دوره HSE: مدرک معتبر، هزینه آموزش و حقوق کارشناس HSE

دوره‌های هر سطح روی نقشه زیر آمده است. روی هر دوره بزنید تا صفحه آن و آموزشگاه‌هایی را که برگزارش می‌کنند ببینید.

کارشناس HSE در یک کارخانه، پروژه ساختمانی یا سایت صنعتی مسئول ایمنی کار، بهداشت کارکنان و پیشگیری از آسیب به محیط زیست است. در آگهی‌ها همین کار با نام‌های کارشناس ایمنی، کارشناس ایمنی و بهداشت، مسئول ایمنی و کارشناس HSE آمده است. در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ دسته HSE یک سایت بزرگ کاریابی ۳۸۲ آگهی داشت و ۲۰۱ آگهی از آن‌ها برای همین سطح کارشناس بود؛ این صفحه از دل همین ۲۰۱ آگهی نوشته شده است.

مهندس HSE یعنی چه؟

مهندس HSE نام یک رشته کارشناسی نیست. در ایران به کارشناسی گفته می‌شود که لیسانس مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار، مهندسی ایمنی یا یک رشته مهندسی دیگر دارد و دوره‌های ایمنی را هم گذرانده است. رشته‌ای با نام مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE) در کارشناسی ارشد وجود دارد. در شرط تحصیلی ۱۹۲ آگهی از ۲۰۱ آگهی کارشناس، رشته ایمنی و محیط زیست آمده بود و ۱۲ آگهی مهندسی صنایع را هم در فهرست رشته‌ها داشتند.

افسر، کارشناس، سرپرست

پله‌های این کار در آگهی‌ها روشن است. افسر ایمنی بیشتر در کارگاه و پروژه ناظر کار روزانه است. کارشناس HSE علاوه بر نظارت، برنامه آموزش، ارزیابی ریسک و گزارش ماهانه را هم دارد. سرپرست یا مدیر HSE یک واحد را اداره می‌کند. در همان دسته ۲۷ آگهی افسر ایمنی و ۷۴ آگهی کارشناس بهداشت حرفه‌ای هم بود. این صفحه درباره پله کارشناس است و اینکه با کدام دوره و مدرک به آن می‌رسند.

کنار این چهار کار، مستندسازی و نوشتن دستورالعمل در ۱۱۴ آگهی، بازدید و بازرسی در ۹۶، شرایط اضطراری و مانور در ۷۶، اندازه‌گیری عوامل زیان‌آور مثل صدا و روشنایی در ۶۸، تجهیزات حفاظت فردی در ۶۷، آتش‌نشانی و اطفای حریق در ۵۸، نظارت بر پیمانکاران در ۵۳، سیستم‌های مدیریتی مثل ISO ۴۵۰۰۱ در ۴۲ و مجوز کار در ۲۶ آگهی آمده بود. ۱۰۱ آگهی هم آشنایی با قانون کار و آیین‌نامه‌های ایمنی را شرط کرده بودند.

این فهرست برای انتخاب دوره چه می‌گوید؟

بیشتر وظایف کارهای روزمره و قابل یادگیری‌اند: ارزیابی ریسک، نوشتن گزارش و آموزش دادن. دوره‌ای که این سه را با تمرین واقعی یاد بدهد، به کار اولین سال نزدیک‌تر است تا دوره‌ای که فقط اسم چند استاندارد را مرور کند. سیستم‌های مدیریتی و مجوز کار در آگهی‌های کمتری آمده‌اند و بیشتر به سال‌های بعد مربوط‌اند.

سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای برای HSE چند استاندارد دارد. اصلی‌ترین آن‌ها برای کسی که می‌خواهد افسر یا کارشناس ایمنی شود «افسر HSE» با ۲۷۰ ساعت است. در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد تهران، سقف شهریه حضوری این دوره ۳۱ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان، یعنی حدود ۳۲ میلیون تومان، و شهریه آنلاین آن ۲۵ میلیون و ۵۶۰ هزار تومان آمده است. استانداردهای نزدیک در همان فهرست:

• مشاور ایمنی محیط کار: ۳۰۰ ساعت، حدود ۳۵٫۵ میلیون تومان حضوری
• مامور سلامت و بهداشت محیط کار: ۲۷۰ ساعت، حدود ۳۲ میلیون تومان
• پیاده‌سازی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه‌ای: ۸۴ ساعت، حدود ۲۰ میلیون تومان
• ایمنی و بهداشت حرفه‌ای در کارگاه‌های ساختمانی (HSE): ۵۰ ساعت، حدود ۹٫۳ میلیون تومان
• پودمان‌های ۳۰ ساعته مثل ارزیابی و کنترل مخاطرات، کار در ارتفاع، اطفای حریق، صدا و ارتعاش و کمک‌های اولیه: هر کدام حدود ۳٫۵۵ میلیون تومان

شهریه آموزشگاه‌ها با سقف فرق دارد

عدد فهرست سقف شهریه است و آموزشگاه‌ها گاهی کمتر می‌گیرند یا کلاس را فشرده‌تر برگزار می‌کنند. یک آموزشگاه آزاد در شیراز برای آبان ۱۴۰۵ دوره افسر HSE را با ۴۰ ساعت کلاس آنلاین، پنج جلسه دو ساعته در هفته و حدود یک ماه و نیم، با شهریه ۱۳٫۵ میلیون تومان اعلام کرده است. پیش از ثبت‌نام بپرسید دوره بر پایه کدام استاندارد است و چند ساعت کلاس دارد، چون گواهی به نام همان استاندارد صادر می‌شود.

آزمون و گواهی

بعد از کلاس، آزمون سازمان در دو بخش تئوری و عملی برگزار می‌شود. به گفته همان آموزشگاه، حداقل نمره قبولی تئوری ۵۰ و عملی ۷۰ است و هر کس هر دو را قبول شود گواهی فنی و حرفه‌ای می‌گیرد. این گواهی مهارت را نشان می‌دهد، ولی جای تایید صلاحیت اداره کار برای مسئول ایمنی را نمی‌گیرد. دوره‌های کوتاه آنلاین ۱۶ تا ۴۰ ساعته هم با گواهی خود آموزشگاه و حدود ۱ تا ۱٫۶ میلیون تومان عرضه می‌شوند؛ یک بسته آنلاین ۱۶۸ ساعته با نام مسئول HSE در مهر ۱۴۰۵ حدود ۴٫۹ میلیون تومان قیمت داشت.

آنچه در جست‌وجوها «دوره HSE وزارت کار» نامیده می‌شود، دوره‌هایی است که مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، زیر نظر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، برایشان گواهی صادر می‌کند. فهرست رسمی این مرکز چهار دوره دارد: ایمنی و بهداشت کار برای کارفرمایان و پیمانکاران، ایمنی برای کارگران پیمانکاران، آموزش عمومی ایمنی ویژه مسئولان ایمنی کارگاه، و شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک ویژه همان مسئولان.

دوره عمومی ایمنی ۴۰ ساعته

این دوره ۴۰ ساعت است و در ۵ روز برگزار می‌شود. مجری آن گروه‌های آموزشی خود مرکز، انجمن‌های صنفی مسئولان ایمنی، جهاد دانشگاهی و موسسه‌های دارای صلاحیت‌اند. در پایان آزمون گرفته می‌شود و نتیجه در سامانه مرکز اعلام می‌شود. سرفصل‌ها از مفاهیم پایه ایمنی تا کار در ارتفاع، داربست، حریق، عوامل زیان‌آور، وسایل حفاظت فردی و واکنش در شرایط اضطراری را می‌پوشاند و کتاب مرجع آن ۴۱۷ صفحه است.

این گواهی در قانون چه جایی دارد؟

طبق آیین‌نامه‌ای که هیئت وزیران در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تصویب کرد، کارگاه باید یک مسئول ایمنی واجد شرایط به اداره کار معرفی کند و هزینه آموزش او با کارفرماست. در آیین‌نامه قبلی، مصوب ۱۳۹۴، تایید صلاحیت مسئول ایمنی را اداره کار استان صادر می‌کرد، اعتبارش دو سال بود و تمدید آن به آموزش و بازدید بستگی داشت. کسی که آزمون دوره‌ای همین دوره عمومی را در مرکز قبول شود، از گذراندن کلاس معاف است.

در آگهی‌ها این گواهی کمتر از آنچه انتظار می‌رود دیده می‌شود: ۱۰ آگهی از ۲۰۱ آگهی کارشناس HSE تایید صلاحیت اداره کار یا گواهی مرکز تحقیقات را نام برده بودند. ۳۰ آگهی کمک‌هزینه دوره آموزشی را جزو مزایا نوشته بودند، و چون طبق آیین‌نامه تازه هزینه آموزش مسئول ایمنی با کارفرماست، این دوره را می‌شود بعد از استخدام هم گذراند.

NEBOSH و IOSH: گواهی بین‌المللی

NEBOSH IGC پرکاربردترین گواهی بین‌المللی این حوزه است. شرط ورود ندارد، دو بخش دارد و راهنمای رسمی آن برای بخش اول ۵۰ ساعت و برای بخش دوم ۶۲ ساعت مطالعه در نظر گرفته است، روی هم ۱۱۲ ساعت. زبان دوره و آزمون انگلیسی است و راهنما سطحی در حد نمره ۶ آیلتس را مناسب می‌داند.

آزمون‌های NEBOSH چطور برگزار می‌شوند؟

آزمون بخش اول آنلاین و کتاب‌باز است: سوال‌ها در تاریخ مشخص فرستاده می‌شوند، ۲۴ ساعت برای پاسخ وقت هست و نمره قبولی ۴۵ درصد است. بعد از آن یک گفت‌وگوی کوتاه تصویری برای احراز هویت انجام می‌شود. بخش دوم یک پروژه عملی ارزیابی ریسک است که آنلاین تحویل داده می‌شود و نمره قبولی آن ۶۰ درصد است.

هزینه NEBOSH

یک آموزشگاه نماینده در تهران در مهر ۱۴۰۵ شهریه NEBOSH IGC را ۲۲۸ میلیون تومان، گواهی نبوش برای عملیات ساختمانی را حدود ۲۴۲ میلیون و دیپلم بین‌المللی را ۷۶۵٫۶ میلیون تومان اعلام کرده است. روشن نیست هزینه آزمون در این شهریه هست یا جدا گرفته می‌شود؛ پیش از پرداخت بپرسید. IOSH Managing Safely دوره کوتاه‌تری برای سرپرست‌ها و مدیران است و معمولا سه روز طول می‌کشد.

در بازار کار ایران این گواهی‌ها هنوز کم خواسته می‌شوند: ۱ آگهی از ۲۰۱ آگهی کارشناس HSE نامی از NEBOSH یا IOSH برده بود. برای کسی که در پروژه‌های نفت و گاز، شرکت‌های پیمانکار خارجی یا بیرون از ایران کار می‌کند، ارزششان بیشتر است.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص کارشناسان HSE در پایان ۱۴۰۴ در تهران ۳۲ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی آن‌ها ۲۶ تا ۳۹ میلیون می‌گرفتند. در شهرهای بزرگ میانه ۳۰ میلیون با نیمه میانی ۲۴ تا ۳۹، و در شهرهای کوچک ۳۱ میلیون با نیمه میانی ۲۵ تا ۴۰ میلیون بود. فاصله تهران و شهرهای دیگر در این سطح فقط یکی دو میلیون تومان است.

همین کارشناسان برای ۱۴۰۵ بیشتر خواسته‌اند: میانه حقوق درخواستی ۴۶ میلیون در تهران، ۴۲ میلیون در شهرهای بزرگ و ۴۵ میلیون در شهرهای کوچک. این عدد خواسته کارجوست، نه حقوقی که پرداخت می‌شود.

کارفرماها در آگهی چقدر نوشته‌اند؟

۵۳ آگهی از ۲۰۱ آگهی کارشناس HSE بازه حقوق داشتند. میانه کف این بازه‌ها ۴۰ و میانه سقف آن‌ها ۵۰ میلیون تومان بود؛ ۲۲ آگهی تهران میانه ۴۰ تا ۵۲٫۵ و ۳۱ آگهی شهرهای دیگر ۴۰ تا ۵۰ میلیون. مزایای پرتکرار بیمه تکمیلی در ۱۱۲ آگهی، ناهار در ۹۸ و وام در ۷۲ آگهی بود. ۲۲ آگهی کارشناس HSE پاره‌وقت بود.

درآمد مهندس HSE با سابقه

کارشناسان ارشد این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه ۴۲ میلیون تومان دریافت می‌کردند و برای ۱۴۰۵، ۵۹ میلیون درخواست کرده‌اند. ۵ آگهی مدیر HSE که حقوق نوشته بودند، میانه ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند؛ این تعداد کم است و فقط جهت را نشان می‌دهد.