مربی مهد کودک: مدرک لازم، حقوق واقعی و راه استخدام در کودکستان

هیچ‌کدام از این دوره‌ها جای شرط تحصیلی و دوره رسمی را نمی‌گیرند؛ آن‌ها را کامل می‌کنند. برای مدیر شدن، فنی و حرفه‌ای دوره ۲۶۰ ساعته مدیر مهد کودک را دارد که شهریه آن در تهران ۱۴۰۵ حدود ۱۵٫۹ میلیون تومان است. آیین‌نامه ۱۴۰۱ برای مدیر و موسس شرط مدرک و سابقه جداگانه گذاشته است.

در هر سطح، یک کار را جدی بگیرید: دفتر ثبت مشاهده هر کودک. مربی‌ای که بتواند با چند خط دقیق به پدر و مادر بگوید کودکشان در این ماه چه چیز تازه‌ای یاد گرفته، در مصاحبه بعدی هم حرف بیشتری برای گفتن دارد.

مربی مهد کودک مسئول یک گروه کودک در کودکستان است: برنامه روز را اجرا می‌کند، مراقب ایمنی و سلامت بچه‌هاست و رفتار هر کودک را زیر نظر دارد. کودکستان‌ها طبق آیین‌نامه ۱۴۰۱ دو دوره دارند: دوره اول برای کودکان از بدو تولد تا سه سال و دوره دوم برای چهار تا شش سال. کار مربی در این دو دوره فرق زیادی دارد. در دوره اول بیشتر وقت صرف غذا، خواب، تعویض لباس و آرام کردن کودک می‌شود و در دوره دوم برنامه آموزشی، بازی گروهی و آمادگی برای مدرسه پررنگ‌تر است.

یک روز معمولی در کودکستان

• ورود کودکان: تحویل گرفتن کودک از پدر یا مادر، نگاه کوتاه به سلامت او و شنیدن نکته‌های آن روز، مثل بد خوابیدن یا دارو.
• صبحانه و حلقه صبح: سلام گروهی، شعر، حرف زدن درباره روز و هفته.
• فعالیت اصلی: نقاشی، کاردستی، بازی با شکل و رنگ، نمایش یا قصه، بسته به برنامه آن روز.
• بازی آزاد و حیاط: مربی بازی را تماشا می‌کند، دعواها را آرام می‌کند و حواسش به ایمنی وسایل است.
• ناهار و خواب: کمک به غذا خوردن، شستن دست و صورت و خواباندن گروه کوچک‌ترها.
• تحویل به والدین: گزارش کوتاهی از غذا، خواب و رفتار کودک و ثبت آن در دفتر یا گروه پیام‌رسان کودکستان.

استاندارد آموزشی این شغل در فنی و حرفه‌ای، کار مربی را در دوازده توانایی خلاصه کرده است: شناخت نیازهای کودک در هر سن، تغذیه کودک، برنامه‌ریزی فعالیت‌ها بر پایه روزهای سال، شعرخوانی، قصه‌گویی، بازی دادن و سرگرم کردن، آموزش نکته‌های اخلاقی و ایمنی و بهداشت، اجرای نمایش، تقویت زبان و حواس پنج‌گانه، ساختن وسیله کمک‌آموزشی و بازی، رفتار تسهیل‌گر و بدون قضاوت در تعامل کودکان، و مراقبت از کودک در طبیعت. هر کدام از این‌ها در کلاس‌های دوره تمرین می‌شود.

کنار مربی معمولا یک کمک مربی یا مراقب هم کار می‌کند. کار او بیشتر مراقبتی است: پوشک، شستشو، ملحفه و لباس. در قاعده بهزیستی که هنوز آخرین متن خواندنی درباره کارکنان مهد است، برای هر ۱۰ کودک شیرخوار یک مربی و یک مراقب لازم است و برای کودکان نوپا یک مربی برای هر ۱۵ کودک. یعنی در گروه‌های بزرگ‌تر یک مربی می‌تواند تا ۱۵ کودک را به تنهایی داشته باشد.

از ۱۴۰۲، صدور مجوز همه مراکز نگهداری و آموزش کودک زیر شش سال با سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک در وزارت آموزش و پرورش است. اساسنامه این سازمان در بهمن ۱۳۹۹ تصویب شد و آیین‌نامه تاسیس، اداره و انحلال کودکستان‌ها در ۷ آبان ۱۴۰۱. مهدهایی که از سال‌ها پیش مجوز بهزیستی دارند در ۱۴۰۵ هنوز با همان مجوز کار می‌کنند.

آنچه آیین‌نامه ۱۴۰۱ می‌گوید

این آیین‌نامه برای موسس و مدیر شرط سن و مدرک گذاشته، ولی برای مربی شرط تحصیلی جداگانه‌ای ننوشته است. به جای آن، ماده ۱۴ می‌گوید کودکستانی که فعالیت تازه‌ای راه می‌اندازد باید گواهی صلاحیت حرفه‌ای مدیر، مربیان و کارکنان را از مرکزهای مورد تایید سازمان بگیرد. یعنی گواهی دوره دیگر فقط امتیاز رزومه نیست و در پرونده کودکستان هم دیده می‌شود.

شرط‌های مربی در آخرین قاعده خواندنی

• کاردانی یا بالاتر، با اولویت رشته‌های مربی کودک و پیش‌دبستانی؛ یا دیپلم با یک سال سابقه کار در مهد
• گواهی گذراندن دوره آموزشی
• سن ۲۰ تا ۶۰ سال
• نداشتن سوءپیشینه کیفری و اعتیاد، و تایید سلامت روان از روان‌پزشک معتمد

این متن را بهزیستی در ۱۳۹۸ منتشر کرده بود. سازمان تازه تا مهر ۱۴۰۵ متن جداگانه‌ای برای شرط‌های مربی منتشر نکرده که بتوانیم بخوانیم، پس کودکستان‌ها هنوز همین شرط‌ها را مبنا می‌گیرند.

مسئولیت قانونی مربی

قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹ کسی را که شغلش مراقبت از کودک است، به گزارش آزار یا خطر موظف می‌کند. ماده ۱۷ برای کسی که این وظیفه را انجام ندهد، جز مجازات، محرومیت ۶ ماه تا ۲ سال از همان شغل را هم آورده است. اگر نشانه آزار در کودکی دیدید، اول به مدیر کودکستان بگویید و اگر پیگیری نشد، خودتان گزارش بدهید.

زبان انگلیسی در کودکستان

رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک در ۲۳ دی ۱۴۰۳ اعلام کرد آموزش زبان انگلیسی در کودکستان‌ها ممنوع است. با این حال ۱۴ آگهی از ۸۷ آگهی مربی کودک در مهر ۱۴۰۵ تسلط به انگلیسی خواسته بودند و همین آگهی‌ها پیشنهاد بالاتری داشتند. اگر برای کلاس زبان کودکستان استخدام می‌شوید، بدانید این کلاس با قاعده رسمی جور نیست.

در سایت کاریابی ۳۶ آگهی از ۴۷ آگهی مهد و پیش‌دبستانی در تهران بود و بقیه در اصفهان، کرج، مشهد، شیراز و کاشان. ۳۰ آگهی تمام‌وقت بودند و ۱۵ آگهی پاره‌وقت را هم می‌پذیرفتند. در آگهی‌هایی که ساعت کار را نوشته بودند، رایج‌ترین ساعت شنبه تا چهارشنبه، ۸ صبح تا ۴ بعدازظهر بود. سقف سن بیشتر ۴۰ یا ۳۵ سال و کف آن ۲۰ سال بود.

آنچه کارفرماها می‌خواهند بیشتر سابقه و رشته است تا گواهی دوره: ۲۱ آگهی سابقه کار در مهد خواسته بودند، ۱۳ آگهی رشته علوم تربیتی و ۱۱ آگهی روان‌شناسی را نام برده بودند و هیچ آگهی‌ای اسم فنی و حرفه‌ای یا کارت مربیگری را نیاورده بود. ۱۴ آگهی از ۸۷ آگهی مربی کودک هم تسلط به انگلیسی خواسته بودند. مزایایی که آمده بود بیشتر پاداش، ناهار و بیمه تکمیلی بود.

در سایت آگهی محلی، ۱۳۵ آگهی مربی مهد، کودکستان و پیش‌دبستانی در تهران پیدا شد. ۵۱ آگهی در بخش بیمه «دارد» زده بودند، ۳۰ آگهی «ندارد» و ۵۴ آگهی این بخش را خالی گذاشته بودند. ۲۱ آگهی برای کمک مربی، مربی‌یار یا کارآموز بود؛ همان راه شروع برای کسی که سابقه ندارد. ۷۵ آگهی در عنوان یا متن سابقه خواسته بودند و فقط ۴ آگهی صریح نوشته بودند سابقه لازم نیست. ۱۷ آگهی انگلیسی خواسته بودند و هیچ‌کدام اسم فنی و حرفه‌ای را نیاورده بودند. ۲۹ آگهی هم نوشته بودند حقوق را طبق قانون کار یا پایه وزارت کار می‌دهند.

بیشتر جستجوهای استخدام مربیان پیش دبستانی دنبال آزمون دولتی است. واقعیت ۱۴۰۵ این است که جذب آموزش و پرورش برای نیروهایی است که از قبل در پیش‌دبستانی‌های وابسته به آموزش و پرورش کار کرده‌اند، نه برای تازه‌واردها.

• قانون ۱۳۹۴: تبصره‌ای که به قانون تعیین تکلیف معلمان حق‌التدریسی اضافه شد، آموزش و پرورش را موظف کرد فقط از مربیان پیش‌دبستانی و نیروهای خرید خدمات که پیش از ۲۶ مهر ۱۳۹۴ با آن همکاری داشتند، با شرط حداقل کاردانی برای حق‌التدریس استفاده کند.
• قانون بودجه ۱۴۰۵: به گفته یک نماینده مجلس در ۱ تیر ۱۴۰۵، وزارتخانه موظف است ۲۰ هزار نفر از نیروهای پیش‌دبستانی، نهضت سوادآموزی و مربیان طرح امین را جذب کند. تا آبان ۱۴۰۵ زمان ثبت‌نام اعلام نشده است.
• مجوز ۱۰ هزار نفر: نماینده دیگری در اردیبهشت ۱۴۰۵ از صدور مجوز جذب ۱۰ هزار نیروی پیش‌دبستانی گفت. متن مصوبه آن را ندیدیم.
• دانشگاه فرهنگیان: در کنکور ۱۴۰۵ رشته‌ای برای تربیت مربی پیش‌دبستانی نداشت.

پس کسی که امروز شروع می‌کند، کار را در کودکستان خصوصی یا پیش‌دبستانی غیردولتی پیدا می‌کند. اگر بعدها فراخوانی برای نیروهای غیررسمی آمد، سابقه بیمه‌شده و قرارداد کتبی همان مدرکی است که نشان می‌دهد چند سال در این کار بوده‌اید. هر خبر ثبت‌نام را فقط از سایت رسمی آموزش و پرورش باور کنید و برای ثبت‌نام آزمون به کسی پول ندهید.

برای مربی مهد عدد رسمی جداگانه‌ای منتشر نمی‌شود. نزدیک‌ترین گروه در گزارش‌های معتبر حقوق، گروه تدریس و آموزش بخش خصوصی است که معلم‌ها و مدرس‌ها را در بر می‌گیرد. در این گروه، میانه دریافتی خالص ماهانه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۱۸ میلیون تومان بود و نیمی از افراد بین ۱۵ تا ۲۶ میلیون می‌گرفتند. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۲۶ میلیون تومان درخواست کرده بودند. این عدد برای همه سطح‌های سابقه است و مربی تازه‌کار مهد معمولا زیر میانه است.

در شهریور ۱۴۰۴ مدیر یک مهد در شرق تهران گفته بود حقوق مربی‌ها حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان است و بیمه هر نفر برای کودکستان نزدیک ۴ میلیون تومان هزینه دارد. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵، میانه بازه پیشنهادی ۲۴ آگهی مهد و پیش‌دبستانی در سایت کاریابی ۲۲ تا ۲۸ میلیون تومان بود. در آگهی‌های تهران در سایت آگهی محلی، ۴۶ آگهی مهد حقوق ماهانه را با عدد نوشته بودند و میانه بازه آن‌ها ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان بود. ۲۲ آگهی از این‌ها ساعت کار تمام‌روز، یعنی ۷ ساعت یا بیشتر، داشتند و میانه بازه آن‌ها ۱۶٫۵ تا ۲۱ میلیون تومان بود.

پیشنهاد بالاتر بیشتر مال آگهی‌هایی بود که پیش‌دبستانی یا تسلط به انگلیسی را خواسته بودند: میانه ۸ آگهی انگلیسی ۲۵ تا ۳۵ میلیون بود و میانه ۷ آگهی ساده مربی مهد ۱۸ تا ۲۵ میلیون. سابقه، رشته مرتبط، کار با گروه سنی بزرگ‌تر و منطقه کودکستان هم پیشنهاد را بالا می‌برند.

پیشنهاد کمتر از حداقل حقوق؛ قانون کار چه می‌گوید؟

حداقل حقوق را هر سال شورای عالی کار تعیین می‌کند و ماده ۴۱ قانون کار آن را برای همه کارگران الزامی کرده است. برای ۱۴۰۵ این عدد برای کارگر مجرد حدود ۲۱٫۸ میلیون تومان ناخالص در ماه است. با این حال کف ۱۰ آگهی از ۲۴ آگهی سایت کاریابی زیر این عدد بود. در سایت آگهی محلی، سقف پیشنهاد ۱۱ آگهی از همان ۲۲ آگهی تمام‌روز به حداقل قانونی نمی‌رسید. ۸ آگهی دیگر برای نوبت کوتاه‌تر از ۷ ساعت بودند، مثل ۸ صبح تا ۱ بعدازظهر، و میانه بازه آن‌ها ۹ تا ۱۰٫۵ میلیون تومان بود. دلیلش را مدیرها هزینه اجاره و بیمه می‌گویند، ولی این دلیل قانون را عوض نمی‌کند.

• برای کار تمام‌وقت، هر مبلغی کمتر از حداقل قانونی خلاف قانون کار است، حتی اگر روی کاغذ قبول کرده باشید.
• ماده ۱۴۸ قانون کار کارفرما را به بیمه کردن کارگر موظف می‌کند. بیمه از روز اول کار حق مربی است، نه پاداش پایان دوره آزمایشی.
• برای کار پاره‌وقت، حداقل حقوق به نسبت ساعت حساب می‌شود.
• اگر کارفرما حقوق کمتر یا بیمه نکردن را شرط کرد، می‌توانید به اداره کار شکایت کنید؛ فیش و پیام‌های مربوط به حقوق را نگه دارید.

در زبان آگهی‌ها این دو اسم گاهی به جای هم می‌آیند، ولی کار یکی نیست. مربی پیش دبستانی با کودکان چهار تا شش ساله کار می‌کند که در کودکستان دوره دوم یا کلاس‌های پیش‌دبستانی ۱ و ۲ هستند. برنامه این کلاس‌ها ساختار بیشتری دارد: آمادگی خواندن و نوشتن، شناخت عدد و شکل، کار گروهی و عادت به نظم کلاس. مربی مهد در گروه‌های کوچک‌تر بیشتر مراقبت می‌کند و کمتر درس.

• مهارت: مربی پیش‌دبستانی باید بتواند یک برنامه هفتگی آموزشی بنویسد و پیشرفت هر کودک را ثبت کند؛ مربی گروه شیرخوار بیشتر به تغذیه، خواب و نشانه‌های بیماری نیاز دارد.
• آگهی‌ها: ۲۰ آگهی از ۴۷ آگهی مهد در سایت کاریابی عنوان پیش‌دبستانی داشتند و میانه پیشنهاد ۱۰ آگهی که عدد داشتند ۲۲ تا ۲۹ میلیون تومان بود.
• مدرک: برای هر دو همان دوره مربی مهد کافی است، ولی کاردانی تربیت مربی پیش‌دبستانی یا کارشناسی رشد و پرورش کودکان، شانس کلاس پیش‌دبستانی را بیشتر می‌کند.
• پیش‌دبستانی‌های مدرسه‌ای: بعضی مدرسه‌های غیردولتی کلاس پیش‌دبستانی هم دارند و مربی آن را با همان آگهی‌های معلم دبستان جذب می‌کنند.

اگر تازه شروع می‌کنید، یک یا دو سال کار با گروه سه تا چهار ساله راه خوبی برای فهمیدن این است که به کدام سو کشش دارید.