چاپچی کیست؟ کار اپراتور چاپ افست، مسیر یادگیری و حقوق

در این شغل سابقه پای ماشین از مدرک مهم‌تر است. از همان روز اول یادداشت کن روی چه ماشینی، چند رنگ و برای چه نوع کاری کار کرده‌ای؛ کارفرما در مصاحبه دقیقا همین را می‌پرسد. فاصله پله‌ها به چاپخانه بستگی دارد: در چاپخانه کوچک ممکن است زود پای ماشین بروی، در کارخانه بزرگ مدت بیشتری کمک بمانی ولی ماشین بهتری یاد بگیری.

چاپچی در زبان چاپخانه یعنی کسی که ماشین چاپ را می‌گرداند. در آگهی‌ها همین کار با سه اسم می‌آید: چاپچی، ماشین‌چی و اپراتور چاپ افست. فرقی در کار نیست؛ چاپخانه‌های قدیمی‌تر بیشتر «چاپچی» و «ماشین‌چی» می‌نویسند و شرکت‌های بسته‌بندی بیشتر «اپراتور».

کار چاپچی از جایی شروع می‌شود که زینک آماده از بخش پیش از چاپ می‌رسد و جایی تمام می‌شود که برگ‌های چاپ‌شده برای برش و صحافی می‌روند. یعنی چاپچی طرح نمی‌زند و فایل آماده نمی‌کند؛ مسئول این است که آنچه روی زینک است، درست و یکدست روی کاغذ بنشیند.

کارهای اصلی چاپچی در هر سفارش

• آماده کردن ماشین: بستن زینک روی سیلندر، سر زدن به لاستیک، تنظیم فشار و اندازه کاغذ در بخش تغذیه.
• آب و مرکب: افست بر پایه دفع آب و چربی کار می‌کند؛ اگر آب زیاد باشد رنگ کم‌جان می‌شود و اگر کم باشد کار «کثیف» می‌شود. پیدا کردن این تعادل مهم‌ترین مهارت چاپچی است.
• رجیستر: در ماشین دو یا چهاررنگ، هر رنگ باید دقیق روی رنگ قبلی بنشیند. چاپچی با علامت‌های لبه کار، جابه‌جایی را می‌بیند و اصلاح می‌کند.
• نمونه اول و کنترل تیراژ: اولین برگ خوب با نمونه تأییدشده مقایسه می‌شود و بعد، در طول تیراژ، هر چند صد برگ یک برگ بیرون کشیده و دوباره بررسی می‌شود.
• شستشو و سرویس: شستن نوردها و لاستیک بعد از هر رنگ یا در پایان شیفت، روغن‌کاری و گزارش ایرادهای ماشین.

چاپچی با ناظر چاپ و اپراتور دیجیتال چه فرقی دارد؟

ناظر چاپ پیش از ماشین کار می‌کند: فایل و فرم‌بندی را بررسی می‌کند و گاهی پای ماشین می‌آید تا رنگ را تأیید کند. اپراتور چاپ دیجیتال فایل را مستقیم از کامپیوتر چاپ می‌کند و زینک و آب و مرکب ندارد. چاپچی افست کار دست و چشم و گوش است: صدای ماشین، رنگ برگ و حس دست روی کاغذ، بیشتر از نرم‌افزار به کارش می‌آید.

اپراتور دستگاه چاپ افست با دو خانواده ماشین سر و کار دارد. ماشین ورقی کاغذ را برگ‌به‌برگ می‌گیرد و برای کتاب، بروشور، جعبه دارو و بسته‌بندی به کار می‌رود. ماشین رول از رول کاغذ تغذیه می‌شود و برای تیراژهای خیلی بالا، مثل روزنامه، است. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ هر دو دیده می‌شوند: یک آگهی در شهر قدس دنبال «چاپچی دستگاه افست رول» بود و بقیه ماشین ورقی داشتند.

اندازه ماشین را با «ورق» می‌گویند

در بازار ایران هر «ورق» حدود ۳۵ در ۵۰ سانتی‌متر است. ماشین یک ورقی کاغذ کوچک می‌گیرد و برای کارت ویزیت و سربرگ و تیراژ کم به کار می‌رود. ماشین دو ورقی با کاغذ ۵۰ در ۷۰ کار می‌کند و پرکاربردترین اندازه در چاپخانه‌های ایران است. ماشین ۴٫۵ ورقی کاغذ حدود ۷۰ در ۱۰۰ را می‌گیرد و بیشتر در چاپخانه‌های بزرگ و بسته‌بندی است. وقتی آگهی می‌نویسد «۲٫۵ ورقی» یا «۴/۵ ورقی»، یعنی همین اندازه کاغذ.

تعداد رنگ، پله اصلی پیشرفت

ماشین‌ها یک‌رنگ، دو رنگ، چهاررنگ، پنج‌رنگ و بیشتر ساخته می‌شوند. ماشین یک‌رنگ برای هر رنگ یک بار کاغذ را از ماشین رد می‌کند؛ ماشین چهاررنگ چهار واحد چاپ پشت سر هم دارد و رنگ کامل را در یک گذر می‌زند. هر چه رنگ بیشتر، رجیستر و تعادل رنگ سخت‌تر و حقوق بالاتر است. نام‌هایی که در آگهی‌ها آمده بود: هایدلبرگ تک‌رنگ، رولند دو رنگ و ساکورایی پنج‌رنگ.

همسایه‌های افست: فلکسو و چاپ کارتن

کنار آگهی‌های افست، چهار آگهی برای چاپ فلکسو و کارتن‌سازی هم بود؛ در ساوه، شهرک صنعتی کاسپین، کرمانشاه و کرج. ماشین فلکسو به جای زینک کلیشه دارد و مرکبش متفاوت است، ولی رجیستر، کنترل رنگ و کار شیفتی همان است. چاپچی افستی که سراغ بسته‌بندی می‌رود، معمولا با چند هفته کار زیر دست اپراتور فلکسو جا می‌افتد.

آگهی‌ها در تهران، صفادشت، شهر قدس، جعفریه، قم و خرم‌آباد بودند؛ یعنی بیشتر در حاشیه تهران، جایی که چاپخانه‌های بزرگ و کارخانه‌های بسته‌بندی در شهرک‌های صنعتی هستند. چند نکته از متن آگهی‌ها:

• سابقه: فقط یک آگهی سه سال سابقه خواسته بود. یک آگهی کمک‌ماشین‌چی سابقه را «مزیت» دانسته بود و یک آگهی کارگر چاپ نوشته بود سابقه الزامی نیست.
• سن: آنهایی که سن نوشته بودند، از ۲۰ تا ۵۰ سال را پذیرفته بودند؛ مثلا ۲۳ تا ۵۰ سال برای کمک‌ماشین‌چی و ۲۵ تا ۴۵ سال برای چاپچی ماشین رول.
• دستگاه: کارفرما نام ماشین را می‌نویسد: هایدلبرگ تک‌رنگ، رولند ۲۰۰ دو رنگ، ساکورایی پنج‌رنگ. اگر روی همان ماشین کار کرده‌ای، در رزومه و تماس اول بگو.
• مزایا: سرویس رفت و برگشت، ناهار یا صبحانه، وام و کمک‌هزینه آموزش رایج بود. آگهی خرم‌آباد «جای خواب و غذا» هم داده بود، که برای کسی که از شهر دیگر می‌آید مهم است.
• شیفت: ۲ آگهی از ۹، در قم و جعفریه، شیفت ۱۲ ساعته روز و شب داشتند.
• استخدام گروهی: یک کارخانه در قم ۱۵ چاپچی و کمک‌چاپچی با هم می‌خواست.

بیشتر چاپخانه‌های کوچک آگهی نمی‌دهند و از راه آشنا نیرو می‌گیرند. سر زدن حضوری به راسته چاپخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی، کنار آگهی‌های اینترنتی، هنوز راه جدی پیدا کردن کار است.

حقوق چاپچی را آگهی‌های کار پای ماشین افست نشان می‌دهند. ۷ آگهی از ۹ آگهی شهریور و مهر ۱۴۰۵ حقوق را نوشته بودند: کمک‌چاپچی و کارگر چاپ ۲۵ تا ۴۵ میلیون تومان، چاپچی ماشین یک و دو رنگ ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان و تنها آگهی ماشین پنج‌رنگ ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان در ماه. میانه وسط بازه‌های این ۷ آگهی ۴۰ میلیون تومان بود. این‌ها پیشنهاد کارفرماست، نه حقوقی که چاپچی‌ها گرفته‌اند.

چند چیز حقوق چاپچی را بالا می‌برد: تعداد رنگ ماشین، اندازه ماشین، شیفت شب و اضافه‌کار، کار در بسته‌بندی دارویی و غذایی که کنترل کیفیت سخت‌تری دارد، و سابقه روی یک ماشین مشخص.

چرا عدد حقوق در ایران نمی‌آوریم؟

نظرسنجی بزرگ حقوق ۱۴۰۵ گروهی برای چاپ ندارد و گروه‌های کلی کارگری کارهای دیگری را می‌سنجند، نه کار پای ماشین چاپ. برای همین این صفحه فقط پیشنهاد آگهی‌های چاپخانه‌ها را می‌آورد.