دوره تعمیرات موبایل: ترتیب یادگیری، هزینه ابزار و درآمد تعمیرکار موبایل

ترتیب بالا از دو چیز می‌آید: آنچه آگهی‌ها می‌خواهند و هزینه ابزار هر مرحله. در ۴۳ آگهی تعمیرکار موبایل که در مهر ۱۴۰۵ خواندیم، ۱۲ آگهی نرم‌افزار و فلش، ۸ آگهی کار روی برد و ۸ آگهی ریبال، CPU و هارد خواسته بودند. یعنی کسی که فقط قطعه عوض می‌کند، جای کار دارد ولی بیشتر به‌عنوان کارآموز یا کمک‌تعمیرکار.

از طرف دیگر، ابزار مرحله اول طبق برآورد فروشندگان ابزار در ۱۴۰۵ حدود ۲٫۶ میلیون تومان است، با ابزار نرم‌افزار و تعمیر ساده برد به حدود ۱۵ میلیون می‌رسد و میز کامل تعمیر برد حدود ۷۲ میلیون تومان خرج دارد. خریدن هیتر حرفه‌ای و لوپ پیش از آنکه لحیم‌کاری پایه را بلد باشی، پول را جایی می‌خواباند که هنوز درآمدی از آن نمی‌آید.

یک نکته دیگر: نرم‌افزار را می‌شود زودتر هم یاد گرفت، چون ابزارش بیشتر لپ‌تاپ و باکس نرم‌افزاری است. ولی آگهی‌ها نرم‌افزارکار تنها را کمتر می‌خواهند؛ بیشتر دنبال کسی‌اند که هر دو را بلد باشد.

تعمیرکار موبایل بیشتر روز را پشت یک میز کوچک با نور زیاد می‌گذراند. گوشی را تحویل می‌گیرد، می‌پرسد چه اتفاقی افتاده، با مولتی‌متر و منبع تغذیه علت را پیدا می‌کند و بعد قطعه را عوض می‌کند یا مدار را درست می‌کند. بخش بزرگی از کار، کارهای تکراری است: باتری باد کرده، صفحه شکسته، سوکت شارژ خراب و گوشی‌ای که بعد از به‌روزرسانی بالا نمی‌آید. کارهای گران‌تر سهم کمتری دارند ولی اجرت بیشتری می‌گیرند: گوشی آب‌خورده، مدار شارژ سوخته و آی‌سی‌ای که باید برداشته و دوباره لحیم شود.

در بازار، کار را با کلمه «سطح» تقسیم می‌کنند. این سطح‌ها تعریف رسمی ندارند و هر تعمیرگاه آن را کمی متفاوت به کار می‌برد، ولی معنای کلی‌شان روشن است: تعویض‌کار قطعه را باز و بسته می‌کند، نرم‌افزارکار گوشی را فلش و راه‌اندازی می‌کند و تعمیرکار برد با هیتر و لوپ روی قطعه‌های ریز کار می‌کند. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ یک تعمیرگاه در تهران «تعمیرکار سطح ۳» را کسی دانسته بود که ریبال CPU و آی‌سی‌های چسبی را بلد باشد.

برای شروع، مدرک دانشگاهی یا کنکور لازم نیست. کسی که دست دقیق و حوصله دارد، با یک دوره خوب و چند ماه کار زیر دست یک تعمیرکار باتجربه، از تعویض قطعه شروع می‌کند. سوال اصلی این است که دوره را به چه ترتیبی بگذرانی تا پول و وقتت را روی چیزی خرج نکنی که هنوز دستت به آن نمی‌رسد. بخش بعدی همین ترتیب را نشان می‌دهد.

آموزشگاه‌ها دو نوع مدرک تبلیغ می‌کنند. اولی گواهینامه فنی و حرفه‌ای است که پس از آزمون کتبی و عملی سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای داده می‌شود و برای دوره‌های استاندارد بالا معنا دارد. دومی چیزی است که با عنوان «مدرک بین‌المللی» فروخته می‌شود؛ در عمل معمولا گواهی خود آموزشگاه یا گواهی قابل ترجمه است. برای تعمیر موبایل نهاد بین‌المللی واحدی وجود ندارد که پروانه کار بدهد.

کارفرماها به مدرک کمتر نگاه می‌کنند تا به دست. در ۴۳ آگهی استخدام مهر ۱۴۰۵ حتی یک آگهی مدرک فنی و حرفه‌ای یا مدرک دیگری نخواسته بود؛ در عوض ۱۱ آگهی سابقه کار خواسته بودند و چند آگهی گفته بودند کار را با نمونه کار و آزمون عملی در همان تعمیرگاه می‌سنجند. یکی از آگهی‌ها نوشته بود تعمیرکار باید در سواپ برد «نمونه کار و درصد خطای پایین» داشته باشد.

مدرک دو جا به درد می‌خورد. یکی وقتی می‌خواهی مغازه خودت را باز کنی و از اتحادیه پروانه کسب بگیری؛ قانون نظام صنفی برای کارهای فنی «پروانه تخصصی و فنی» را پیش‌بینی کرده و بهتر است شرط‌های اتحادیه شهرت را پیش از اجاره مغازه بپرسی. دیگری وقتی می‌خواهی در خارج از ایران کار کنی و مدرک ترجمه‌شده می‌خواهی. در تهران اتحادیه صنف هم سنجش داوطلبانه تعمیرکاران را راه انداخته که در صفحه گروه تعمیرات موبایل آمده است.

پس اگر هزینه برایت مهم است، دوره‌ای را انتخاب کن که بیشترین ساعت کار عملی روی گوشی واقعی را دارد، نه دوره‌ای که مدرک پرزرق‌وبرق‌تری می‌دهد. از آموزشگاه بپرس هر نفر چند گوشی را خودش باز می‌کند و آیا بعد از دوره امکان کارآموزی در یک تعمیرگاه هست یا نه.

در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ آگهی‌های استخدام تعمیرکار موبایل را در دو جا شمردیم و همه را خواندیم: ۳۶ آگهی تهران در یک سایت آگهی و ۷ آگهی در یک سایت کاریابی که ۵ تای آن‌ها در تهران و بقیه در اصفهان و رشت بود. فروشنده‌های موبایل، تعمیرکار لپ‌تاپ تنها و آگهی‌هایی که در اصل دوره آموزشی می‌فروختند، کنار گذاشته شدند.

• شیوه پرداخت: در ۳۶ آگهی تهران، ۱۶ آگهی حقوق را توافقی، ۱۱ آگهی پورسانتی و درصدی و ۹ آگهی ماهانه نوشته بودند.
• مهارت‌ها: از ۴۳ آگهی، ۱۲ آگهی نرم‌افزار و فلش، ۱۰ آگهی گوشی آیفون، ۸ آگهی کار روی برد و ۸ آگهی ریبال، CPU و هارد خواسته بودند.
• سابقه: ۱۱ آگهی سابقه خواسته بودند و آن‌هایی که عدد نوشته بودند، ۱ تا ۳ سال گفته بودند. در مقابل ۶ آگهی کارآموز می‌خواستند یا بدون سابقه را هم می‌پذیرفتند.
• ساعت کار: از ۲۴ آگهی که ساعت کاری نوشته بودند، ۲۱ آگهی تا ۸ شب یا دیرتر کار می‌خواستند؛ بیشتر از ۹ یا ۱۰ صبح.
• جنسیت و بیمه: در آگهی‌های تهران ۲۴ آگهی شرط جنسیت نداشتند و ۷ آگهی فقط آقا می‌خواستند. فقط ۴ آگهی بیمه را «دارد» زده بودند و ۱۳ آگهی «ندارد».

محل کار بیشتر آگهی‌ها پاساژهای موبایل مرکز شهر بود، مثل علاءالدین و چارسو، یا مغازه‌های محله. کارفرماها سه گروه بودند: مغازه‌های کوچک که یک تعمیرکار درصدی می‌خواهند، تعمیرگاه‌های بزرگ‌تر که چند نفر با تخصص جدا دارند، و شرکت‌های گارانتی و خدمات پس از فروش که حقوق ثابت می‌دهند و گزارش فنی می‌خواهند.

اگر تازه دوره را تمام کرده‌ای، آگهی‌های «کارآموز»، «کمک‌تعمیرکار» و «وردست» راه ورودند. بعضی از آن‌ها حقوق کمی دارند ولی جایی برای کار روی گوشی واقعی می‌دهند که هیچ کلاسی جایش را نمی‌گیرد.

گزارش‌های معتبر حقوق برای تعمیرکار موبایل ردیف جدا ندارند و او را در گروه «تعمیرکار و کارگر ماهر» آورده‌اند. این گروه در پایان ۱۴۰۴ در تهران میانه دریافتی ماهانه ۳۰ میلیون تومان داشت، در شهرهای بزرگ ۲۶ میلیون و در شهرهای کوچک ۲۹ میلیون. همین افراد برای ۱۴۰۵ در تهران میانه ۴۴ میلیون درخواست کرده بودند؛ عدد درخواستی همیشه از دریافتی بالاتر است و نباید آن را حقوق واقعی دانست.

آگهی‌ها پراکنده‌ترند. از ۷ آگهی سایت کاریابی، ۵ آگهی عدد نوشته بودند: ۲۰ تا ۳۵ میلیون در اصفهان، ۲۰ تا ۴۰ میلیون برای یک تعمیرکار عمومی در تهران، ۵۰ تا ۶۰ میلیون برای تعمیرکاری که ریبال CPU بلد باشد، ۶۰ تا ۷۰ میلیون در یک شرکت گارانتی با ۳ سال سابقه و ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون برای تعمیرکار برد با ۲ سال سابقه. در آگهی‌های تهران یک تعمیرگاه برای «فقط حرفه‌ای» حقوق ثابت ۸۰ تا ۲۵۰ میلیون نوشته بود که استثنا است.

فاصله این عددها از مهارت می‌آید، نه از مدرک. تعویض‌کار و کارآموز نزدیک پایین بازه‌اند و تعمیرکار برد و آیفون نزدیک بالای آن.

این عددها قیمتی است که مشتری می‌پردازد، نه سود تعمیرکار. در تعویض صفحه و باتری بخش بزرگ پول برای قطعه است؛ مثلا یک سامانه خدمات در مهر ۱۴۰۵ میانگین هزینه تعویض باتری در تهران را ۳٫۵ تا ۶ میلیون تومان برای کل کار نوشته بود. در تعمیر برد و ریبال سهم قطعه کم است و بیشتر پول، اجرت مهارت است. به همین دلیل تعمیرکار برد با کار کمتر درآمد بیشتری دارد.

کار نرم‌افزار ارزان‌ترین اجرت را دارد ولی قطعه نمی‌خواهد و سریع انجام می‌شود. پس برای تعمیرکار تازه‌کار راه خوبی است تا مشتری جمع کند. فقط باید مرز قانون را بداند: دست بردن در شناسه IMEI گوشی جرم است و هیچ اجرتی ارزش آن را ندارد.