنامه تهیهکنندگی
- مدرک: لیسانس یا معادل رسمی آن، یا گواهینامه هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- حداقل سن: ۲۲ سال برای فیلم کوتاه، ۲۵ سال برای مستند و برنامه ترکیبی، و ۲۷ سال برای فیلم داستانی بلند غیرسینمایی، فیلم سینمایی، سریال و مدیرعاملی موسسه فیلمسازی.
- حداقل امتیاز از ۱۰۰: ۴۰ امتیاز برای فیلم کوتاه، مستند و برنامه ترکیبی، ۵۰ امتیاز برای فیلم داستانی بلند غیرسینمایی و ۶۰ امتیاز برای سریال و فیلم سینمایی. امتیاز از سابقه کار و جدول‌های همان نظامنامه می‌آید.
- شرطهای عمومی: تابعیت ایرانی، کارت پایان خدمت یا معافیت برای آقایان و گواهی عدم سوءپیشینه.
مصاحبه و معرفی به وزارت ارشاد
یکی از اعضای شورای عالی تهیه‌کنندگان در آذر ۱۳۹۸ روند را این‌طور گفته بود: هر سه ماه یک بار جلسه بررسی متقاضیان برگزار میشود، بازرس شورا و روسای چهار تشکل تهیهکنندگی در آن هستند و با متقاضی مصاحبه می‌کنند. کسی که دست‌کم ۶۰ امتیاز از ۱۰۰ بگیرد، برای تهیهکنندگی اول به وزارت ارشاد معرفی میشود و بعد از ساختن اولین فیلمش تهیهکننده اصلی شناخته میشود. همان‌جا تاکید شده بود که متقاضی باید در رزومه‌اش حتما سابقه کار در سینما داشته باشد.
یک قاعده قدیمی‌تر هم هست: از مرداد ۱۳۹۶، تهیه‌کننده‌ای که فیلم اولش را می‌سازد فقط با معرفی‌نامه شورای عالی تهیه‌کنندگان می‌تواند پروانه ساخت بگیرد و اجازه ندارد با کارگردانی کار کند که او هم فیلم اولش است. یعنی تازه‌واردها را کنار آدم باتجربه می‌گذارند.
این ضوابط چند بار بحث و بازنویسی شده‌اند. پیش از هر تصمیمی، شرطهای روز را از شورای عالی تهیه‌کنندگان بپرس.
شغل تهیهکنندگی در آگهی‌ها: چه کسی را استخدام می‌کنند؟
۵۷۷ آگهی کاریابی که با جستجوی تهیهکننده، مدیر تولید فیلم و تهیهکننده برنامه پیدا شد، به‌علاوه ۹۸۰ آگهی استخدام در تهران، کرج، تبریز، قم، مشهد، اصفهان، شیراز و اهواز، همه در مهر ۱۴۰۵، یکی یکی خوانده شدند.
در ۹۹ آگهی دسته فیلم و سینما، ۴۲ آگهی تدوینگر می‌خواست، ۲۸ آگهی کسی که هم فیلمبرداری کند و هم تدوین، ۱۷ آگهی فیلمبردار، ۳ آگهی کارگردان یا دستیار کارگردان و ۳ آگهی تولیدکننده محتوا. فقط ۲ آگهی کاری شبیه تهیهکنندگی داشتند: یکی Video Producer برای یک پروژه رسانه‌ای با پیشنهاد ۴۵ تا ۵۵ میلیون تومان و دیگری مدیر تولید ویدئو با هوش مصنوعی برای ساخت سریال‌های داستانی، دورکار و پروژه‌ای، با ۶۰ تا ۸۰ میلیون تومان. هر دو بیشتر از آنکه دنبال پول آوردن باشند، کسی را می‌خواستند که یک تیم کوچک را جلو ببرد و خودش هم دوربین یا ابزار ساخت را بشناسد.
در ۹۸۰ آگهی دیگر، ۲۵ عنوان «مدیر تولید» پیدا شد که همه مدیر تولید کارخانه یا مدیر تولید محتوای پیج بودند، نه فیلم. فراخوان‌های واقعی سینما و تلویزیون هم بودند، اما برای نقش‌های پایین‌تر: یک برنامه تلویزیونی در قالب رئالیتی‌شو که در کنار گرافیست و فیلمبردار، «دستیار تهیه و تولید» می‌خواست و صریح نوشته بود به افراد بی‌سابقه هم فرصت می‌دهد؛ یک فیلم کوتاه و سینمایی که دستیار کارگردان و طراح صحنه می‌خواست؛ و یک آگهی «دستیار تولید و فیلمبرداری» که کارش جابه‌جایی تجهیزات، کمک در نور، پشت صحنه و «هماهنگی‌های اجرایی و کمک در مدیریت پروژه» بود.
نتیجه روشن است: تهیهکننده استخدام نمی‌شود، ساخته میشود. راه ورود، کار کردن در همین نقش‌های دستیاری و تولید، یا ساختن ویدئوهای کوچک برای مشتری است. بازار ویدئوهای تبلیغاتی همین حالا فعال است و آنجا کسی که سفارش میگیرد، تیم را جمع میکند و پول را مدیریت میکند، در عمل کار یک تهیهکننده کوچک را انجام می‌دهد.
وقتی آگهی میگوید «تهیهکننده باش»
در آگهی‌هایی که خواندیم، هر دو آگهی‌ای که از خواننده می‌خواست تهیهکننده باشد، در اصل کسی را می‌خواست که پول بیاورد. پیش از قبول هر پیشنهادی، این‌ها را بدان:
بازیگری که تهیهکننده هم باشد
یک آگهی تئاتر در تهران «بازیگر خانمی که تهیهکننده هم باشد» می‌خواست. یعنی نقش در برابر پول. اگر می‌خواهی تهیهکننده شوی، با پول دادن برای یک نقش تجربه تهیهکنندگی به دست نمی‌آوری.
اسپانسر، سرمایهگذار و تهیهکننده
آگهی دیگری برای یک نمایش موزیکال کودک کسی را می‌خواست که هم پول بدهد و هم سالن، بلیت، تبلیغات و مجوزها را جور کند. این همان کار تهیهکننده است، با همه ریسکش. پیش از امضا، سهم فروش و مالکیت را مکتوب کن.
شریک با تجهیزات، بدون دستمزد
یک آگهی مستند سریالی برای تلویزیون دنبال کسانی بود که تجهیزات فیلمبرداری و صدا دارند و نوشته بود اگر سرمایه ریالی ندارید هم می‌توانید همکار شوید. برای رزومه گاهی ارزش دارد، اما سهم تو از درآمد یا حق نمایش باید روی کاغذ باشد.
اجاره کارت تهیهکنندگی
یک کارگردان در بهمن ۱۳۹۹ گفته بود بعضی تهیه‌کننده‌ها کارتشان را در ازای ۳۰۰ میلیون تومان به یک فیلم می‌دهند و هیچ کاری برای آن نمی‌کنند. اهالی سینما خودشان این را آسیب می‌دانند. یادت باشد کسی که نامش به عنوان تهیهکننده ثبت میشود، پاسخگوی فیلم است.
چگونه تهیهکننده شویم؟ نردبانی که بیشتر تهیه‌کننده‌ها بالا رفته‌اند
راه کوتاه‌کردنی وجود ندارد، چون هم کارت تهیهکنندگی سابقه می‌خواهد و هم هیچ سرمایه‌گذاری پولش را به آدم بی‌تجربه نمی‌سپارد. این پله‌ها ترتیب معمول کار است، نه یک قانون:
- ۱
دستیار تولید یا تدارکات سر صحنه
اولین جایی که با بودجه، برنامه فیلمبرداری و حل مشکل‌های روزانه آشنا می‌شوی. فراخوان فیلم کوتاه، برنامه تلویزیونی و پروژه‌های تبلیغاتی برای همین نقش‌ها آدم بی‌سابقه هم می‌پذیرند.
- ۲
ساختن فیلم‌های کوتاه خودت
یک فیلم کوتاه یا مستند کوچک را از صفر تا جشنواره پیش ببر: پول کم را مدیریت کن، تیم جمع کن و فیلم را به نمایش برسان. این همان کار تهیهکننده است در اندازه کوچک.
- ۳
برنامه‌ریز و مدیر تولید
با چند کار پشت سر هم، مسئول برنامه، لوکیشن و خرج روزانه یک پروژه می‌شوی. اینجا اعتماد کارگردان‌ها و تهیه‌کننده‌ها را به دست می‌آوری.
- ۴
تهیهکنندگی کارهای کوچک‌تر
ویدئوی تبلیغاتی، مستند، برنامه ترکیبی یا کارهای نمایش خانگی که در پیشنویس نظامنامه هم سن و امتیاز کمتری می‌خواهند.
- ۵
تهیهکننده اجرایی یا همکار
کنار یک تهیهکننده یا موسسه باتجربه، به نام خودت جواب یک فیلم را می‌دهی. در فیلم اول، قاعده هم تو را کنار آدم باتجربه می‌گذارد.
- ۶
کارت و فیلم سینمایی
با سابقه کافی در سینما، امتیاز لازم و دست‌کم ۲۷ سالگی، برای تهیهکنندگی سینمایی اقدام می‌کنی.
دوره مدیریت تولید یا فیلمسازی برگزار می‌کنید؟
اگر آموزشگاه شما مدیریت تولید، بودجه‌بندی فیلم، قراردادهای سینمایی یا فیلمسازی را با مدرسانی که خودشان سر صحنه کار کرده‌اند آموزش می‌دهد، در راه تا کار ثبت‌نام کنید. هر آموزشگاه پیش از نمایش در سایت بررسی میشود.
- ثبت‌نام با شماره موبایل و مشخصات آموزشگاه
- بررسی درخواست به وسیله تیم راه تا کار
- بعد از تایید، صفحه آموزشگاه در سایت و امکان ثبت دوره‌ها
- بررسی هر دوره پیش از نمایش
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی میشود.
درآمد تهیهکننده چقدر است؟
ماهانه و خالص، تهران، فیلم و سینما، بدون تفکیک سابقه، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه تولید فیلم و ویدئو است، نه یک عنوان شغلی خاص.
سالانه و ناخالص، عددِ میانه و بازه‌ی نیمه‌ی میانیِ بازار. شغلِ متناظر: Producers and Directors. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
| کدام عدد | مبلغ | توضیح |
|---|---|---|
| حقوق دریافتی عوامل فیلم و سینما، تهران، پایان ۱۴۰۴ | میانه ۳۳، نیمه میانی ۲۷ تا ۴۲ در ماه | برای بازیگر، کارگردان، فیلمبردار، صدابردار، تدوینگر، گریمور و مجری؛ تهیه‌کننده‌ها در آن نیستند |
| حقوق درخواستی همین گروه برای ۱۴۰۵ | میانه ۴۸، نیمه میانی ۳۸ تا ۶۴ در ماه | آنچه خودشان در گزارش حقوق درخواست کرده بودند |
| همین گروه در شهرهای دیگر، دریافتی | میانه ۲۶ در شهرهای بزرگ و ۲۹ در شهرهای کوچک | پایان ۱۴۰۴ |
| پیشنهاد آگهی تهیهکننده ویدئو، تهران | ۴۵ تا ۵۵ و ۶۰ تا ۸۰ در ماه | دو آگهی مهر ۱۴۰۵، یکی دورکار و پروژه‌ای |
| قیمت ساخت ویدئوی تبلیغاتی در آگهی‌های خدمات | ۱ تا ۳ برای یک تیزر کوتاه؛ ۱۵ تا ۶۵ برای بسته ماهانه ۱۲ ریلز | تهران و کرج، شهریور و مهر ۱۴۰۵؛ کمترین قیمت برای ساخت با هوش مصنوعی |
| اجاره کارت به یک فیلم، به گفته یک کارگردان | ۳۰۰ برای یک فیلم | بهمن ۱۳۹۹؛ رویه‌ای که اهل سینما نقدش می‌کنند |
پول یک فیلم از کجا می‌آید و سهم تهیهکننده کجاست؟
برای فهمیدن درآمد تهیهکننده، اول باید دید پول یک فیلم چقدر است و از کجا برمی‌گردد. مدیرعامل یک بنیاد سینمایی در مرداد ۱۴۰۴ گفته بود فیلم‌های آن بنیاد با هزینه ۲ تا ۳ میلیارد تومان تا ۷۰ تا ۸۰ میلیارد تومان ساخته شده‌اند؛ یعنی فاصله‌ای از ۲ تا ۸۰ میلیارد تومان. یک تهیهکننده قدیمی در همان گفتگو گفته بود اولین فیلمش را در ۱۳۶۴ با ۶ میلیون تومان ساخته و امروز ساختن فیلم با کمتر از ۴۰ تا ۵۰ میلیارد تومان ممکن نیست.
سهم هر بلیت
از ۱۸ خرداد ۱۴۰۵، پول هر بلیت سینما همان لحظه فروش نصف میشود؛ نیمی سهم سینمادار و نیمی سهم صاحبان فیلم. این تقسیم از مبدا، بعد از بیش از ۴۰ سال بحث اجرا شد تا پول فروش دیگر مدتی در حساب سینما نماند. پیش از آن، یک تهیهکننده در ۱۳۹۷ گفته بود حدود ۵۰ درصد فروش به سینمادار، ۱۰ درصد به پخش‌کننده و حدود ۴۰ درصد به صاحب فیلم می‌رسد. هزینه ساخت، دستمزد عوامل و سود سرمایهگذار همه باید از همین سهم صاحبان فیلم برگردد.
بازار سینما در ۱۴۰۴
سینماهای ایران در ۱۴۰۴ تا بامداد ۳۰ اسفند ۲۳٫۷ میلیون تماشاگر و ۱٬۸۵۵ میلیارد تومان فروش داشتند و ۶۳ فیلم در اکران اصلی بودند. پرفروش‌ترین فیلم سال حدود ۱۸۲٫۵ میلیارد تومان فروخت و بیشتر فیلم‌ها خیلی کمتر. سال پیش از آن حدود ۳۴ میلیون تماشاگر به سینما رفته بودند؛ دو جنگ و ناآرامی‌های دی‌ماه روی اکران ۱۴۰۴ اثر گذاشت.
این عددها کنار هم یک چیز را نشان می‌دهند: با فیلم ۴۰ میلیاردی، حتی نیمی از فروش یک فیلم پرفروش هم به زحمت هزینه را برمی‌گرداند. برای همین یک کارگردان در ۱۳۹۹ گفته بود «سود در سینمای ما در تولید حاصل میشود»؛ یعنی تهیهکننده و عوامل سهم و دستمزدشان را همان اول از بودجه برمی‌دارند، نه از فروش. نمایش خانگی، تلویزیون و تبلیغات بازارهای دیگری‌اند که بیشتر تهیه‌کننده‌ها کنار سینما در آن‌ها هم کار می‌کنند.
درآمد خود تهیهکننده
تهیهکننده حقوق ماهانه ندارد و در هیچ گزارش حقوقی هم گروه جدایی ندارد. درآمد او از سه جا می‌آید: دستمزد یا درصدی که از بودجه هر پروژه برمی‌دارد، سهمی از فروش و حق نمایش اگر فیلم بفروشد، و برای کسانی که موسسه دارند، سود سفارش‌های تبلیغاتی و تلویزیونی. برای همین درآمد دو تهیهکننده در یک سال می‌تواند از صفر تا رقم‌های بسیار بالا فرق کند.
نزدیک‌ترین عدد قابل اتکا، حقوق عوامل فیلم و سینما در تهران است: میانه ۳۳ میلیون تومان خالص در ماه برای پایان ۱۴۰۴، و درخواست میانه ۴۸ میلیون تومان برای ۱۴۰۵. کسی که با دستیار تولید یا مدیر تولید شروع میکند، در همین محدوده یا پایین‌تر است. دو آگهی تهیهکننده ویدئو در تهران ۴۵ تا ۸۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند، چون هم مدیریت پروژه می‌خواستند و هم مهارت ساخت.
در بازار ویدئوهای تبلیغاتی، قیمت یک تیزر کوتاه در آگهی‌های خدمات از حدود ۱ میلیون تومان برای کلیپ ساخته‌شده با هوش مصنوعی تا ۳ میلیون تومان برای تیزری که فیلمبرداری میشود بود و بسته‌های ماهانه ۱۲ ریلز ۱۵ تا ۶۵ میلیون تومان قیمت داشتند. از این مبلغ هزینه فیلمبردار، تدوینگر، بازیگر و تجهیزات کم میشود. آنچه درآمد را بالا میبرد: مشتری‌های ثابت، تیم قابل اعتماد، اسم و سابقه، و رسیدن به پروژه‌های تلویزیونی و نمایش خانگی که بودجه بزرگ‌تری دارند.
درآمد تهیهکننده در آمریکا و کانادا
در آمار رسمی این دو کشور، تهیهکننده و کارگردان در یک گروه شمرده می‌شوند و عددها سالانه و ناخالص‌اند. مدرک یک دوره آموزشی در ایران، اجازه کار در کشور دیگر نیست.
تهیهکنندگی به شخصیت تو می‌آید؟
اگر این‌ها را دوست داری، احتمالا به تو نزدیک است
- جمع کردن آدم‌ها دور یک کار و نگه داشتن آن‌ها تا آخر
- حرف زدن با سرمایهگذار، مذاکره و نوشتن قرارداد
- عدد و بودجه و برنامه، کنار علاقه به فیلم و قصه
- تصمیم گرفتن زیر فشار وقتی چیزی طبق برنامه پیش نمی‌رود
- دیدن نتیجه کار جمعی بیشتر از دیده شدن خودت
این‌ها بخشی از کار است که باید بپذیری
- درآمد نامنظم و سال‌هایی که هیچ پروژه‌ای جلو نمی‌رود
- ریسک مالی و جواب دادن به سرمایهگذار وقتی فیلم نمی‌فروشد
- روزهای طولانی فیلمبرداری و تلفن‌هایی که شب و روز ندارند
- انتظار برای مجوز و اصلاحیه‌هایی که دست تو نیست
این شغل در یک نگاه
تست راه تا کار نشان می‌دهد این شغل با علاقه‌ها و ترجیح‌های تو چند درصد جور است؛ نتیجه آن راهنمای تصمیم است، نه حکم نهایی.
شروع تستسوالهای رایج درباره تهیهکنندگی
فرق تهیهکننده با کارگردان چیست؟
کارگردان تصمیمهای هنری فیلم را میگیرد و تهیهکننده پول، قرارداد، مجوز و فروش را پیش میبرد. تهیهکننده معمولا کارگردان را انتخاب میکند و در نهایت پاسخگوی کل فیلم است. گاهی یک نفر هر دو کار را میکند.
تهیهکننده اجرایی یعنی چه؟
وقتی یک موسسه فیلمسازی تهیهکننده یک فیلم است، برای همان فیلم یک نفر را معرفی میکند که کار را از طرف موسسه جلو ببرد و جوابش را بدهد. پیشنویس نظامنامه تهیهکنندگی به این فرد تهیهکننده اجرایی میگوید.
برای تهیهکننده شدن مدرک دانشگاهی لازم است؟
در پیشنویس نظامنامه، لیسانس یا معادل آن، یا گواهینامه هنری وزارت ارشاد، شرط کارت تهیهکنندگی است و رشتهاش مشخص نشده. رشته کارشناسی به نام تهیهکنندگی در کنکور ۱۴۰۵ نیست؛ دانشگاه صدا و سیما آن را در کارشناسی ارشد دارد.
تهیهکنندگی را از چند سالگی میشود شروع کرد؟
کار سر صحنه و دستیاری را هر وقت میشود شروع کرد. اما در پیشنویس نظامنامه حداقل سن تهیهکنندگی ۲۲ سال برای فیلم کوتاه، ۲۵ سال برای مستند و برنامه ترکیبی و ۲۷ سال برای فیلم سینمایی و سریال است.
بدون سرمایه میشود تهیهکننده شد؟
بله، چون کار تهیهکننده پیدا کردن پول است، نه داشتن آن. اما سرمایهگذار فقط به کسی اعتماد میکند که سابقه دارد. راه معمول این است که با کار دستیاری، فیلم کوتاه و ویدئوی سفارشی سابقه بسازی، نه اینکه برای گرفتن عنوان تهیهکننده پول بدهی.
کارت تهیهکنندگی خرید و فروش میشود؟
کارت قرار است به اسم کسی باشد که سابقه و امتیاز لازم را دارد. با این حال در خبرها از تهیه‌کننده‌هایی گفته شده که کارتشان را در ازای پول به یک فیلم می‌دهند؛ یک کارگردان در ۱۳۹۹ از ۳۰۰ میلیون تومان برای یک فیلم گفته بود. خود اهل سینما این کار را نقد می‌کنند.
خانمها هم میتوانند تهیهکننده شوند؟
بله. در شرطهای پیشنویس نظامنامه فقط کارت پایان خدمت مخصوص آقایان است و بقیه شرطها برای همه یکی است. در فراخوانهایی هم که برای دستیاری تولید خواندیم، جنسیت شرط نبود.
تهیهکننده موسیقی هم همین کار را میکند؟
نه. تهیهکننده موسیقی بیشتر روی ضبط، تنظیم و انتشار یک قطعه یا آلبوم کار میکند و گاهی خودش آهنگساز یا تنظیمکننده است. این صفحه درباره تهیهکننده فیلم، سریال و ویدئو است.
یک فیلمساز تازه‌کار چطور تهیهکننده پیدا کند؟
با یک طرح و فیلمنامه کامل، بودجه تقریبی و نمونه کار قبلی، مثل یک فیلم کوتاه. جشنواره‌ها، انجمن سینمای جوانان و تشکل‌های تهیهکنندگی جاهایی‌اند که فیلمسازها و تهیه‌کننده‌ها همدیگر را پیدا می‌کنند. به کسی که برای خواندن طرح پول می‌خواهد اعتماد نکن.
تهیهکنندگی برای مهاجرت شغل خوبی است؟
در آمار رسمی آمریکا و کانادا تهیهکننده و کارگردان در یک گروهاند و درآمدشان سالانه حساب میشود؛ عددهایش در بخش درآمد همین صفحه هست. اما این کار به شبکه آشنایی و شناخت بازار هر کشور وابسته است و مدرک یک دوره آموزشی، اجازه کار نیست.
پیش از شروع راه تهیهکنندگی، تست بده
تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان می‌دهد کاری که با مدیریت آدم‌ها، پول و ریسک گره خورده، مثل تهیهکنندگی، به تو نزدیک‌تر است یا کاری دیگر در همین دنیای فیلم و ویدئو.
شروع تستسوالی درباره تهیهکننده فیلم و ویدئو دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.