اپراتور دستگاه: کار پای هر دستگاه، ایمنی، حقوق و مسیر پیشرفت

پله ۱، اپراتور: شش ماه تا یک سال اول کار با یک دستگاه می‌گذرد. میانه پیشنهاد آگهی‌ها ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان است.

پله ۲، اپراتور ماهر و ستاپر: وقتی تنظیم دستگاه و تعویض قالب را یاد بگیری، در ۶۷ آگهی از ۲۵۲ آگهی همین مهارت را خواسته بودند. این مهارت بیشتر در کار پرس، خم و تزریق لازم است و در آگهی‌های پرس، خم و برش میانه پیشنهاد ۳۶٫۵ تا ۴۹ میلیون بود. عنوان «ستاپر» در آگهی‌ها کم دیده می‌شود و کارخانه‌ها بیشتر «تزریق‌کار ماهر» یا «اپراتور ماهر» می‌نویسند.

پله ۳، تکنسین: با یادگیری برق و هیدرولیک صنعتی و PLC به تعمیرات و نگهداری می‌رسی. دوره «کارور PLC» در آموزشگاه‌های آزاد تهران ۳۱۲ ساعت است و شهریه حضوری ۱۴۰۵ آن حدود ۳۱٫۶ میلیون تومان. گروه تکنسین‌ها و کارگران ماهر در تهران میانه دریافتی ۳۰ میلیون و درخواستی ۴۴ میلیون داشتند.

پله ۴، سرپرست شیفت یا تولید: در ۱۸ آگهی سرپرست تولید و تزریق که خواندیم، ۵ آگهی ۵ سال سابقه خواسته بودند و ۴ آگهی که عدد داشتند میانه ۵۰ تا ۶۵ میلیون پیشنهاد داده بودند. دوره «سرپرستی تولید» ۱۰۰ ساعت است و شهریه حضوری آن حدود ۲۰ میلیون تومان.

طبق بخشنامه ۱۱۸۹۴ وزارت کار (۱۳۸۹)، گواهی دوره‌های فنی و حرفه‌ای در ارزیابی مشاغل کارخانه عامل مهارت حساب می‌شود؛ پس دوره رسمی می‌تواند در گروه شغلی و مزد اثر بگذارد.

اپراتور دستگاه کسی است که یک دستگاه تولید را در طول شیفت می‌گرداند. کار او از چرخه دستگاه جدا نیست: مواد را آماده می‌کند، دستگاه را طبق برگه تنظیم روشن می‌کند، قطعه اول را با نمونه مقایسه می‌کند، در طول شیفت عددهای دما، فشار یا سرعت را می‌پاید و اگر قطعه خراب بیرون آمد دستگاه را نگه می‌دارد. در آگهی‌ها همین کار با اسم‌های «اپراتور ماشین‌آلات صنعتی»، «تزریق‌کار»، «پرس‌کار» یا «اپراتور دستگاه» آمده است.

فرق اپراتور دستگاه با اپراتور خط تولید در همین مالکیت دستگاه است. اپراتور خط معمولا یک ایستگاه از یک خط بلند است و کار تکراری همان ایستگاه را انجام می‌دهد؛ اپراتور دستگاه کل چرخه یک ماشین را در دست دارد و اگر دستگاه بخوابد، تولید آن بخش هم می‌خوابد. برای همین در بیشتر آگهی‌ها از او انتظار می‌رود تنظیم‌های ساده را بداند و خرابی را درست توضیح دهد.

اپراتور، ستاپر و تکنسین: سه نقش کنار یک دستگاه

کنار هر دستگاه سه نقش هست. اپراتور دستگاه را طبق دستورالعمل کار می‌اندازد و کیفیت را کنترل می‌کند. ستاپر یا تنظیم‌کار قالب را عوض می‌کند و دستگاه را برای محصول تازه تنظیم می‌کند؛ آیین‌نامه حفاظتی پرس‌های تزریقی هم تنظیم قالب را کار افراد مجرب و کارآزموده می‌داند. تکنسین خرابی برقی، هیدرولیکی یا مکانیکی را پیدا و رفع می‌کند. بیشتر ستاپرها و تکنسین‌ها از اپراتوری شروع کرده‌اند.

دو اشتباه رایج در جست‌وجو

«اپراتور دستگاه لاغری» و «اپراتور لیزر موهای زائد» کار کلینیک زیبایی است، نه کارخانه، و آموزش و قانون دیگری دارد. اپراتور CNC هم زیرمجموعه همین کار است، ولی چون برنامه‌خوانی و نقشه‌خوانی بیشتری می‌خواهد، صفحه جدا دارد: اپراتور CNC.

از ۲۵۹ آگهی، ۱۱۸ آگهی برای CNC بود (که جست‌وجوی جدا هم داشت)، ۳۰ آگهی دستگاه چاپ، ۲۴ آگهی تراش و فرز معمولی، ۱۶ آگهی تزریق پلاستیک، ۱۵ آگهی پرس و خم و برش، ۱۴ آگهی برش لیزر، ۷ آگهی بسته‌بندی و ۵ آگهی اکسترودر و نساجی. ۳۰ آگهی هم فقط نوشته بودند «اپراتور دستگاه» و اسم دستگاه را نیاورده بودند.

نکته مهم برای کسی که «اپراتور دستگاه» جست‌وجو می‌کند: جدا از این ۲۵۹ آگهی، ۵۲ آگهی با عنوان «اپراتور» مال کلینیک‌های زیبایی بود، از جمله ۳۷ اپراتور لیزر و ۱۳ اپراتور دستگاه لاغری. این‌ها را از شمارش کنار گذاشتیم.

شرط‌ها و مزایا

• جنسیت: از ۲۵۲ آگهی که جزئیات داشتند، ۱۷۸ آگهی فقط آقا و ۳۱ آگهی ترجیحا آقا خواسته بودند، یعنی ۲۰۹ آگهی؛ ۳۷ آگهی تفاوتی قائل نبودند و فقط ۶ آگهی خانم می‌خواستند.
• سن و سربازی: ۱۶۸ آگهی سقف سن داشتند که بیشترشان ۴۰ یا ۴۵ سال بود و ۲۸ آگهی ۳۵ سال؛ ۱۳۴ آگهی کارت پایان خدمت یا معافیت می‌خواستند.
• مدرک: ۱۸۰ آگهی هیچ مدرکی نخواسته بودند و بقیه بیشتر کاردانی فنی را نوشته بودند.
• مهارت: ۶۷ آگهی تنظیم دستگاه یا تعویض قالب را در شرح کار آورده بودند، ۵۲ آگهی نقشه‌خوانی یا کار با کولیس و میکرومتر را (بیشتر CNC و تراش) و ۴۳ آگهی کنترل کیفیت را.
• مزایا: ۱۳۰ آگهی پاداش، ۱۳۰ آگهی بیمه تکمیلی، ۱۰۱ آگهی سرویس رفت و برگشت و ۱۰۱ آگهی ناهار داده بودند و ۲۸ آگهی کمک‌هزینه دوره آموزشی.

جای کار هم بیشتر بیرون از شهر است: ۴۵ آگهی در خود شهر تهران بود و بعد کرج با ۱۷، شهر قدس با ۱۱ و اصفهان با ۱۰ آگهی. پس سرویس رفت و برگشت برای این شغل امتیاز کوچکی نیست.

بازه کامل آگهی‌ها از ۱۸ تا ۱۵۰ میلیون تومان بود، ولی عدد بالا مال چند آگهی CNC و پرس با سابقه زیاد بود. حدود نیمی از آگهی‌ها عددی ننوشته بودند و «توافقی» گذاشته بودند.

چرا عدد نظرسنجی برای خود اپراتور نمی‌آوریم؟

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ اپراتورهای دستگاه را جدا نیاورده‌اند و آن‌ها را در گروه عمومی کارگران گذاشته‌اند که کار ساده و بی‌دستگاه را هم شامل می‌شود. این عدد برای اپراتوری که دستگاه گران را می‌گرداند معیار درستی نیست، پس برای خود اپراتور فقط پیشنهاد آگهی‌ها را آوردیم. ردیف آخر جدول مال پله بعد است: گروه «تعمیرکار و کارگر ماهر» که تکنسین‌ها را در بر می‌گیرد. در تهران این گروه در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی خالص ۳۰ میلیون تومان داشتند و برای ۱۴۰۵ میانه ۴۴ میلیون درخواست کرده بودند؛ در شهرهای بزرگ میانه دریافتی ۲۶ و درخواستی ۳۸ بود. دریافتی یعنی آنچه واقعا گرفته‌اند و درخواستی یعنی آنچه برای سال بعد خواسته‌اند.

چه چیزی حقوق اپراتور را بالا می‌برد؟

• نوع دستگاه: پرس و CNC بالاتر از تزریق و چاپ پیشنهاد داده بودند، چون خطر یا دقت بیشتری دارند.
• شیفت شب و اضافه‌کار: بخشی از عدد آگهی‌ها حق شیفت و اضافه‌کار است، نه حقوق پایه. قاعده‌های حق شیفت را صفحه اپراتوری تولید آورده است.
• پاداش تولید: ۱۳۰ آگهی پاداش داشتند که معمولا به تعداد قطعه سالم یا کم بودن ضایعات بسته است.
• تنظیم قالب: اپراتوری که قالب عوض می‌کند و دستگاه را تنظیم می‌کند عملا ستاپر است و پیشنهاد بالاتری می‌گیرد.

عدد آگهی‌ها معمولا نمی‌گوید خالص است یا ناخالص؛ در مصاحبه بپرس عدد گفته‌شده با بیمه و مالیات چقدر می‌شود.