طراح آموزشی کیست؟ وظایف، عنوان‌های استخدام و درآمد طراح آموزشی در ۱۴۰۵

رشته خاصی شرط نیست، ولی بیشتر آگهی‌هایی که مدرک را نوشته‌اند کارشناسی می‌خواهند. معلم‌ها، فارغ‌التحصیلان روانشناسی و علوم تربیتی، و کسانی که در منابع انسانی کار کرده‌اند معمولا زودتر راه می‌افتند، چون نیمی از این مهارت‌ها را از کار قبلی دارند.

نمونه‌کار اول را چطور بسازی؟

در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ فقط یک آگهی صریحا نمونه‌کار خواسته بود، ولی در مصاحبه همین نمونه است که تو را از بقیه جدا می‌کند. یک پروژه کوچک واقعی انتخاب کن، مثلا آموزش کار با یک نرم‌افزار به کارمندان یک دفتر آشنا، و همه مراحل را مستند کن: سوال‌هایی که پرسیدی، هدف‌ها، نقشه دوره، یک نمونه تمرین و نتیجه سنجش. یک فایل چند صفحه‌ای که مسیر فکر تو را نشان بدهد، از ده ویدیو زیبا بدون توضیح اثر بیشتری دارد. اسم شرکت و اطلاعات کارکنان را هم بدون اجازه نیاور.

طراح آموزشی کیست؟ کسی که تصمیم می‌گیرد یک آموزش از کجا شروع شود، چه چیزی در آن باشد و در پایان چطور معلوم شود اثر داشته است. مدرس سر کلاس می‌ایستد و درس می‌دهد. طراح آموزشی معمولا پشت صحنه است: با مدیر واحد حرف می‌زند، کار آدم‌ها را نگاه می‌کند، هدف‌ها را می‌نویسد، تمرین و آزمون می‌سازد و بعد از اجرا می‌سنجد که چیزی عوض شده یا نه.

یک مثال ساده: مرکز تماس یک بانک می‌گوید کارمندهای تازه در ماه اول شکایت زیادی می‌گیرند. طراح آموزشی اول می‌پرسد مشکل واقعا ندانستن است یا چیز دیگری، مثل فرم شلوغ نرم‌افزار. اگر ندانستن باشد، چند مهارت مشخص را جدا می‌کند، برای هر کدام موقعیت واقعی و تمرین می‌سازد و قرار می‌گذارد که سه ماه بعد تعداد شکایت‌ها دوباره شمرده شود. خروجی کار او یک ویدیو یا یک جزوه نیست؛ یک نقشه است که ویدیو و جزوه و کلاس در آن جا می‌گیرند.

طراح آموزشی مدرسه با طراح آموزشی شرکت یکی است؟

در جستجوهای فارسی بیشتر نمونه‌فایل طراحی آموزشی برای معلم‌ها دیده می‌شود: برگه‌ای برای یک جلسه درس که هدف، روش و ارزشیابی همان جلسه را می‌نویسد. این صفحه درباره شغلی است که کل یک دوره یا برنامه آموزشی را می‌سازد، بیشتر برای کارکنان شرکت‌ها و پلتفرم‌های آموزش آنلاین. معلمی که طرح درس خوب می‌نویسد پایه خوبی برای این شغل دارد، ولی طراح آموزشی باید با بزرگسال شاغل، مدیرانی که نتیجه می‌خواهند و بودجه محدود هم کار کند.

در آگهی‌های ایران این شغل کمتر با نام خودش دیده می‌شود. از ۹۳ آگهی آموزش سازمانی و محتوای آموزشی که در آبان ۱۴۰۵ خواندیم، فقط ۲ آگهی کلمه طراح را در عنوان داشتند. بقیه همین کار را با عنوان‌هایی مثل کارشناس آموزش یا کارشناس آموزش و توسعه خواسته بودند.

این شمارش نشان می‌دهد کارفرمای ایرانی بیشتر از هر چیز دو سر کار را می‌خواهد: اول بفهمی کارکنان چه چیزی لازم دارند، و آخر نشان بدهی دوره اثر داشته است. ساختن خود محتوا کمتر خواسته شده بود. فقط یک آگهی ابزار ساخت ویدیو آموزشی را نام برده بود و فقط ۳ آگهی یکی از مدل‌های شناخته‌شده مثل ADDIE، طبقه‌بندی بلوم یا مدل ارزیابی کرک‌پاتریک را.

کارهای اداری هم سهم بزرگی دارند. ۳۴ آگهی در متن خود اکسل را خواسته بودند و ۱۵ آگهی پاورپوینت را؛ در فیلد نرم‌افزار آگهی‌ها اکسل ۵۶ بار، ورد ۴۲ بار و پاورپوینت ۲۶ بار آمده بود. تقویم آموزشی سالانه، گزارش ساعت آموزش هر نفر و هماهنگی با مدرس‌های بیرونی کارهایی است که در عمل وقت زیادی می‌گیرد. کسی که فقط بخش خلاق کار را دوست دارد، باید این را بداند.

اگر در سایت‌های کاریابی فقط عبارت طراح آموزشی را جستجو کنی، بیشتر به آگهی طراح سایت یا گرافیست می‌رسی. عنوان واقعی این کار در ۹۳ آگهی آبان ۱۴۰۵ این‌ها بود:

• کارشناس آموزش، ۳۸ آگهی: بیشتر در مراکز آموزشی، خودروسازی و شرکت‌های پخش کالا؛ نیازسنجی، برنامه سالانه آموزش و هماهنگی کلاس‌ها.
• کارشناس آموزش و توسعه یا یادگیری و توسعه، ۳۶ آگهی: همان کار با وزن بیشتر روی مسیر شغلی، شایستگی و سنجش اثر؛ چند آگهی عنوان انگلیسی L&D داشتند.
• طراحی و تولید محتوای آموزشی، ۱۳ آگهی: ناشرهای کمک‌آموزشی، پلتفرم‌های آموزش آنلاین و مدرسه‌های آنلاین؛ عنوان‌هایی مثل کارشناس طراحی محتوای آموزشی، طراح و برنامه‌ریز آموزشی و درسی و ادمین LMS.
• مدیر، سرپرست یا مسئول آموزش، ۶ آگهی: برای کسی که چند سال در این کار بوده است.

۷۳ آگهی از ۹۳ آگهی در استان تهران بود، ۶ آگهی در البرز و ۴ آگهی در اصفهان. فقط ۳ آگهی دورکاری کامل داشتند. ۶۶ آگهی شرط جنسیت نگذاشته بودند، ۵ آگهی فقط خانم و ۸ آگهی فقط آقا می‌خواستند. ۷۰ آگهی سقف سن داشتند و میانه این سقف ۳۶ سال بود. ۳۹ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند.

چه رشته‌ای می‌خواهند؟

۴۵ آگهی مدرک را در فیلد تحصیلات مشخص کرده بودند: ۴۲ آگهی کارشناسی، ۲ آگهی کارشناسی ارشد و ۱ آگهی کاردانی. رشته‌هایی که در فیلد تحصیلات آگهی‌ها آمده بود: مدیریت و کسب‌وکار ۳۶ بار، مهندسی صنایع ۲۰ بار، علوم تربیتی ۱۷ بار و روانشناسی ۱۰ بار. یعنی مدرک علوم تربیتی یک امتیاز است، نه شرط ورود. از ۳۱ آگهی که سابقه را با عدد نوشته بودند، ۱۴ آگهی یک یا دو سال و بقیه سه سال یا بیشتر خواسته بودند.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جداگانه‌ای برای طراح آموزشی ندارند. چون بیشتر این کار در واحد آموزش و منابع انسانی شرکت‌ها انجام می‌شود، عددهای زیر مال گروه منابع انسانی در تهران است، در دو سطح کارشناس و کارشناس ارشد. این عددها تخمینی برای طراح آموزشی‌اند، نه عدد خود این شغل.

کارشناسان منابع انسانی تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ۲۷ میلیون تومان خالص در ماه داشتند و نیمه میانی آن‌ها بین ۲۱ تا ۳۴ میلیون. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۳۸ میلیون درخواست کرده بودند. در سطح کارشناس ارشد میانه دریافتی ۴۰ میلیون بود، با نیمه میانی ۳۲ تا ۴۷ میلیون، و میانه درخواستی ۵۵ میلیون.

از ۹۳ آگهی آبان ۱۴۰۵ فقط ۲۳ آگهی حقوق را نوشته بودند. ۱۹ آگهی آموزش و توسعه به‌طور میانه ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند؛ کمترین بازه ۱۰ تا ۲۰ و بیشترین ۷۰ تا ۱۳۰ میلیون برای سطح مدیر بود. ۴ آگهی محتوای آموزشی میانه ۱۷٫۵ تا ۳۰ میلیون پیشنهاد داده بودند که برای نتیجه‌گیری کم است.

چه چیزی حقوق طراح آموزشی را بالا می‌برد؟

در ۱۲ آگهی که کف پیشنهادشان ۳۵ میلیون یا بیشتر بود، ۴ آگهی سنجش اثربخشی و ۳ آگهی طراحی مسیر شایستگی را خواسته بودند؛ در ۱۱ آگهی پایین‌تر هیچ‌کدام از این دو نیامده بود. صنعت هم اثر دارد: ۶ آگهی از ۷ آگهی مراکز آموزشی که حقوق نوشته بودند کف زیر ۳۵ میلیون داشتند، ولی آگهی‌های خودروسازی، تولیدی، نفت و گاز و خدمات آنلاین بیشتر در بازه ۳۵ تا ۶۰ میلیون بودند. ۵۸ آگهی بیمه تکمیلی و ۲۹ آگهی کمک‌هزینه دوره آموزشی را جزو مزایا نوشته بودند.

ابزارهای هوش مصنوعی بخشی از کار را سریع‌تر کرده‌اند: پیش‌نویس سوال، خلاصه یک منبع طولانی، متن اولیه سناریو، تصویر و صدای ساده. ۱۳ آگهی از ۹۳ آگهی آبان ۱۴۰۵ کار با این ابزارها را خواسته بودند؛ یکی از آن‌ها برای ساختن دستیار آموزشی با مدل‌های زبانی کارآموز می‌گرفت.

ولی سخت‌ترین بخش کار هنوز با انسان است. هوش مصنوعی نمی‌داند ویزیتورهای این شرکت دقیقا کجا گیر می‌کنند، مدیر فروش چه نتیجه‌ای را قبول دارد و کدام تمرین برای آدم‌هایی که فقط ده دقیقه بین دو مشتری وقت دارند مناسب است. خروجی ابزار هم باید بازبینی شود، چون ممکن است سوال غلط یا مثال نامربوط بسازد.

پیش‌بینی دقیقی برای ایران پیدا نکردیم. چیزی که از آگهی‌ها پیداست این است که کارفرما کسی را می‌خواهد که با این ابزارها سریع‌تر کار کند، نه کسی که کار را کامل به آن‌ها بسپارد.