نقاش خودرو: کار رنگ کار ماشین، معایب، درآمد و راه یادگیری در ۱۴۰۵

چقدر طول می‌کشد؟

دوره‌های آموزشگاهی ۲۰ تا ۴۵ ساعت است، ولی کسانی که در این شغل کار می‌کنند معمولا از یک تا دو سال شاگردی حرف می‌زنند تا کسی به نقاش مستقل برسد. بیشتر آگهی‌های شاگرد و نیمه ماهر هم همین را نشان می‌دهد: کارفرما کسی را می‌خواهد که کنار دستش بماند و یاد بگیرد. یک دوره کوتاه، شروع را سریع‌تر و زیرسازی و ایمنی را درست‌تر می‌کند؛ مهارت واقعی در کارگاه ساخته می‌شود.

نقاش خودرو، که در آگهی‌ها «رنگ کار ماشین»، «نقاش اتومبیل» یا «پیستوله‌کار» هم نوشته می‌شود، کار را از جایی تحویل می‌گیرد که صافکار تمام کرده است. ورق صاف شده، ولی هنوز رنگ ندارد. نقاش باید سطح را آماده کند، رنگی بسازد که دقیقا هم‌رنگ بقیه بدنه باشد و آن را یکدست و بدون عیب بپاشد. هر رنگ خودرو معمولا سه لایه دارد: آستر، رنگ اصلی و کیلر که براقی و دوام را می‌دهد.

کار یک قطعه، از ورود تا تحویل

• زیرسازی: سنباده، بتونه و دوباره سنباده تا سطح کاملا صاف شود. بیشتر وقت کار همین‌جاست.
• پوشاندن: چسب و کاغذ روی شیشه، لاستیک و قطعه‌هایی که نباید رنگ بخورند.
• ساختن رنگ: پیدا کردن کد رنگ، ترکیب و مقایسه با بدنه؛ رنگ متالیک و صدفی سخت‌تر از همه است.
• پاشیدن: آستر، رنگ و کیلر با پیستوله، ترجیحا در کابین رنگ.
• پرداخت: رفع شره، گرد و پوست پرتقالی و پولیش تا جای کار دیده نشود.

بخشی از نقاش‌ها «لیسه‌گیری» هم می‌کنند، یعنی رفع خط و خش‌های سطحی بدون رنگ کامل. در ۳۸ آگهی از ۱۲۶ آگهی تهران که کامل خواندیم، لیسه کنار نقاشی خواسته شده بود. اگر بیشتر از رنگ، از صاف کردن ورق و فرورفتگی خوشت می‌آید، صفحه صافکار خودرو را ببین.

مهم‌ترین عیب این شغل در هوای کارگاه است، نه در خود کار. رنگ‌های دوجزئی و کیلرهایی که تقریبا همه تعمیرگاه‌ها مصرف می‌کنند ایزوسیانات دارند. مقام ایمنی کار انگلستان می‌گوید ایزوسیانات یکی از علت‌های اصلی آسم شغلی است و نقاش‌های خودرو سال‌ها گروهی بوده‌اند که بیشترین خطر را داشته‌اند؛ بیشتر کسانی که به این آسم دچار می‌شوند مجبور می‌شوند کار را کنار بگذارند. رنگ «پایه آب» هم الزاما بدون ایزوسیانات نیست؛ فقط حلال کمتری دارد.

بقیه سختی‌ها

• گرد و بو: در پیمایش رسمی شرایط کار در آمریکا، ۷۴ درصد نقاشان وسایل نقلیه هر روز با گرد، بخار و بو سروکار داشتند و ۵۵ درصد هر روز ماسک تنفسی یا لباس محافظ ویژه می‌پوشیدند.
• صدا: ۷۹ درصد همان نقاشان هر روز صدای آزاردهنده داشتند؛ نقاشی معمولا کنار صافکاری و سنباده‌زنی است.
• ساعت کار طولانی: در ۷۴ آگهی تهران که ساعت کار را نوشته بودند، فاصله شروع تا پایان کار میانه ۱۱ ساعت در روز بود.
• درآمد نامنظم: در کار درصدی، روز کم‌کار یعنی درآمد کمتر؛ ۱۰۲ آگهی از ۴۵۰ آگهی پرداخت را درصدی زده بودند.
• بیمه: فقط ۵۰ آگهی از ۴۵۰ آگهی بیمه را در شرایطشان آورده بودند.

این‌ها دلیل کنار گذاشتن این کار نیست، دلیل جدی گرفتن محافظت است: پاشیدن فقط در کابین با مکش هوا، ماسک هوارسان هنگام پاشیدن، صبر کردن تا هوای کابین پاک شود و پوشاندن پوست. کارگاهی که این‌ها را ندارد، ارزان‌ترین جای کار است و گران‌ترین برای ریه‌ات.

از ۱۲۶ آگهی تهران که کامل خواندیم:

• جنسیت: ۵۵ آگهی «آقا» زده بودند و ۶۰ آگهی «فرقی نمی‌کند»؛ در عمل متن تقریبا همه آگهی‌ها برای مرد نوشته شده بود.
• سربازی: فقط ۴ آگهی پایان خدمت را شرط کرده بودند؛ ۴۴ آگهی گفته بودند فرقی ندارد.
• جای خواب: ۲۷ آگهی جای خواب در کارگاه می‌دادند، که برای کسی که از شهر دیگر می‌آید مهم است.
• بیمه: در فیلد بیمه، ۱۲ آگهی «دارد» و ۴۲ آگهی «ندارد» زده بودند و بقیه خالی گذاشته بودند.
• مهارت: ۹۲ آگهی نقاش ماهر یا استادکار می‌خواستند و ۴۰ آگهی شاگرد یا نیمه ماهر؛ لیسه‌گیری در ۳۸ آگهی و خودروی خارجی در ۸ آگهی آمده بود.

نمایندگی‌ها و کارخانه‌ها

در یک سایت کاریابی ملی، در همین ماه ۱۷ آگهی نقاش وسیله نقلیه پیدا کردیم: ۷ آگهی از تعمیرگاه‌های بزرگ، نمایندگی‌ها و ناوگان شرکت‌ها، و ۱۰ آگهی از خط تولید سازنده‌ها، از خودرو و اتاق کامیون تا تریلر، قطار و موتورسیکلت. ۱۶ آگهی از ۱۷ آگهی فقط آقا می‌خواستند، ۱۱ آگهی پایان خدمت را شرط کرده بودند و میانه سقف سنی ۴۰ سال بود. چهار آگهی که حقوق نوشته بودند، ۳۰ تا ۴۰ یا ۳۵ تا ۴۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند و بیمه این کارها معمولا روشن‌تر است.

کار درصدی چطور حساب می‌شود؟

بیشتر نقاش‌های تعمیرگاهی سهمی از اجرت کار می‌گیرند. فقط دو آگهی عدد سهم را نوشته بودند: یکی «۴۰ درصد شما، ۶۰ درصد مجموعه» و دیگری ۶۵ درصد برای نقاشی که مواد را خودش می‌خرد. اجرت رنگ هر قطعه خودروی ایرانی، مثل در یا گلگیر، در تهران مهر ۱۴۰۵ حدود ۲٫۵ تا ۴ میلیون تومان است و رنگ و مواد جداگانه حساب می‌شود؛ برای خودروی خارجی ۴ تا ۸ میلیون و رنگ کامل یک خودروی ایرانی ۲۵ تا ۵۰ میلیون.

یک حساب ساده: اگر سهم نقاش ۴۰ درصد اجرت باشد، از هر قطعه ایرانی حدود ۱ تا ۱٫۶ میلیون تومان به او می‌رسد. برای رسیدن به میانه دریافتی تعمیرکاران ماهر تهران، یعنی ۳۰ میلیون، باید ماهانه حدود ۱۹ تا ۳۰ قطعه رنگ کند؛ تقریبا یک قطعه در هر روز کاری. کارگاه کم‌مشتری این عدد را نمی‌دهد و کارگاه شلوغ یا کار روی خودروی خارجی بیشتر می‌دهد.

ادعاها را با این عددها بسنج

صفحه‌های آموزشگاهی برای نقاش خودرو با تجربه متوسط ۲۰ تا ۳۵ میلیون تومان در ماه می‌نویسند و بعضی سایت‌ها از ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیون برای نقاش خودروی خارجی، بی آن‌که منبعی بدهند. یک آگهی هم «درآمد بالا ۳۰۰ میلیون» نوشته بود. این عددها ممکن است برای یک کارگاه پرمشتری در یک ماه خوب درست باشد، ولی میانه بازار نیست.

قیمت دوره‌های حضوری نقاشی خودرو در آموزشگاه‌های تهران که مهر ۱۴۰۵ خواندیم:

• دوره ۲۰ ساعته در یک ماه، ۱۶٫۳ میلیون تومان که با تخفیف ۱۳ میلیون می‌شد.
• دوره ۴۵ ساعته که می‌گوید بیش از ۸۰ درصدش عملی است، ۱۴٫۶ میلیون با تخفیف ۱۰٫۲ میلیون و خصوصی ۱۷٫۳ میلیون.
• دوره ویدئویی ۱۹ ساعته، حدود ۱٫۹ میلیون تومان.

مدرک این دوره‌ها چیست؟

آموزشگاه‌ها می‌گویند دوره‌شان «مطابق سرفصل‌های فنی و حرفه‌ای» است و مدرک فنی و حرفه‌ای می‌دهد. ولی در فهرست رسمی شهریه آموزشگاه‌های آزاد استان تهران برای ۱۴۰۵، استانداردی برای نقاشی خودرو نیامده است؛ تنها استاندارد نزدیک، «بازرسی تشخیص رنگ خودرو» است با ۱۰۸ ساعت و سقف شهریه حضوری حدود ۱۴٫۲ میلیون تومان. پیش از ثبت‌نام بپرس آزمون مدرک کجا برگزار می‌شود و کد استاندارد چیست. این را هم بدان که در آگهی‌هایی که خواندیم، کارفرماها از نمونه کار و سابقه می‌پرسیدند، نه از مدرک.

پیش از پرداخت این‌ها را بپرس

• چند ساعت از دوره پای قطعه واقعی و با پیستوله است؟
• کابین رنگ دارد و ماسک و تجهیزات ایمنی را آموزشگاه می‌دهد؟
• رنگ‌سازی و رنگ متالیک هم تمرین می‌شود یا فقط بتونه و آستر؟

بیشتر نقاش‌ها بعد از چند سال کار، به اجاره یک جا در کارگاه دیگران یا راه انداختن کارگاه خودشان فکر می‌کنند. در آگهی‌های تهران، ۳ آگهی «اجاره» یک جای نقاشی را پیشنهاد داده بودند و چند آگهی نقاشی می‌خواستند که «با ابزار» بیاید. پیش از این قدم:

• پروانه کسب: طبق قانون نظام صنفی، باز کردن کارگاه بدون پروانه کسب از اتحادیه مربوط ممکن نیست.
• کابین و تهویه: کابین رنگ با مکش هوا، هم کیفیت کار را بالا می‌برد و هم ریه تو و همسایه‌ها را حفظ می‌کند؛ رنگ دوجزئی را نباید در فضای باز کارگاه پاشید.
• مشتری: بیشتر کار نقاشی از صافکار، نمایندگی و شرکت‌های بیمه می‌آید؛ رابطه با یک صافکار خوب نیمی از کار است.
• سرمایه: آموزشگاه‌ها برای راه انداختن مغازه ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان می‌گویند؛ این عدد منبع ندارد و با قیمت اجاره و کابین در شهر تو فرق می‌کند.