آموزش دامداری: دوره و مدرک فنی و حرفه‌ای، پروانه بهره‌برداری و حساب یک دوره پروار

ترتیب پیشنهادی: اول یک دوره کوتاه (پروار بندی بره ۷۰ ساعت یا بهداشت جایگاه دام ۸۴ ساعت)، بعد دوره اصلی دام خودت (پرورش‌دهنده گوسفند ۱۶۰ ساعت، پرورش‌دهنده بز ۱۴۰ ساعت یا کارگر فنی گاوداری ۱۹۲ ساعت)، و در آخر دوره مدیریتی یا تخصصی (مدیر واحد پرورش گاو شیری ۲۳۴ ساعت، فن ورز تلقیح مصنوعی دام ۱۱۰ ساعت). بین هر دو دوره چند ماه کار واقعی در دامداری بگذار؛ دوره بدون کار عملی، دامدار نمی‌سازد.

دامدار کسی است که گوسفند، بز یا گاو را برای گوشت، شیر و بره نگه می‌دارد و پرورش می‌دهد. گاهی صاحب گله است و گاهی مدیر یا سرکارگر دامداری یک نفر دیگر. فرقش با کارگر دامداری در تصمیم است: کارگر کار روزانه را انجام می‌دهد، دامدار تصمیم می‌گیرد چه دامی بخرد، چه جیره‌ای بدهد، کی بفروشد و پول خوراک ماه بعد از کجا بیاید.

کارهایی که هر روز تکرار می‌شود

• خوراک‌ریزی: پر کردن آخورها طبق جیره، معمولا در چند نوبت، و رساندن آب تمیز. در آگهی‌ها همین کار با عبارت «خوراک ریزی» آمده بود.
• دیدن دام: اشتها، راه رفتن، تنفس، اسهال یا لنگش. دامی که کم می‌خورد باید همان روز جدا و بررسی شود.
• جایگاه: جمع کردن کود، عوض کردن بستر، باز و بسته کردن هواکش و پنجره در گرما و سرما.
• شیردوشی: در گاوداری شیری، دوشیدن منظم و بهداشت پستان؛ چند آگهی فقط شیردوش با سابقه می‌خواستند.
• ثبت عدد: وزن‌کشی، تاریخ واکسن، زایش و تلفات. بدون این دفتر نمی‌شود فهمید گله سود داده یا نه.

کارهایی که هر چند وقت یک بار پیش می‌آید

خرید دام از میدان یا دامدار دیگر، خرید جو، یونجه و کاه در فصل ارزانی، هماهنگی واکسن با دامپزشک، زایش در زمستان، پشم‌چینی، فروش بره یا دام حذفی و پیگیری پروانه. هر کدام از این‌ها یک مهارت جدا است و بیشتر دامدارها آن را کنار یک دامدار باتجربه یاد گرفته‌اند، نه فقط در کلاس.

این صفحه درباره اداره خود دامداری است. کار کارشناسی علوم دامی در شرکت‌ها و کارخانه‌های خوراک، و مرغداری، هر کدام صفحه جدا دارند.

آگهی‌ها بیشتر برای کار ساده و روزانه دامداری بود: خوراک‌ریزی، نظافت جایگاه، شیردوشی و چوپانی. ۱۳ آگهی شیردوشی خواسته بودند و ۲۹ آگهی چوپان. ۳۰ آگهی از اسکان یا محل زندگی در دامداری نوشته بودند و ۳۴ آگهی کار همراه خانواده یا زوج را خواسته یا پذیرفته بودند؛ یعنی بیشتر این کارها با زندگی کنار گله همراه است. ۹ آگهی صریحا کارگر غیرایرانی خواسته یا پذیرفته بودند و ۱۶ آگهی از بیمه حرف زده بودند. ۵۳ آگهی فقط مرد، ۲ آگهی فقط زن و بقیه «فرقی نمی‌کند» نوشته بودند.

شهرهای پرآگهی: مشهد، شیراز، ارومیه، کرمان، تبریز، اردبیل. در سایت‌های کاریابی تخصصی تصویر فرق می‌کرد: آنجا کارهای دامداری بیشتر کارشناسی و فنی بود، مثل کارشناس دامپروری، تکنسین تلقیح و کارشناس آمار گله، و عنوان «مدیر دامداری» را در آگهی‌ها پیدا نکردیم. مدیر دامداری معمولا یا صاحب گله است یا سرکارگری که از دل همین کارها بالا آمده.

این حساب برای این است که بدانی کدام عدد سرنوشت دوره را تعیین می‌کند، نه برای پیشنهاد سرمایه‌گذاری. قیمت‌ها از بازار ۴ و ۵ آبان ۱۴۰۵ است و عددهای رشد، خوراک و هزینه‌های جانبی فرض ماست؛ پیش از هر خریدی آن‌ها را با دامدارهای منطقه خودت و یک کارشناس دوباره حساب کن.

فرض‌ها

• خرید: ۵۰ بره ۳۰ کیلویی، کیلویی ۷۰۰ هزار تومان (بره نر زنده در ۴ آبان ۱۴۰۵ کیلویی ۶۹۰ تا ۷۱۰ هزار تومان بود): ۱٬۰۵۰ میلیون تومان.
• رشد: روزانه ۲۵۰ گرم در ۹۰ روز، پس وزن فروش ۵۲٫۵ کیلو. یک بره (۲ درصد) تلف می‌شود و ۴۹ بره فروخته می‌شود.
• خوراک: هر بره روزانه به‌طور میانگین ۱٫۴ کیلو، یعنی ۱۲۶ کیلو در دوره. جیره: نیمی جو، یک چهارم یونجه، و بقیه سبوس گندم، کاه و کمی کنجاله سویا. با قیمت‌های ۵ آبان (جو کیلویی حدود ۵۱ هزار، یونجه ۴۰ هزار، سبوس ۳۱ هزار، کاه ۱۳ هزار و کنجاله سویا ۷۱ هزار تومان) هر کیلو جیره حدود ۴۳٫۵ هزار تومان و خوراک ۵۰ بره ۲۷۴ میلیون تومان می‌شود.
• کارگر: یک کارگر سه ماه، ماهی ۳۰ میلیون تومان، که میانه سقف پیشنهاد آگهی‌های کارگر دامداری بود: ۹۰ میلیون.
• بقیه: دارو، واکسن و مکمل ۳۰، حمل و کمیسیون میدان ۴۰، و آب، برق و بستر ۱۵ میلیون تومان؛ جمعا ۸۵ میلیون.

نتیجه

جمع هزینه حدود ۱٬۴۹۹ میلیون تومان است و فروش ۴۹ بره ۵۲٫۵ کیلویی به قیمت کیلویی ۷۰۰ هزار تومان حدود ۱٬۸۰۱ میلیون. آنچه می‌ماند حدود ۳۰۲ میلیون تومان در سه ماه است، پیش از اجاره یا استهلاک جایگاه، سود وام، مالیات و دستمزد خود دامدار. یعنی برای این مبلغ، حدود ۱٫۵ میلیارد تومان سه ماه در گله مانده است.

چه چیزی حساب را برمی‌گرداند

اگر قیمت فروش فقط ۵۰ هزار تومان پایین بیاید و کیلویی ۶۵۰ هزار تومان شود، باقی‌مانده به حدود ۱۷۳ میلیون می‌رسد. اگر بره‌ها به جای ۲۵۰ گرم روزی ۱۸۰ گرم رشد کنند، حدود ۸۵ میلیون می‌ماند. هر دو با هم دوره را به زیان می‌برد: حدود ۲۸ میلیون تومان منفی. پس سه مهارت از همه مهم‌ترند: خرید بره سالم با قیمت درست، جیره‌ای که رشد واقعی بدهد، و فروش در زمان درست. آموزش دامداری بیشتر برای همین سه است.

شیر هم حساب خودش را دارد: میانگین قیمت خرید هر کیلو شیر خام از دامدار در ۴ مهر ۱۴۰۵، ۶۰٬۵۰۰ تومان بود و در گاو شیری، خوراک هر روز با شیر همان روز مقایسه می‌شود.

کارگر دامداری: از ۹۵ آگهی آبان ۱۴۰۵، ۴۱ آگهی حقوق ماهانه را با رقم نوشته بودند. در ۲۱ آگهی کارگر ساده دامداری و گاوداری، میانه کف پیشنهاد ۲۸ و میانه سقف ۳۰ میلیون تومان در ماه بود و کل بازه از ۱۲ تا ۷۰ میلیون. این عدد پیشنهاد آگهی است، نه حقوق دریافتی، و معمولا روشن نیست خالص است یا ناخالص. چند آگهی هم فقط «پایه وزارت کار» نوشته بودند. برای کارگر دامداری گزارش حقوق جداگانه‌ای نیست و عدد گروه‌های شغلی دیگر را جای آن نمی‌گذاریم.

شیردوش و چوپان: ۶ آگهی که شیردوشی می‌خواستند رقم داشتند: از ۲۰ تا ۷۰ میلیون، با میانه سقف ۳۳ میلیون؛ بالاترین رقم، ۷۰ میلیون، در آگهی یک گاوداری شیری بود که یک زن و شوهر باسابقه شیردوشی را با هم استخدام می‌کرد. ۱۳ آگهی چوپان رقم داشتند: از ۱۵ تا ۵۰ میلیون، با میانه سقف ۳۰ میلیون. اسکان و غذا در محل بخشی از مزد است و باید در مقایسه حساب شود.

مدیر گله: برای مدیر دامداری که حقوق می‌گیرد، نزدیک‌ترین عدد، گروه مهندسی کشاورزی و علوم دامی در گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ است. در این گروه، میانه دریافتی خالص سطح مدیر در شهرهای کوچک در پایان ۱۴۰۴، ۴۱ میلیون تومان در ماه بود و بیشترشان بین ۳۶ تا ۵۰ میلیون می‌گرفتند؛ درخواستی همین افراد برای ۱۴۰۵، ۶۱ میلیون بود. نمونه این سطح کم است و کارشناس باغ و فضای سبز هم در این گروه هست.

صاحب دامداری: حقوق ندارد؛ درآمدش فاصله فروش و هزینه است که در حساب پروار بالا دیدی. چیزی که حقوق را بالا می‌برد: سابقه شیردوشی یا زایش، کار با دستگاه شیردوش و تلقیح، توانایی ثبت آمار گله، و ماندگاری در یک دامداری.