ساخت محتوای آموزشی به‌عنوان شغل: مراحل کار، هزینه ابزار، درآمد و راه فروش

در فهرست استانداردهای فنی و حرفه‌ای ۱۴۰۵ تهران، استاندارد محتواساز آموزش الکترونیکی ۲۵۰ ساعت است و دوره‌های کوتاه ابزار مثل Camtasia هر کدام ۴۸ ساعت. هنرستان‌های کاردانش هم رشته‌ای با نام تولید محتوای آموزش الکترونیکی دارند. هیچ‌کدام شرط استخدام نیست، ولی گواهی فنی و حرفه‌ای برای کار در موسسه‌ها و شرکت در مناقصه‌های کوچک کمک می‌کند.

از اولین درس، فایل‌های خام و نسخه نهایی را مرتب نگه دار. نمونه‌کار مرتب و پوشه پروژه‌های قبلی، در مصاحبه بیشتر از گواهی دیده می‌شود.

تولیدکننده محتوای آموزشی یک درس یا مهارت را به چیزی تبدیل می‌کند که بشود دید، شنید یا با آن تمرین کرد: ویدیوی کوتاه یک مفهوم، دوره ضبط‌شده چندجلسه‌ای، جزوه و کاربرگ، آزمونک، پادکست آموزشی، موشن گرافیک یا پست آموزشی برای شبکه‌های اجتماعی. کار اصلی او این است که مطلب درست بماند و در عین حال ساده و دیدنی شود.

در یک روز معمولی ممکن است متن سه دقیقه ویدیو را با مدرس مرور کند، ضبط را در اتاق آرام انجام دهد، مکث‌ها و اشتباه‌ها را در تدوین حذف کند، روی تصویر زیرنویس و شکل بگذارد و چند سوال کوتاه برای آخر درس بنویسد. اگر در تیم باشد، کسی که موضوع و هدف درس را تعیین کرده، نسخه نهایی را می‌بیند و اصلاح می‌خواهد.

سه جای کار در ایران

• استودیوی پلتفرم‌ها و آکادمی‌های آنلاین: فیلم‌برداری از مدرس، تدوین جلسه‌ها، ساختن تمرین و آماده کردن دوره برای انتشار.
• ناشران کمک‌آموزشی، مدرسه‌ها و موسسه‌های کنکور: ویدیوی درس به درس برای دبستان و دبیرستان، تست و جزوه تصویری. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ عنوان‌هایی مثل سرپرست تولید محتوا برای مقطع دبستان و برای متوسطه دیده می‌شد.
• کار مستقل: معلم، مدرس یا متخصصی که درس خودش را ضبط می‌کند و می‌فروشد، یا تدوینگری که برای چند مدرس پروژه‌ای کار می‌کند.

این صفحه درباره ساختن خود محتواست. اینکه درس از چه هدفی شروع شود و چطور سنجیده شود کار طراح آموزشی است و در صفحه همان شغل آمده است.

برای شروع، موبایل و لپ‌تاپی که داری کافی است. با یک میکروفون یقه‌ای بی‌سیم ساده و یک رینگ‌لایت، کیت موبایلی حدود ۲۰۵ هزار تومان خرج دارد. اگر بیشتر ضبط صفحه و صدا داری، کیت میز کار یعنی میکروفون USB دینامیک و رینگ‌لایت حدود ۱٫۳ میلیون تومان است. معلم ریاضی و فیزیک که باید روی صفحه بنویسد، با افزودن قلم نوری به حدود ۴٫۳ میلیون تومان می‌رسد.

میکروفون دینامیک صدای اتاق را کمتر می‌گیرد و برای اتاق معمولی خانه بهتر است؛ کاندنسر صدای پرجزئیات‌تری دارد ولی در اتاق خالی پژواک را هم ضبط می‌کند. پیش از خرید دوربین، پول را خرج صدا و نور کن. نرم‌افزار هم لازم نیست از اول پولی باشد: OBS Studio برای ضبط صفحه و Audacity برای صدا رایگان‌اند.

۷۵ آگهی از ۱۰۹ آگهی در تهران بود و ۲۵ آگهی دورکاری یا کار پروژه‌ای را ممکن می‌دانست. ۷۶ آگهی شرط جنسیت نداشت. سناریونویسی در ۴۶ آگهی آمده بود، Photoshop در ۲۲، CapCut در ۲۰ و Canva در ۱۰. فقط ۸ آگهی رشته دانشگاهی خاصی خواسته بود؛ کارفرما بیشتر نمونه‌کار می‌خواهد تا مدرک.

یک تله در جستجو: ۸۳ آگهی دیگر هم «محتوای آموزشی» را در شرح کار داشتند، ولی کارفرما کلینیک، فروشگاه یا شرکت تجاری بود و منظورش پست آموزشی برای معرفی محصول در اینستاگرام بود. این کار بیشتر بازاریابی است تا آموزش. در سایت آگهی محلی هم از ۱۵۲ آگهی تولید محتوا و تدریس آنلاین در تهران، ۹۰ آگهی برای پیج اینستاگرام بود و فقط ۳ آگهی برای ساختن محتوای آموزشی.

برای همین، نمونه‌کار تو باید نشان بدهد درس می‌سازی نه تبلیغ: دو یا سه ویدیوی کوتاه که یک مفهوم را از صفر یاد می‌دهند، همراه با تمرین آخر هر کدام.

گزارش‌های معتبر حقوق برای محتوای آموزشی گروه جدایی ندارند. نزدیک‌ترین گروه، تولید محتوا و نویسندگی است که همین نوع کار را می‌کند: نوشتن، ساختن و ویرایش محتوا. کارشناسان این گروه در کل کشور در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ماهانه ۲۲ میلیون تومان داشتند و نیمی از آن‌ها ۱۷ تا ۲۸ میلیون. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۳۰ میلیون درخواست کرده بودند. کارشناس ارشد این گروه میانه ۲۷ میلیون دریافت می‌کرد (نیمی ۲۱ تا ۳۳) و میانه ۳۸ میلیون می‌خواست (نیمی ۲۹ تا ۵۰)؛ مدیر ۳۸ میلیون دریافت می‌کرد و ۵۴ میلیون می‌خواست.

پیشنهاد آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ بالاتر از دریافتی است: میانه کف و سقف ۷۰ آگهی که عدد نوشته بودند ۲۷ تا ۴۰ میلیون تومان بود. تدوین و ویدیو میانه ۳۵ میلیون داشت و کارشناس محتوا در موسسه‌های آموزشی ۳۰ میلیون. عدد آگهی پیشنهاد است، نه پرداخت واقعی.

آنچه حقوق را بالا می‌برد: نمونه‌کاری که درس کامل نشان بدهد، تسلط هم‌زمان بر تدوین و موشن، سناریونویسی و کار با ابزارهای هوش مصنوعی. درآمد فروش محتوای آموزشی خودت حساب جدایی دارد و در بخش بعد آمده است.

۱. انتشار روی پلتفرم آموزش ویدیویی

پلتفرم مخاطب و پرداخت را دارد و تو فقط درس را می‌دهی. یکی از بزرگ‌ترین پلتفرم‌های ایرانی در آبان ۱۴۰۵ دو مدل مالی را برای مدرس‌ها نوشته بود: درصدی از فروش دوره که در بازه‌های منظم پرداخت می‌شود، یا حق‌التدریس یک‌جا در ابتدای کار. همین پلتفرم ضبط در استودیوی خودش و کمک تیمش در آماده کردن سرفصل را هم پیشنهاد می‌کرد. مدل درصدی برای دوره‌ای که سال‌ها فروش دارد بهتر است؛ مدل یک‌جا برای کسی که پول زودتر لازم دارد. پیش از امضا بپرس حق انتشار دوره تا کی و در کجا با پلتفرم است.

۲. فروش مستقیم در سایت یا کانال خودت

سهم بیشتری از هر فروش برای خودت می‌ماند، ولی جذب مخاطب، پرداخت، پشتیبانی و جلوگیری از پخش غیرقانونی فایل با خودت است. معمولا مدرس‌ها با پست و ویدیوی کوتاه رایگان در شبکه‌های اجتماعی مخاطب جمع می‌کنند و دوره کامل را پولی می‌فروشند.

۳. سفارش برای مدرسه، ناشر و شرکت

موسسه‌های کنکور، ناشران کمک‌آموزشی و واحد آموزش شرکت‌ها برای ویدیوی درسی، آموزش محصول یا آموزش کارکنان سفارش می‌دهند. قیمت این کار توافقی است و به حجم، سرعت تحویل و تجربه سازنده بستگی دارد؛ سایت‌های فریلنسری هم عدد ثابتی اعلام نمی‌کنند. قرارداد را کتبی ببند و بنویس محتوا بعد از تحویل مال کیست.

۴. جشنواره و مسابقه

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی هر سال جشنواره ملی تولید محتوای آموزشی و تربیتی رشد را برگزار می‌کند. دوره دوازدهم بیش از ۲۶٬۵۲۶ اثر از معلمان، هنرآموزان، دانش‌آموزان و دانشجومعلمان داشت و جایزه نقدی برگزیدگان از ۳ اسفند به حسابشان واریز شد. هدف جشنواره، پیدا کردن محتوا برای رمزینه‌های کتاب‌های درسی است. در دستورالعمل دوره دوازدهم ۱۲ قالب پذیرفته می‌شد؛ از پادکست، موشن گرافیک و ویدیوی آموزشی تا بازی تعاملی، واقعیت افزوده و محتوای ساخته‌شده با هوش مصنوعی مولد. دبیر دوره سیزدهم در مهر ۱۴۰۵ منصوب شد.

حق تو بر محتوایی که ساخته‌ای

قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸، از اثری که پدیدآورنده ساخته حمایت می‌کند و بنا بر اصلاحیه ۱۳۸۹ ماده ۱۲، حقوق مادی اثر تا ۵۰ سال بعد از مرگ پدیدآورنده باقی است. اگر دوره‌ات را کسی بدون اجازه پخش کرد، مدرک ساخت (فایل‌های خام، تاریخ انتشار و قرارداد) را نگه دار؛ همین‌ها در شکایت به کار می‌آیند. پیش از فروش دوره‌ای که مدرک می‌دهد، شرط آن را از نهاد صادرکننده مدرک بپرس.

درآمد از پلتفرم‌های خارجی برای کسی که در ایران زندگی می‌کند قابل اتکا نیست؛ چرایی آن را صفحه گروه طراحی آموزشی و آموزش آنلاین توضیح داده است.