آموزش سبدگردانی: مدرک بورس، مسیر مدیر پرتفوی و درآمد آن

در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران دوره‌ای به نام سبدگردانی یا مدیریت پرتفوی نیست. نزدیک‌ترین استانداردها مال تحلیل‌اند: تحلیل گر بورس اوراق بهادار ۱۲۰ ساعت با شهریه حدود ۴۲٫۳ میلیون تومان حضوری و ۳۳٫۹ میلیون مجازی، تحلیلگری بنیادی ۷۰ ساعت با ۲۴٫۷ میلیون حضوری، و شناسایی اصول بازار سرمایه ۵۵ ساعت با ۱۹٫۴ میلیون حضوری. مدرک این دوره‌ها جای گواهینامه سازمان بورس را نمی‌گیرد؛ ارزششان آماده کردن تو برای همان آزمون‌ها و برای کار است.

CFA مدرک بین‌المللی نزدیک به این شغل است، با سه آزمون و ۴٬۰۰۰ ساعت سابقه کار. از ۲۰ آبان ۱۴۰۴ موسسه برگزارکننده پرداخت داوطلبان ساکن ایران را نمی‌پذیرد؛ پس از داخل ایران فقط مطالعه محتوای آن ممکن است.

در قانون بازار اوراق بهادار، سبدگردان یک شرکت است، نه یک آدم. شرکتی که با قرارداد، برای یک سرمایه‌گذار اوراق بهادار می‌خرد و می‌فروشد و برای این کار مجوز سازمان بورس دارد. پس وقتی کسی می‌پرسد سبدگردان کیست، جواب دقیق این است: یک شرکت مجاز، و آدم‌هایی که در آن شرکت تصمیم می‌گیرند.

مدیر پرتفوی همان آدم تصمیم‌گیر است. او برای هر سبد یا صندوق مشخص می‌کند چه سهمی از پول در سهام، اوراق با درآمد ثابت، طلا یا نقد بماند، این ترکیب را با هدف و ریسکی که در قرارداد آمده تطبیق می‌دهد و نتیجه را گزارش می‌کند. در آگهی‌های استخدام این سمت معمولا با عنوان مدیر سرمایه‌گذاری آمده است، نه مدیر پرتفوی؛ در صندوق‌ها هم اسم رسمی او مدیر سرمایه‌گذاری صندوق است.

سه نکته این شغل را از کارهای نزدیکش جدا می‌کند:

• پول مال خودش نیست. تریدر با حساب خودش یا حساب شرکت معامله می‌کند؛ مدیر پرتفوی با پول مشتری و در چارچوب قرارداد و مقررات کار می‌کند.
• تنها تصمیم نمی‌گیرد. تصمیم‌های بزرگ در کمیته سرمایه‌گذاری شرکت گرفته می‌شود و سقف‌های ریسک را مقررات و قرارداد تعیین می‌کند.
• بدون شرکت مجاز کار نمی‌کند. مسئول نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس در بهمن ۱۴۰۱ گفت کسانی که بدون مجوز پرتفوگردانی می‌کنند مرتکب جرم می‌شوند و این کار مصداق بند یک ماده ۴۹ قانون بازار است.

برای ثبت یک شرکت سبدگردان، آخرین مصوبه‌ای که دیدیم، مصوبه ۲۴ آبان ۱۴۰۰ هیئت مدیره سازمان بورس، حداقل سرمایه ثبت‌شده را ۱۰۰ میلیارد ریال، یعنی ۱۰ میلیارد تومان، تعیین کرده بود. به همین دلیل مسیر معمول این شغل استخدام در یک سبدگردان، کارگزاری، شرکت تامین سرمایه یا گروه مالی است، نه کار مستقل.

مدرک سبدگردانی در ایران یک دوره آموزشگاه نیست؛ گواهینامه‌ای است که سازمان بورس و اوراق بهادار پس از قبولی در آزمون صادر می‌کند. سازمان هفت گواهینامه حرفه‌ای دارد و برای کار در سبدگردان‌ها سه تای آن‌ها پشت سر هم می‌آیند:

• اصول بازار سرمایه: پایه همه گواهینامه‌ها؛ مفاهیم بازار، مقدمات صورت‌های مالی، اقتصاد خرد و کلان و قوانین بازار. پیش‌نیاز ندارد.
• تحلیلگری بازار سرمایه: تحلیل پیشرفته صورت‌های مالی، امور مالی شرکتی، نظریه‌های سرمایه‌گذاری و مقررات تحلیلگری. پیش‌نیازش اصول است.
• مدیریت سبد اوراق بهادار: مدل‌های تخصیص دارایی و قیمت‌گذاری، ارزیابی عملکرد سبد، تحلیل پیشرفته شرکت‌ها و مقررات مدیریت سبد. پیش‌نیاز اصول و هم‌نیاز تحلیلگری.

گواهینامه ارزشیابی اوراق بهادار هم مثل مدیریت سبد تحلیلگری را هم‌نیاز دارد و در بعضی سمت‌های سبدگردان‌ها به کار می‌آید. برای دارندگان CFA، در نوبت خرداد ۱۴۰۴ نسخه‌های جدای اصول، تحلیلگری و مدیریت سبد برگزار شد.

این مدرک در آگهی‌ها چقدر دیده می‌شود؟

در ۲۶ آگهی از ۹۶ آگهی بازار سرمایه که ۶ آبان ۱۴۰۵ خواندیم، گواهینامه‌های سازمان بورس یا CFA نام برده شده بود. در آگهی‌های مدیر این نسبت خیلی بالاتر بود: ۷ آگهی از ۹ آگهی، و در ۵ تا شرط بود، نه مزیت. نام خود گواهینامه مدیریت سبد در ۶ آگهی آمده بود. یعنی برای کارشناس شدن این مدرک‌ها کمک است و برای مدیر شدن تقریبا شرط.

گواهینامه‌ها شرط لازم‌اند، نه شرط کافی. یک تحلیل در رسانه‌های اقتصادی در تیر ۱۴۰۳ یادآوری کرده بود که مدرک تحلیلی برای مدیر صندوق مزیت است ولی به خودی خود توانایی خوب مدیریت سبد را نشان نمی‌دهد؛ تحلیلگر خوب لزوما مدیر سبد خوب نیست.

تعداد آگهی‌های مدیر کم است و این طبیعی است: هر سبدگردان چند مدیر سرمایه‌گذاری دارد و این سمت‌ها کمتر از بیرون پر می‌شوند. ۹ آگهی مدیر این‌ها بودند: مدیر سرمایه‌گذاری یک سبدگردان با بیش از ۵ سال سابقه و گواهینامه‌های اصول و تحلیلگری یا مدیریت سبد، مدیر سرمایه‌گذاری صندوق درآمد ثابت و صندوق طلای یک کارگزاری با ۳ سال سابقه، مدیر سرمایه‌گذاری صندوق بازارگردانی با ۲ سال سابقه، سرپرست صندوق‌های یک سبدگردان با تجربه حسابداری صندوق، مدیرعامل یک سبدگردان با ۱۰ سال سابقه، مدیر سرمایه‌گذاری یک شرکت سرمایه‌گذاری، و دو مدیر سرمایه‌گذاری در شرکت‌های خودروسازی و الکترونیک که سرمایه‌گذاری‌های خود شرکت در بازارهای مالی را دنبال می‌کنند. یکی از آن دو ۸ سال سابقه و ۳ تا ۵ سال مدیریت خواسته بود.

۱۱ آگهی را خود سبدگردان‌ها داده بودند: ۶ آگهی عملیات، مثل کارشناس عملیات سبدهای اختصاصی، امور قراردادهای سبدگردانی و حسابداری صندوق، ۳ آگهی تحلیل و ۲ آگهی مدیر. پس برای کسی که سبدگردانی را آموزش دیده، در عملیات صندوق شروع کردن هم راهی واقعی برای ورود به همین شرکت‌هاست.

موضوع آگهی‌ها هم چیزی می‌گوید: ۳۹ آگهی از صندوق‌ها نام برده بودند و ۷ آگهی اوراق با درآمد ثابت و اوراق بدهی را خواسته بودند. یعنی بخشی از کار امروز مدیران سرمایه‌گذاری با اوراق و صندوق‌های درآمد ثابت است، نه فقط سهام.

میانه دریافتی گروه تحلیلگر و معامله‌گر در تهران در پایان ۱۴۰۴ حدود ۳۶ میلیون تومان در ماه بود و ۱۰ درصد بالایی بیش از ۷۷ میلیون می‌گرفتند. مدیر سرمایه‌گذاری با چند سال سابقه و گواهینامه کامل معمولا در همین بخش بالایی است. آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ همین را نشان می‌دهند: سه آگهی مدیر که حقوق نوشته بودند بین ۵۵ و ۱۲۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند، و ۱۹ آگهی کارشناس با حقوق، میانه‌ای حدود ۵۵ میلیون داشتند.

آنچه درآمد را در این مسیر جابه‌جا می‌کند:

• پله شغلی: کارآموز، کارشناس، کارشناس ارشد و مدیر هر کدام بازه جدایی دارند؛ یک آگهی کارآموز تحلیلگر ۳۵ تا ۴۵ میلیون نوشته بود.
• گواهینامه‌ها: برای سمت مدیر تقریبا شرط‌اند و بدون آن‌ها این پله باز نمی‌شود.
• نوع نهاد: سبدگردان، کارگزاری، تامین سرمایه یا شرکت سرمایه‌گذاری یک هلدینگ.
• شهر: ۸۶ آگهی از ۹۶ آگهی در تهران بود.

بعضی شرکت‌ها برای مدیران سرمایه‌گذاری پاداش وابسته به عملکرد هم دارند، ولی شکل و اندازه آن در آگهی‌ها نیامده بود و ما عددی برای آن نمی‌آوریم.