آموزش لوله کشی ساختمان: ترتیب یادگیری، دوره فنی و حرفه‌ای، مجوز گاز و دستمزد هر واحد

استادکار لوله کشی شدن چقدر طول می‌کشد؟

دوره‌های فنی و حرفه‌ای در چند ماه تمام می‌شوند، اما عنوان استادکار با سابقه می‌آید. آگهی‌هایی که سابقه را نوشته بودند بیشتر دو تا سه سال کار عملی می‌خواستند و در آگهی‌های محلی، از ۱۸۰ آگهی فقط ۲۸ آگهی به دنبال استادکار یا لوله‌کش ماهر بودند. بیشتر کسانی که امروز تیم دارند، یکی دو سال شاگرد بوده‌اند و دوره را کنار کار گذرانده‌اند.

فیلم و جزوه رایگان کافی است؟

فیلم برای دیدن ترتیب کار و نام اتصال‌ها خوب است. اما شیب فاضلاب، زمان جوش لوله سفید و آب‌بندی اتصال با دست یاد گرفته می‌شود و اشتباهش زیر کاشی پنهان می‌ماند. فیلم را کنار کار کارگاهی ببین، نه به جای آن.

بالاترین پله

استادکاری که پروانه کسب صنف و برای گاز پروانه مجری دارد، می‌تواند با مالک یا سازنده قرارداد مستقیم ببندد. فهرست صنفی تهران تصریح کرده که قرارداد با صاحب پروانه کسب و با کارت شناسایی معتبر ثبت می‌شود و پرداخت هم فقط به حساب همان مجری قانونی است.

لوله‌کش ساختمان کسی است که سه شبکه را در خانه و ساختمان اجرا و نگهداری می‌کند: آب سرد و گرم از کنتور تا هر شیر، فاضلاب و هواکش از هر کفشور و توالت تا لوله اصلی، و گاز از کنتور تا اجاق و بخاری و آبگرمکن. نصب وسایل بهداشتی، مثل توالت فرنگی، روشویی، سینک و شیرآلات، هم کار همین آدم است. وقتی کسی می‌پرسد «لوله کش چیست»، جواب کوتاه این است: حرفه‌ای که آب و گاز را به ساختمان می‌رساند و فاضلاب را بیرون می‌برد، بی آن‌که نشتی داشته باشد.

کار لوله‌کش در یک ساختمان نوساز دو بار پیش می‌آید. بار اول در سفت‌کاری است: پیش از گچ و کاشی، لوله‌های فاضلاب با شیب درست در کف و لوله‌های آب در دیوار کار گذاشته می‌شوند و فشارشان آزمایش می‌شود. بار دوم در نازک‌کاری است: بعد از کاشی، وسایل بهداشتی و شیرآلات نصب می‌شوند. بین این دو، اگر لوله‌ای زیر کاشی نشت کند، هزینه کندن و دوباره ساختن پای لوله‌کش نوشته می‌شود؛ به همین دلیل دقت در این حرفه از سرعت مهم‌تر است.

لوله‌کش برای چه کسی کار می‌کند؟

• سازنده‌ها و پیمانکارها: کار یک ساختمان را واحدی یا متری می‌دهند و لوله‌کش با تیم خودش آن را اجرا می‌کند.
• صاحب‌خانه‌ها: بازسازی حمام و آشپزخانه، عوض کردن لوله‌های فرسوده و تعمیر نشتی.
• شرکت‌ها و کارخانه‌ها: کمتر از بقیه؛ در سایت‌های استخدام اداری فقط چند آگهی لوله‌کش ساختمان دیده می‌شود و بیشتر آن‌ها هم جوشکاری و تاسیسات کارخانه را با هم می‌خواهند.

لوله‌کش با مهندس تاسیسات فرق دارد: مهندس نقشه را می‌کشد و کار را بازرسی می‌کند، لوله‌کش آن را با دست اجرا می‌کند. با تکنسین تاسیسات هم فرق دارد که موتورخانه و دستگاه‌های یک کارخانه یا هتل را روشن نگه می‌دارد. این صفحه فقط درباره کسی است که لوله را در ساختمان می‌کشد.

فنی و حرفه‌ای برای لوله‌کشی آب و فاضلاب چند استاندارد جدا دارد که مثل پله پشت سر هم قرار می‌گیرند. شهریه‌های زیر سقف مجاز آموزشگاه‌های آزاد استان تهران در ۱۴۰۵ برای دوره حضوری است؛ دوره مجازی همان‌ها ۸۰ درصد این مبلغ است.

• کارگر عمومی لوله‌کشی و نصاب وسایل بهداشتی: ۲۸ ساعت، حدود ۵٫۲ میلیون تومان. شناختن لوله‌های گالوانیزه و پلیمری، اتصال‌ها، شیرها و ابزار، با شرط ورود پایان دوره ابتدایی و بدون پیش‌نیاز.
• کمک لوله‌کش و نصاب وسایل بهداشتی: ۲۲۷ ساعت، حدود ۴۲ میلیون تومان. لوله‌کشی آب سرد و گرم و فاضلاب، پوش‌فیت و هواکش، جوشکاری مقدماتی، نصب شیرآلات و توالت، تست فشار و نشت‌یابی، به اضافه قرارداد کار و بیمه.
• لوله‌کش و نصاب وسایل بهداشتی: ۲۱۴ ساعت، حدود ۳۹٫۶ میلیون تومان. دوره اصلی کسی که می‌خواهد خودش یک واحد را تحویل بدهد.
• لوله‌کش و نصاب تاسیسات آب‌رسانی ساختمان: ۵۸۱ ساعت، حدود ۳۴٫۸ میلیون تومان؛ بلندترین دوره لوله‌کشی آب در این فهرست.
• دوره‌های کوتاه لوله نو: لوله‌کشی فاضلاب پوش‌فیت ۸۰ ساعت و ۱۲٫۷ میلیون، لوله تک‌لایه PEX ۲۸ ساعت و ۱۲٫۷ میلیون، لوله چندلایه ۳۲ ساعت و ۲۱٫۴ میلیون تومان.

مرکز دولتی یا آموزشگاه آزاد؟

مرکزهای دولتی فنی و حرفه‌ای همین استانداردها را بدون شهریه برگزار می‌کنند و فقط هزینه آزمون و گواهینامه گرفته می‌شود. نمونه: دوره ۲۱۴ ساعتی لوله‌کش و نصاب وسایل بهداشتی در یکی از مرکزهای استان کرمان از ۲۶ مرداد تا ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد؛ شهریه رایگان، ثبت‌نام در آزمون ۲۰۰ هزار تومان و صدور گواهینامه ۱۰۰ هزار تومان. ظرفیت این دوره‌ها کم است و زودتر پر می‌شود. از ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ هم یک دوره دولتی همین حرفه در مرکزی ویژه خواهران در شهر کرمان شروع شد.

آموزشگاه‌های خصوصی هم دوره‌های کوتاه‌تری با نام «آموزش لوله کشی ساختمان» دارند. یکی از آموزشگاه‌های تهران برای دوره ۳۰ ساعته حضوری که آبان ۱۴۰۵ شروع می‌شود، ۱۷٫۸ میلیون تومان و برای نسخه آنلاین ۷٫۷۵ میلیون تومان اعلام کرده است. پیش از ثبت‌نام بپرس که آخر دوره کدام گواهینامه را می‌دهی و چند ساعت کار عملی روی لوله واقعی انجام می‌شود.

کارت مهارت به چه کاری می‌آید؟

قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان صلاحیت کارگر ماهر ساختمان را با «پروانه مهارت فنی» می‌سنجد که فنی و حرفه‌ای می‌دهد. همین کارت در قانون بیمه کارگران ساختمانی شرط بیمه شدن است و برای ورود به دوره مجری گاز هم خواسته می‌شود. پس حتی اگر کار را سر ساختمان یاد گرفته‌ای، گرفتن کارت با آزمون بدون دوره هم ارزش دارد.

لوله‌کش کمتر حقوق ثابت ماهانه می‌گیرد. پول این کار به چهار شکل پرداخت می‌شود و هر کدام عدد خودش را دارد:

• واحدی: در فهرست قیمت صنفی تهران که ۲۹ آذر ۱۴۰۴ تصویب شد، دستمزد لوله‌کشی آب سرد و گرم پنج‌لایه یک واحد ۱۰۰ متری در اجرای کف ۱۸٫۹ میلیون و در اجرای سقف ۲۸٫۳۵ میلیون تومان است. فاضلاب همان واحد با پوش‌فیت ۲۸٫۳۵ میلیون، با PVC ۳۰ میلیون و با پلی‌اتیلن ۴۵ میلیون تومان آمده است و اگر فاضلاب پوش‌فیت یا PVC زیر سقف اجرا شود، ۲۰ درصد اضافه می‌شود. برای لوله‌کشی گاز یک واحد تا ۱۰۰ متر با حداکثر ۴۰ متر لوله، توکار ۲۱٫۶ و روکار ۲۴٫۳ میلیون تومان نوشته شده است. به ازای هر پنج واحد، یک واحد هم برای مشاعات حساب می‌شود.
• متری و تکه‌ای: نرخ هر متر لوله در جدول بخش لوله‌ها آمده است. نصب هر توالت فرنگی ۹۵۰ هزار، شیر مخلوط دوش ۴۷۵ هزار و شیر روشویی ۳۸۰ هزار تومان است. در فهرست قیمت بازار آبان ۱۴۰۵ هم لوله‌کشی آب تک‌لایه با فاضلاب PVC برای واحد ۵۰ تا ۱۰۰ متری ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان آمده است.
• روزمزد: از ۱۸۰ آگهی تازه محلی، ۴۲ آگهی مزد روزانه را با عدد نوشته بودند. شروع شاگرد بیرون از تهران بیشتر ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار و میانه آن ۷۰۰ هزار تومان بود؛ در تهران و کرج شروع شاگرد ۸۰۰ هزار تا ۱٫۵ میلیون تومان. برای لوله‌کش ماهر در تهران ۲ تا ۳ میلیون تومان در روز نوشته شده بود؛ در یک پروژه تهران در مهر ۱۴۰۵، لوله‌کش آب و فاضلاب روزی ۲٫۳ میلیون و لوله‌کشی که گاز هم بلد باشد روزی ۲٫۶ میلیون تومان پیشنهاد گرفته بود.
• ماهانه: کمتر پیش می‌آید. در آگهی‌های ماهانه تهران و اصفهان، شاگرد و وردست بین ۱۲ تا ۴۰ میلیون تومان و سرپرست اجرا یا لوله‌کش ماهر ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان و بیشتر پیشنهاد گرفته بودند. تنها آگهی سایت‌های استخدام اداری که حقوق نوشته بود، برای لوله‌کش ساختمان در گیلان ۳۰ تا ۶۰ میلیون تومان در ماه با سه سال سابقه بود.

جدول بالا از نظرسنجی حقوق ۱۴۰۵ است و لوله‌کش را جدا نمی‌آورد. نزدیک‌ترین گروه آن «تخصص‌های ساختمانی» است، یعنی کسانی که مثل لوله‌کش سر ساختمان با دست کار می‌کنند. نمونه این گروه کوچک است و سابقه را جدا نمی‌کند؛ عددش را برآوردی برای کارگر ماهر ساختمان بدان، نه درآمد یک استادکار با تیم. «دریافتی» پولی است که در پایان ۱۴۰۴ واقعا گرفته‌اند و «درخواستی» مبلغی است که برای کار تازه در ۱۴۰۵ می‌خواهند. برای مقایسه، تکنسین‌ها و تعمیرکاران ماهری که در کارخانه و مجتمع حقوق ماهانه می‌گیرند، در تهران میانه دریافتی ۳۰ میلیون تومان داشتند.

یک حساب ساده با نرخ واحدی

یک ساختمان پنج واحدی ۱۰۰ متری را در نظر بگیر که آب سرد و گرمش در کف اجرا می‌شود و فاضلابش PVC است. با فهرست صنفی، دستمزد هر واحد ۱۸٫۹ به اضافه ۳۰ یعنی ۴۸٫۹ میلیون تومان می‌شود و با یک واحد مشاعات، کل کار حدود ۲۹۳ میلیون تومان. این پول مال کل تیم است و چند هفته کار، مزد شاگردها، استهلاک ابزار، رفت و آمد و ماه‌هایی که کار نیست از آن کم می‌شود. این حساب نمونه است، نه قول درآمد.

چه چیزی درآمد لوله کشی ساختمان را بالا می‌برد؟

کار با لوله پنج‌لایه و پوش‌فیت، کار گاز با پروانه، تعمیر و نشت‌یابی که فوری است، و داشتن تیم برای گرفتن چند واحد با هم. فهرست صنفی فقط مبنای توافق است و در عمل، شهر، حجم کار و اعتبار لوله‌کش نرخ را جابه‌جا می‌کند. قرارداد کتبی با مالک هم در همین فهرست الزامی شمرده شده و اگر اختلاف پیش بیاید، صنف به شکایت رسیدگی می‌کند.

آگهی‌ها نشان می‌دهند لوله‌کشی از پایین شروع می‌شود: بیشتر کارفرماها، که خودشان لوله‌کش و پیمانکارند، یک یا دو شاگرد برای تیم می‌خواهند. ۱۹ آگهی نوشته بودند حین کار آموزش می‌دهند و بسیاری نوشته بودند مزد با یادگیری بالا می‌رود.

• چه کاری: ۵۶ آگهی از فاضلاب نام برده بودند، ۲۲ آگهی از لوله پنج‌لایه، ۱۹ آگهی از جوشکاری و ۱۲ آگهی از پوش‌فیت. ۳۳ آگهی در عنوان لوله‌کشی گاز داشتند و ۱۵ آگهی گاز را همراه با لوله‌کشی آتش‌نشانی خواسته بودند.
• شیوه پرداخت: ۱۱۱ آگهی پرداخت را توافقی، ۳۱ آگهی روزانه، ۳۳ آگهی ماهانه، ۳ آگهی ساعتی و ۲ آگهی درصدی نوشته بودند. ۲۴ آگهی تسویه هفتگی داشتند و ۴۲ آگهی مزد روزانه را با عدد نوشته بودند.
• شرط‌ها: ۱۱۱ آگهی فقط آقا خواسته بودند و ۴۶ آگهی جنسیت را مهم ندانسته بودند. فقط ۶ آگهی پایان خدمت یا معافیت را الزامی کرده بودند. سه آگهی جای خواب داشتند و چند آگهی صریحا نوشته بودند ندارند.

اولین کار را از کجا پیدا کنیم؟

بیشتر شاگردها از همین آگهی‌های محلی یا با معرفی یک لوله‌کش آشنا کار را شروع می‌کنند. چند آگهی یک روز کار آزمایشی با مزد گذاشته بودند. پیش از شروع، مزد روزانه، روز تسویه، ساعت کار، رفت و آمد و ناهار را روشن کن؛ این‌ها در آگهی‌ها خیلی فرق داشت. بعد از چند ماه، کسی که جوش لوله و پرس پنج‌لایه را بلد شود، در آگهی‌ها نیمه‌ماهر حساب می‌شود و مزد بالاتری می‌گیرد.