کارشناس مناقصات: شرح وظایف، استخدام و حقوق ۱۴۰۵

دوره رسمی کجاست؟

در فهرست شهریه آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران برای ۱۴۰۵ استانداردی با کلمه مناقصه در نام پیدا نشد. نزدیک‌ترین استانداردهای رسمی، دوره‌های ابزاری‌اند؛ مثلا استاندارد «کاروری EXCEL» ۵۷ ساعت است و سقف شهریه حضوری‌اش در تهران حدود ۶٫۵ میلیون تومان. دوره‌های مناقصه و قرارداد را بیشتر انجمن‌های صنفی، دانشگاه‌ها به شکل دوره کوتاه و آموزشگاه‌های آزاد برگزار می‌کنند و مدرکشان رسمی نیست.

چیزی که کارفرما می‌سنجد مدرک دوره نیست. در مصاحبه معمولا یک فراخوان واقعی جلوی داوطلب می‌گذارند و می‌پرسند چه مدارکی لازم است و مهلت‌ها کی تمام می‌شوند. پس بهترین تمرین، خواندن چند فراخوان واقعی در ستاد و نوشتن چک‌لیست مدارک برای هر کدام است.

کدام رشته؟

اگر هنوز رشته انتخاب نکرده‌ای، مدیریت بازرگانی، مهندسی صنایع یا رشته فنی همان صنعتی که دوستش داری بیشترین در را باز می‌کند. کسی که عمران خوانده، معمولا از دفتر فنی به این میز می‌رسد؛ کسی که مدیریت خوانده، از بازرگانی.

کارشناس مناقصات کسی است که شرکت را برای بردن کار از راه مناقصه آماده می‌کند. فراخوان‌ها را پیدا می‌کند، اسناد را می‌خواند، مدارک شرکت را جمع می‌کند، ضمانت‌نامه را از بانک می‌گیرد و پیشنهاد فنی و قیمت را سر وقت به دستگاهی که کار را واگذار می‌کند تحویل می‌دهد. قیمت را معمولا تیم فنی یا برآورد حساب می‌کند؛ کار او این است که همه چیز درست، کامل و در مهلت به مقصد برسد.

در هر مناقصه دو طرف هست. یک طرف دستگاه یا شرکتی که خرید یا پروژه را به مناقصه گذاشته است. طرف دیگر شرکت‌هایی که می‌خواهند آن کار را بگیرند. در آگهی‌های استخدام آبان ۱۴۰۵، بیشتر کارشناس‌های مناقصات برای طرف دوم خواسته شده بودند: ۵۹ آگهی از ۸۴ آگهی از کارهایی مثل شرکت در مناقصه، تهیه اسناد یا پاکت و کار با سامانه ستاد نام برده بودند. سمت خرید دولتی و برگزاری مناقصه بیشتر با عنوان‌هایی مثل کارپرداز، کارشناس خرید یا کمیسیون معاملات آگهی می‌شود.

پیشنهاد قیمت، فروش سازمانی یا امور قراردادها؟

این شغل با سه عنوان دیگر قاطی می‌شود. در ۱۴ آگهی از همین ۸۴ آگهی، کلمه فروش، بازاریابی، توسعه بازار یا فروش سازمانی در عنوان کار بود؛ یعنی شرکت از کارشناس مناقصات انتظار داشت مشتری دولتی پیدا کند و رابطه را نگه دارد. در چند آگهی هم مناقصات کنار قراردادها آمده بود و کار تا امضای قرارداد و پیگیری تضمین‌ها ادامه پیدا می‌کرد. ۱۷۳ آگهی دیگر با عنوان فروش هم کلمه مناقصات را در شرح کارشان داشتند، ولی کار اصلی‌شان فروش بود و در این شمارش نیامده‌اند.

این صفحه درباره خود این شغل است: یک کارشناس مناقصات هر روز چه می‌کند، قانون چه مهلت‌هایی برایش گذاشته، شرکت‌ها در آگهی چه می‌خواهند، حقوقش در ۱۴۰۵ چقدر است و از کجا می‌شود شروع کرد.

قانون برگزاری مناقصات مصوب ۱۳۸۳ است و بیشتر آیین‌نامه‌ها و مصوبه‌های بعدی بر پایه آن نوشته شده‌اند. کارشناس مناقصات لازم نیست حقوق‌دان باشد، اما باید بداند کدام ماده به کار روزانه‌اش مربوط است. آنچه اینجا آمده توضیح قانون است، نه مشاوره حقوقی؛ برای پرونده واقعی، متن اسناد همان مناقصه و نظر مشاور حقوقی شرکت ملاک است.

سه پاکت جدا

طبق ماده ۱۶، پیشنهاد در پاکت‌های جدا و لاک و مهرشده تحویل می‌شود: تضمین در پاکت الف، پیشنهاد فنی بازرگانی در پاکت ب و پیشنهاد قیمت در پاکت ج. هر شرکت فقط یک پیشنهاد می‌دهد، مگر اینکه اسناد اجازه داده باشند. هر تغییر، جایگزینی یا پس گرفتن پیشنهاد هم باید در مهلت و به شکلی انجام شود که بشود ثابتش کرد. در مناقصه‌های الکترونیکی همین سه بخش در سامانه بارگذاری می‌شود.

ماده ۱۸ ترتیب باز کردن را گفته است: اول پاکت تضمین، بعد پاکت فنی بازرگانی و آخر پیشنهاد قیمت. در مناقصه دومرحله‌ای، طبق ماده ۱۹، پاکت قیمت شرکتی که امتیاز فنی لازم را نگرفته باشد باید ناگشوده برگردد. یعنی اگر پاکت ب ناقص باشد، بهترین قیمت هم دیده نمی‌شود. به همین دلیل کنترل مدارک بخش بزرگی از وقت این شغل است.

مهلت‌هایی که باید در تقویم باشد

ماده ۱۵ می‌گوید فاصله آخرین مهلت دریافت اسناد تا مهلت تحویل پیشنهاد در مناقصه داخلی نباید کمتر از ۱۰ روز باشد و در مناقصه بین‌المللی کمتر از یک ماه. پس کارشناس مناقصات در بهترین حالت حدود ده روز وقت دارد که همه چیز را از بانک و تیم فنی و مدیر جمع کند. اگر در اسناد ابهامی ببیند، طبق ماده ۱۷ می‌تواند از برگزارکننده توضیح بخواهد و پاسخ برای همه شرکت‌کننده‌ها فرستاده می‌شود.

بعد از باز شدن پاکت‌های قیمت، اگر بررسی قیمت‌ها لازم باشد، کمیته فنی بازرگانی حداکثر دو هفته وقت دارد (ماده ۲۰). برنده اول کسی است که مناسب‌ترین قیمت را داده است. برنده دوم فقط وقتی اعلام می‌شود که فاصله قیمتش با نفر اول کمتر از مبلغ تضمین باشد. تضمین بقیه شرکت‌ها برمی‌گردد و پس گرفتنش یکی از کارهای همین کارشناس است.

برنده شدن هم تعهد دارد

ماده ۲۱ می‌گوید قرارداد باید پیش از تمام شدن مدت اعتبار پیشنهادها بسته شود. اگر برنده اول قرارداد نبندد یا تضمین انجام تعهدات را ندهد، تضمین شرکتش ضبط می‌شود و کار به نفر دوم می‌رسد. اگر شرکتی به اجرا نشدن قانون اعتراض داشته باشد، طبق ماده ۲۵ شکایتش را به بالاترین مقام دستگاه برگزارکننده می‌دهد و آن دستگاه ۱۵ روز کاری برای رسیدگی وقت دارد. اگر نتیجه را نپذیرد، هیئت رسیدگی به شکایات موضوع را بررسی می‌کند.

بیشترین آگهی‌ها از نفت و گاز و پتروشیمی (۱۸)، خدمات مهندسی (۱۴)، فناوری اطلاعات (۱۲) و پیمانکاران (۱۲) بود. این یعنی کارشناس مناقصات فقط در شرکت ساختمانی کار نمی‌کند؛ هر شرکتی که به دولت یا شرکت‌های بزرگ کالا و خدمات می‌فروشد این نقش را لازم دارد. ۵۸ آگهی از ۸۴ آگهی در دسته بازرگانی و تجارت منتشر شده بودند و ۱۸ آگهی در دسته فروش.

در شرح کار، ۴۷ آگهی تهیه اسناد مناقصه را خواسته بودند و ۴۴ آگهی کار با سامانه ستاد را. سطح بیشتر آگهی‌ها کارشناس بود (۷۰ آگهی)، ۹ آگهی کارشناس ارشد خواسته بودند و ۲ آگهی کارآموز. ۳۴ آگهی زبان انگلیسی را در شرایط آورده بودند، به‌خصوص شرکت‌های نفت و گاز که اسناد و کاتالوگ‌هایشان انگلیسی است. ۳۴ آگهی پایان خدمت سربازی را برای آقایان شرط کرده بودند. ۵۵ آگهی سقف سن داشتند که میانه‌اش ۴۰ سال بود. فقط ۳ آگهی دورکاری بود.

رشته‌ها پراکنده بود: مدیریت و بازرگانی در ۲۶ آگهی، مهندسی صنایع و عمران هر کدام ۱۳، برق ۱۲، مکانیک ۱۰، کامپیوتر ۸ و شیمی ۶. رشته را معمولا صنعت شرکت تعیین می‌کند: شرکت برقی کارشناس برق می‌خواهد که اسناد فنی را بفهمد. مدرک خواسته‌شده در ۴۸ آگهی کارشناسی بود و فقط ۱ آگهی کاردانی را پذیرفته بود.

در مزایا، بیمه تکمیلی (۴۷ آگهی)، پاداش (۳۷) و وام (۲۳) بیشتر از همه آمده بود. ۱۸ آگهی پورسانت داشتند؛ بیشترشان همان آگهی‌هایی بودند که مناقصه را با فروش یکی کرده‌اند.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جداگانه‌ای برای کارشناس مناقصات ندارند. نزدیک‌ترین گروه، بازرگانی و تجارت است؛ همان دسته‌ای که ۵۸ آگهی از ۸۴ آگهی این شغل در آن منتشر شده بود. عددهای زیر حقوق خالص ماهانه همه کارشناس‌های این گروه است، نه فقط کارشناس‌های مناقصات.

میانه حقوق دریافتی کارشناس‌های بازرگانی در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۰ میلیون تومان بود و نیمی از آن‌ها بین ۲۴ تا ۳۷ میلیون می‌گرفتند. ۱۰ درصد کمتر از ۲۰ میلیون و ۱۰ درصد بیشتر از ۴۶ میلیون گرفته بودند. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۴۲ میلیون درخواست کرده بودند و نیمی بین ۳۳ تا ۵۲ میلیون؛ یعنی ۴۰ درصد بیشتر از دریافتی.

کارشناس ارشد بازرگانی در تهران میانه ۴۰ میلیون دریافت کرده بود (نیمه میانی ۳۵ تا ۵۰) و برای ۱۴۰۵ میانه ۵۹ میلیون خواسته بود. در کلان‌شهرهای دیگر، میانه دریافتی کارشناس ۲۵ میلیون بود (۱۸ تا ۳۱) و میانه درخواستی ۳۴ میلیون.

حقوق در آگهی‌ها

۴۰ آگهی از ۸۴ آگهی عدد حقوق داشتند؛ کمترین پیشنهاد ۲۰ و بیشترین ۸۰ میلیون تومان بود. ۳۴ آگهی تهران میانه ۳۵ تا ۵۰ میلیون پیشنهاد داده بودند. ۳۲ آگهی سطح کارشناس میانه ۳۵ تا ۴۷٫۵ میلیون و ۵ آگهی کارشناس ارشد میانه ۴۵ تا ۶۵ میلیون داشتند. از ۶ آگهی شهرهای دیگر که عدد داشتند، ۳ آگهی ۳۰ تا ۴۰ میلیون پیشنهاد داده بودند.

عدد آگهی حقوق پیشنهادی است، نه دریافتی. آنچه بیشترین اثر را روی این عدد دارد: صنعت شرکت (نفت و گاز معمولا بالاتر)، اندازه مناقصه‌هایی که شرکت در آن‌ها شرکت می‌کند، زبان انگلیسی و اینکه کار پورسانت فروش هم دارد یا نه.