آموزش صافکاری: سنتی یا PDR، هزینه دوره و درآمد صافکار در ۱۴۰۵

آموزش صافکاری چقدر طول می‌کشد؟

کلاس کوتاه است و کار بلند. دوره‌های آموزشگاه‌های تهران ۲۰ تا ۷۵ ساعت است؛ یعنی با سه جلسه چهارساعته در هفته، بین دو ماه تا شش ماه. اما در آگهی‌ها فرق «شاگرد»، «نیمه‌ماهر» و «ماهر» بزرگ است: ۱۳۰ آگهی از ۳۰۸ آگهی برای شاگرد، کارآموز یا نیمه‌ماهر بود و بقیه کسی را می‌خواستند که بتواند تنها کار را تحویل دهد. برای رسیدن به این پله، چند ماه تا چند سال کار در یک صافکاری لازم است و هیچ دوره کوتاهی جایش را نمی‌گیرد.

برای مقایسه: در استان انتاریوی کانادا، صافکاری و تعمیر بدنه یک حرفه رسمی است و برای گرفتن مدرکش هشت هزار ساعت آموزش، یعنی حدود چهار سال، لازم است که ۷ هزار و ۲۸۰ ساعتش کار در کارگاه است. این عدد نشان می‌دهد چرا صافکارها می‌گویند این کار با دست یاد گرفته می‌شود.

بهترین ترتیب برای شروع

اگر صفر هستی، دوره کوتاه را برای فهمیدن ابزار و اصول بگذران و بلافاصله دنبال شاگردی برو؛ آگهی شاگرد صافکاری در همه هشت شهری که خواندیم بود. کسی که هم‌زمان در کارگاه کار می‌کند، چیزهایی را که در کلاس دیده روی خودروی واقعی تکرار می‌کند و خیلی زودتر به مرحله درصدی می‌رسد.

صافکاری یعنی برگرداندن بدنه آسیب‌دیده خودرو به شکل اولش. صافکار ورق فرورفته را با چکش، قالب، دستگاه کشش و جوش نقطه‌ای بیرون می‌کشد، جای آسیب را با بتونه پر و سنباده می‌کند تا نقاش رویش رنگ بزند. در تصادف‌های جدی‌تر، باز و بست قطعه‌ها، تعویض یک تکه از بدنه و صاف کردن شاسی هم جزو همین کار است.

صافکار PDR، که در آگهی‌ها به اسم «پی‌دی‌آر کار» هم آمده، فقط فرورفتگی‌هایی را درست می‌کند که رنگ رویشان سالم مانده است. PDR مخفف عبارت انگلیسی Paintless Dent Repair است، یعنی تعمیر فرورفتگی بدون رنگ. صافکار با میله‌های بلند از پشت ورق فشار می‌دهد، یا وقتی پشت ورق در دسترس نیست، با چسب و کشنده از رو می‌کشد، و زیر نور یک پنل مخصوص آن‌قدر ادامه می‌دهد تا موج ورق از بین برود. رنگ اصلی خودرو دست نمی‌خورد و کار نقاش لازم نمی‌شود.

یک روز کاری صافکار ماشین

• دیدن آسیب و قیمت دادن: این‌که ضربه با PDR درست می‌شود یا کار سنتی و رنگ می‌خواهد.
• باز کردن: سپر، چراغ، رودری یا قطعه‌هایی که جلوی دسترسی به پشت ورق را گرفته‌اند.
• صاف کردن: با میله و چسب در PDR، یا با چکش، قالب و کشش در کار سنتی.
• آماده کردن برای نقاش: بتونه، سنباده و زیرسازی، اگر کار به رنگ می‌رسد.
• بستن و تحویل: بستن قطعه‌ها و نشان دادن کار به مشتری یا به کارشناس بیمه.

در کار روزانه، صافکار بیشتر وقت ایستاده یا خم کار می‌کند و با گرد سنباده و صدای چکش سروکار دارد؛ ماسک، عینک و گوشی ایمنی برای این کار است. اگر بیشتر از ورق، از رنگ و پولیش خوشت می‌آید، صفحه نقاش خودرو را هم ببین.

ما صفحه هشت آموزشگاه و دوره آنلاین را در مهر ۱۴۰۵ خواندیم. قیمت‌ها از هم خیلی دور بودند:

• PDR حضوری در تهران: از حدود ۶ میلیون تومان تا ۲۲٫۶ میلیون بعد از تخفیف، با قیمت اعلام‌شده تا ۳۱٫۳ میلیون؛ کلاس خصوصی تا ۴۴ میلیون. ساعت این دوره‌ها ۲۰ تا ۶۰ ساعت بود؛ مثلا یک دوره ۳۰ ساعته ۱۹ میلیون تومان و یک دوره ۶۰ ساعته ۲۲٫۶ میلیون بعد از تخفیف. یک آموزشگاه هم ۴۵ ساعت آموزش و ۳۰ ساعت کارورزی را ۲۵ میلیون می‌فروخت.
• سنتی حضوری: از ۷٫۵ میلیون برای ۴۰ ساعت تا حدود ۳۳ میلیون؛ کلاس خصوصی تا ۲۶ میلیون.
• دوره ویدیویی: از حدود ۱٫۶ میلیون تومان برای ۲۳ ساعت ویدیو؛ برای کاری که با دست یاد گرفته می‌شود، ویدیو فقط مقدمه است.

سازمان فنی و حرفه‌ای برای PDR یک استاندارد رسمی دارد به اسم «صافکاری به روش PDR»: ۶۰ ساعت، ۲۰ ساعت نظری و ۴۰ ساعت عملی. سقف شهریه آن در فهرست ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد یکی از استان‌ها حدود ۸ میلیون تومان بود و چند استاندارد کوتاه ۳۰ ساعته برای کار روی قطعه‌های بدنه هم در همان فهرست بود. در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد استان تهران ردیفی برای صافکاری پیدا نکردیم. یعنی بیشتر دوره‌های صافکاری تهران دوره‌های آزاد آموزشگاه‌اند و قیمتشان را خود آموزشگاه تعیین می‌کند.

مدرک فنی و حرفه‌ای صافکاری: چه چیزی را بپرسی

همه آموزشگاه‌هایی که خواندیم «مدرک فنی و حرفه‌ای بین‌المللی» وعده داده بودند، اما هیچ‌کدام اسم و کد استانداردی را که آزمونش را می‌دهی ننوشته بودند. «بین‌المللی» در این تبلیغ‌ها معمولا یعنی مدرک دوزبانه‌ای که قابل ترجمه است، نه مدرکی که کشور دیگری آن را به جای مدرک خودش بپذیرد. یکی از آموزشگاه‌ها هم مدرکی از وزارت علوم می‌داد که مدرک فنی و حرفه‌ای نیست. پیش از ثبت‌نام بپرس:

• آزمون کدام استاندارد را می‌دهم و چند ساعت است؟
• چند ساعت از دوره روی بدنه واقعی و ابزار خودم کار می‌کنم؟
• «تضمین» یعنی چه؟ یکی از آموزشگاه‌ها نوشته بود «تضمینی برای ورود شما به بازار کار»؛ بپرس اگر کار پیدا نکردی دقیقا چه اتفاقی می‌افتد.

در ۳۰۸ آگهی که خواندیم، تقریبا هیچ کارفرمایی مدرک نخواسته بود؛ سه آگهی دیپلم فنی را نوشته بودند و بقیه از «ماهر»، «نیمه‌ماهر» و «کار بلد» حرف زده بودند. مدرک برای گرفتن پروانه کسب و مهاجرت به کار می‌آید، ولی کار را با نمونه کار به دست می‌آوری.

بازار صافکار روی سایت‌های کاریابی کوچک است: در یک سایت کاریابی بزرگ فقط ۱۰ آگهی صافکار پیدا کردیم، بیشترش از نمایندگی‌ها و مجموعه‌های خودرویی تهران. بازار واقعی در سایت‌های آگهی محلی است. ما ۳۰۸ آگهی استخدام صافکار را در یک سایت آگهی محلی در هشت شهر خواندیم: شیراز ۵۰، مشهد ۴۴، تهران ۴۲، کرج ۳۸، اصفهان ۳۸، تبریز ۳۷، قم ۲۹ و اهواز ۲۸. بیشترشان مال صافکاری‌ها، مراکز خدمات خودرو و تعمیرگاه‌های کوچک بود.

درصدی، توافقی و بدون بیمه

شیوه پرداخت در ۱۳۰ آگهی درصدی، در ۱۵۶ آگهی توافقی، در ۱۸ آگهی ماهانه و در ۴ آگهی روزانه بود. در متن ۱۵۱ آگهی کلمه درصد یا پورسانت آمده بود؛ سه آگهی در کرج، مشهد و قم سهم صافکار را ۵۰ درصد اجرت نوشته بودند و یک مرکز در اصفهان ۸۰ درصد برای صافکار و ۲۰ درصد برای مجموعه. بیمه در ۲۵ آگهی «دارد» و در ۱۳۴ آگهی «ندارد» بود و بقیه چیزی ننوشته بودند. فقط ۴ آگهی عدد دستمزد را در جای خودش پر کرده بودند.

شرط‌ها: جنسیت، سربازی، جای خواب

۱۴۰ آگهی گزینه «فرقی نمی‌کند» را برای جنسیت زده بودند و ۱۳۸ آگهی «آقا»؛ دو آگهی خانم می‌خواستند و در متن پنج آگهی کلمه خانم آمده بود. سربازی برای بیشتر این کارفرماها مهم نبود: فقط ۱۵ آگهی کارت پایان خدمت را الزامی کرده بودند. ۲۷ آگهی جای خواب یا اسکان داشتند، که برای کسی که از شهر دیگری می‌آید مهم است، و چند آگهی نوشته بودند اتباع هم پذیرفته می‌شوند. ۱۷ آگهی خودروهای خارجی و وارداتی را نام برده بودند و ۱۶ آگهی ابزار را.

این عددها یک پیام روشن دارند: صافکاری بیشتر کار آزاد است تا استخدام. کسی که ماهر شود، درآمدش به حجم کار و سهمش از اجرت بستگی دارد؛ و تا وقتی شاگرد است، بیمه و حقوق ثابت را باید جدا بپرسد.

اگر «درآمد صافکاری» را جست‌وجو کنی، عددهایی از ۱۰ میلیون تا ۵۰۰ میلیون تومان در ماه می‌بینی. همه این صفحه‌ها مال آموزشگاه‌ها یا کارگاه‌هایی بود که دوره می‌فروشند و هیچ‌کدام نگفته بودند عددشان از کجا آمده است. ما سه عدد دیگر را کنارشان گذاشتیم که منبع روشن دارند.

حقوق صافکار در گزارش‌های حقوق

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جدایی برای صافکار ندارند؛ نزدیک‌ترین گروه «تعمیرکار و کارگر ماهر» است، بدون تفکیک سابقه. نیمی از شاغلان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ ماهانه کمتر از ۳۰ میلیون تومان خالص دریافت می‌کردند و نیمه میانی‌شان ۲۵ تا ۴۰ میلیون؛ برای ۱۴۰۵ میانه ۴۴ میلیون درخواست کرده بودند. این عدد حقوق‌بگیرهاست، نه صافکار درصدی.

آگهی‌ها چقدر پیشنهاد داده‌اند؟

از ۱۰ آگهی صافکار در سایت کاریابی، ۴ آگهی بازه حقوق داشتند: ۲۰ تا ۴۰، ۳۵ تا ۴۰، ۴۵ تا ۵۵ و ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان، با میانه ۴۰ تا ۴۷٫۵ میلیون. در سایت آگهی محلی، چند کارفرما در متن آگهی درآمد را نوشته بودند: «حداقل ۱۰۰ میلیون»، «از ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون» و یک آگهی در کرج «بالای ۲۵۰ میلیون در ماه» برای PDR کار ماهر. این‌ها وعده کارفرماست برای کسی که کار بلد است و پرکار؛ برای شاگرد یک آگهی در اصفهان ۲۰ تا ۳۰ میلیون نوشته بود.

درآمد صافکار درصدی چطور حساب می‌شود؟

صافکار درصدی از اجرت هر ماشین سهم می‌گیرد؛ در آگهی‌هایی که عدد داشتند این سهم ۵۰ درصد و در یکی ۸۰ درصد بود، و تسویه‌اش ماشین به ماشین، هفتگی یا ماهانه است. پس درآمدش به سه چیز بستگی دارد: سرعت، حجم کار کارگاه و این‌که کار PDR است یا سنتی. ماهی که کار کم باشد، درآمد هم کم است و چون بیشتر این کارها بیمه ندارد، بیمه را باید خودت پرداخت کنی. درآمد صافکار بیشتر از مکانیک است یا نه؟ در آگهی‌های سایت کاریابی، بازه پیشنهادی مکانیک و صافکار نزدیک هم بود؛ فرق اصلی در کار درصدی است که سقف و کف هر دو را بازتر می‌کند.

صافکاری که سال‌ها با ورق کار کرده، جای صافکاری و رنگ‌شدگی را با چشم می‌بیند. همین مهارت شغل دیگری ساخته است: کارشناس رنگ و بدنه. در سایت کاریابی ۱۱ آگهی برای این کار پیدا کردیم، بیشترش از شرکت‌های خرید و فروش و کارشناسی خودرو که شش آگهی‌اش از یک شرکت در شهرهای مختلف بود. کار این آدم‌ها بررسی بدنه خودروی دست‌دوم با ضخامت‌سنج رنگ، پیدا کردن جای تصادف و تعویض قطعه و نوشتن گزارش برای خریدار است. ۱۰ آگهی سابقه کار خواسته بودند و یکی بازه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان را نوشته بود.

صافکاری PDR رنگ اصلی را دست نمی‌زند و برای همین در بازار خودروی دست‌دوم جدا از رنگ‌شدگی حساب می‌شود؛ کارشناس رنگ و بدنه باید فرق این دو را بشناسد، و کسی که خودش PDR کار کرده این فرق را بهتر از هر کسی می‌فهمد.

کارگاه خودت یا اجاره یک جا

راه دیگر مستقل شدن است. طبق ماده ۱۲ قانون نظام صنفی، پیش از باز کردن هر واحد صنفی باید پروانه کسب گرفت و درخواستش از درگاه ملی مجوزها ثبت می‌شود؛ شرایط دقیق را از اتحادیه شهر خودت بپرس. بعضی‌ها پیش از خرید یا اجاره مغازه، یک جای کار در یک مجموعه را اجاره می‌کنند: یکی از آگهی‌های تبریز جای کار صافکاری را ماهی ۲۵ میلیون تومان و جای نقاشی را ۱۵ میلیون اجاره می‌داد. چهار آگهی هم صافکار را برای شراکت می‌خواستند.

صافکار PDR سیار هم کم نیست: با یک کیف ابزار و پنل نور، در پارکینگ مشتری یا جلوی نمایشگاه خودرو کار می‌کند. این راه برای کسی است که کارش را خوب بلد است و مشتری خودش را دارد؛ بدون سابقه، پیدا کردن مشتری از خود کار سخت‌تر است.