کانسپت آرتیست کیست؟ کار در بازی و انیمیشن، مهارت‌ها، استخدام و درآمد

بیشتر کانسپت آرتیست‌ها کار را با نقش دیگری در تیم هنری شروع می‌کنند، مثل آرتیست دوبعدی، طراح رابط بازی یا تصویرگر، و بعد از چند پروژه به کانسپت می‌رسند. راه تحصیلی هم یکی نیست: کنکور ۱۴۰۵ رشته‌ای به اسم کانسپت آرت ندارد و تصویرسازی فقط در کارشناسی ارشد رشته جدا است. اعلام شده پذیرش کارشناسی «بازی‌سازی» از مهر ۱۴۰۵ با دانشگاه اصفهان شروع می‌شود، ولی در آگهی‌های آبان هیچ‌کدام مدرک خاصی را شرط نکرده بودند.

کانسپت آرتیست طراحی است که به یک پرسش جواب می‌دهد: «این چیز باید چه شکلی باشد؟» نویسنده می‌گوید قهرمان بازی یک پیک کوهستانی است؛ کانسپت آرتیست تصمیم می‌گیرد کوله‌اش چقدر بزرگ است، لباسش از چه جنسی است، از دور با چه سیلوئتی شناخته می‌شود و کنار دشمن‌ها چطور دیده می‌شود. خروجی او محصول نهایی نیست؛ نقشه‌ای تصویری است که مدل‌ساز، انیماتور و برنامه‌نویس از روی آن کار می‌کنند.

همین تفاوت، کار را از نقاشی جدا می‌کند. نقاش تصویر را برای دیده شدن می‌کشد. کانسپت آرتیست تصویر را برای تصمیم گرفتن می‌کشد و بیشتر طرح‌هایش هیچ‌وقت به دست مخاطب نمی‌رسند. اگر از ده طرح یک شخصیت، یکی انتخاب شود، کار درست انجام شده است. به همین دلیل سرعت، تنوع ایده و توانایی توضیح دادن به اندازه دست قوی اهمیت دارد.

یک روز کاری در استودیو

• صبح: جلسه کوتاه با مدیر هنری و طراح بازی؛ فهرست چیزهایی که این هفته لازم است، مثلا سه دشمن تازه و یک بازار شب.
• چند ساعت بعد: صفحه‌ای پر از طرح‌های کوچک و سیاه برای پیدا کردن شکل کلی، بدون جزئیات.
• بعد از ظهر: بازخورد، انتخاب دو یا سه طرح، رنگ و نور گذاشتن روی آن‌ها و حذف بقیه.
• پایان کار: آماده کردن برگه نهایی با نمای جلو، پهلو و پشت و یادداشت‌هایی درباره جنس و اندازه برای آرتیست سه‌بعدی.

یک نکته اسمی هم مهم است: «کانسپت آرت» با «هنر مفهومی» یکی نیست. هنر مفهومی جریانی در هنر معاصر است که ایده اثر را از خود اثر مهم‌تر می‌داند و در گالری دیده می‌شود. کانسپت آرت کاری سفارشی در صنعت سرگرمی است و هدفش ساختن یک محصول است. در جست‌وجوی فارسی این دو اسم زیاد قاطی می‌شوند؛ اگر دنبال کار در بازی و انیمیشن هستی، منظورت اولی است.

کانسپت آرت مرحله‌ای از تولید است که پیش از ساختن می‌آید. این اسم از دهه ۱۹۳۰ در استودیوی انیمیشن دیزنی به کار می‌رفت و امروز در بازی، انیمیشن، فیلم و کمیک همان معنا را دارد: تصویری که ایده را پیش از صرف هزینه ساخت، برای همه تیم روشن می‌کند. اگر طرحی در این مرحله رد شود، هزینه‌اش چند ساعت کار یک نفر است؛ اگر بعد از مدل‌سازی و انیمیشن رد شود، هفته‌ها کار تیم از دست می‌رود.

کار معمولا در پنج قدم جلو می‌رود: سند داستان یا طراحی بازی، طرح‌های کوچک سریع، طرح نهایی و برگه چرخش، مدل‌سازی یا انیمیشن و در آخر موتور بازی یا رندر. کانسپت آرتیست در قدم دوم و سوم کار می‌کند و از مدیر هنری دستور می‌گیرد. در تیم‌های بزرگ این کار سه شاخه دارد:

• کاراکتر: قهرمان، دشمن، موجود خیالی، لباس و حالت‌های چهره.
• محیط: شهر، جنگل، داخل یک اتاق، نور و هوای هر صحنه و این‌که بازیکن از کجا راه را پیدا می‌کند.
• پراپ: سلاح، وسیله نقلیه، ابزار و هر شیئی که بازیکن برمی‌دارد یا با آن کار می‌کند.

در تیم‌های کوچک ایرانی یک نفر هر سه را انجام می‌دهد و گاهی خروجی نهایی دوبعدی بازی را هم خودش می‌سازد. استوری‌بورد کار دیگری است: کادر به کادر نشان می‌دهد دوربین در هر لحظه داستان چه می‌بیند. یکی از آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ هر دو کار را از یک نفر خواسته بود، ولی مهارت‌ها جدا هستند.

آنچه کانسپت آرتیست تحویل می‌دهد معمولا این‌هاست: برگه چرخش با نمای جلو، پهلو و پشت؛ برگه رنگ با چند گزینه؛ یادداشت درباره جنس و اندازه؛ و برای محیط، تصویری از صحنه با نور اصلی. هرچه این برگه‌ها روشن‌تر باشند، آرتیست سه‌بعدی کمتر حدس می‌زند.

کلمه «کانسپت» در ۲۰۴ آگهی آمده بود، ولی تقریبا همه به معنی ایده کمپین تبلیغاتی، طرح اولیه معماری یا طرح محصول بودند. فقط یک آگهی، با عنوان «کانسپت آرتیست و استوری‌بورد آرتیست»، واقعا همین کار را می‌خواست: تیمی که تولید انیمیشن را بر پایه ابزارهای هوش مصنوعی چیده بود و از کانسپت آرتیست می‌خواست ایرادهای آناتومی خروجی هوش مصنوعی را درست کند، یک کاراکتر را در نماهای مختلف یکدست نگه دارد، روی کانسپت‌های محیطی پینت‌اور کند و از روی فیلم‌نامه استوری‌بورد کامل بکشد. سن ۲۴ تا ۲۹ سال، پایان خدمت سربازی و کار با Photoshop، Krita و Procreate خواسته شده بود.

کار کانسپت در ایران بیشتر زیر این عنوان‌ها آگهی می‌شود: 2D Game Artist، طراح دوبعدی بازی، Game Art Generalist و Game UI Artist. متن این شش آگهی تقریبا یک چیز می‌خواهد: طراحی کاراکتر، محیط و آبجکت، تبدیل کانسپت به فایل قابل استفاده در بازی، آشنایی با Unity و درک رنگ، نور، فرم و پرسپکتیو. جنسیت در هر شش آگهی «تفاوتی ندارد» بود و همه تمام‌وقت بودند. چهار آگهی بازه سنی داشتند (کمترین ۲۰ و بیشترین ۴۰ سال)، دو آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند و چهار آگهی در متن نمونه‌کار خواسته بودند.

با آرتیست سه‌بعدی، تکنیکال آرتیست و انیماتور بازی، شمار آگهی‌های هنری بازی و انیمیشن به ۱۳ می‌رسد که ۱۱ تای آن‌ها در استان تهران بودند. در یک سایت کاریابی ویژه بازی‌سازی هم از ۲۸ آگهی آخر بخش هنر دیجیتال، یکی عنوان کانسپت آرتیست و چهار تا عنوان طراح کاراکتر داشتند. در سایت آگهی محلی تهران جست‌وجوی «کانسپت آرت» هیچ آگهی نداشت.

بازار پشت این آگهی‌ها

طبق آخرین پیمایش نهاد رسمی بازی‌های رایانه‌ای، ایران در ۱۴۰۲ حدود ۲۹ میلیون بازیکن داشت و ۹۴٫۵ درصد آن‌ها با گوشی بازی می‌کردند؛ سهم بازی‌های ایرانی از بازی کردن مردم ۶ درصد بود. مدیر همین نهاد در خرداد ۱۴۰۴ از بیش از ۱۰۰ شرکت و تیم فعال بازی‌سازی گفت و اصفهان را بعد از تهران بزرگ‌ترین استان از نظر تعداد تیم‌ها دانست. در یازدهمین جشنواره بازی‌های ویدیویی ایران در بهمن ۱۴۰۴، ۱۶۴ بازی از ۹۸ سازنده شرکت کردند. یک نظرسنجی خصوصی در تیر ۱۴۰۵ هم نشان داد ۴۸ درصد استودیوهای پاسخ‌دهنده نیرو کم کرده‌اند. نتیجه برای تازه‌کار روشن است: تیم‌ها کوچک‌اند، بیشتر بازی موبایل می‌سازند و کسی را می‌خواهند که هم ایده بدهد و هم خروجی نهایی را بسازد.

استودیو از نمونه‌کار کانسپت آرتیست یک چیز را می‌خواهد بفهمد: آیا این آدم می‌تواند با یک دستور کوتاه چند راه حل درست بدهد؟ یک تصویر زیبا و تمام‌شده این را نشان نمی‌دهد. صفحه‌ای از طرح‌های کوچک، دو یا سه گزینه رنگ و یک برگه چرخش تمیز، بهتر نشان می‌دهد.

در نمونه‌کار باشد

• چند پروژه کامل، هر کدام از طرح‌های اول تا برگه نهایی، با یک خط توضیح درباره دستور کار.
• هر سه شاخه: کاراکتر، محیط و پراپ؛ اگر یکی را بیشتر دوست داری، آن را اول بگذار.
• یک کاراکتر در چند حالت و از چند زاویه؛ آگهی آبان ۱۴۰۵ دقیقا همین یکدستی را خواسته بود.
• یک پروژه با سبک یک بازی موبایل، چون بیشتر تیم‌های ایرانی همین را می‌سازند.

در نمونه‌کار نباشد

• کپی از کاراکترهای معروف بدون طراحی تازه؛ نشان می‌دهد می‌توانی بکشی، نه این‌که می‌توانی طراحی کنی.
• خروجی خام هوش مصنوعی به جای کار خودت. اگر از این ابزارها استفاده کرده‌ای، بگو کجا و طرح‌های دستی پیش و بعد از آن را هم بگذار.
• کارهای قدیمی و ضعیف فقط برای پر کردن صفحه؛ یک کار ضعیف کل مجموعه را پایین می‌آورد.

هوش مصنوعی را نمی‌شود از این کار کنار گذاشت: هر شش آگهی طراحی دوبعدی بازی آن را خواسته بودند و یکی از آن‌ها اسم چند ابزار تولید تصویر را آورده بود. ولی همان آگهی‌ها اصلاح خروجی، حفظ سبک و تشخیص ایراد را هم خواسته بودند. یعنی کارفرما کسی را می‌خواهد که بداند تصویر درست چیست. این دانستن از طراحی پایه می‌آید، نه از نوشتن دستور برای ابزار.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروهی برای بازی، انیمیشن یا تصویرسازی ندارند. نزدیک‌ترین گروه، طراحان گرافیک هستند: همان نرم‌افزارها، همان نوع کار سفارشی و همان کارفرماها؛ یکی از آگهی‌های آبان هم کار آرتیست دوبعدی را «طراحی گرافیک بازی» نامیده بود. پس عددهای جدول برای طراحان گرافیک تهران است و فقط تصویری از سطح حقوق این نوع کار می‌دهد، نه حقوق دقیق کانسپت آرتیست. دریافتی، حقوق خالصی است که در پایان ۱۴۰۴ گرفته شده؛ درخواستی، انتظار همان افراد برای ۱۴۰۵ است.

طراح گرافیک سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴ حدود ۲۵ میلیون تومان دریافت کرده و برای ۱۴۰۵ حدود ۳۴ میلیون تومان درخواست داشته است. در سطح ارشد دریافتی ۳۶ و درخواستی ۵۱ میلیون تومان بوده است. در شهرهای بزرگ دیگر دریافتی سطح کارشناس ۱۷ میلیون تومان بوده است.

پیشنهاد آگهی‌های هنر بازی در آبان ۱۴۰۵

از ۱۳ آگهی هنری بازی و انیمیشن فقط ۳ آگهی عدد حقوق داشتند: آرتیست دوبعدی بازی ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان، تکنیکال آرتیست ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان و ساخت کاراکتر تعاملی به شکل دورکار و قراردادی ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان در ماه. با سه عدد نمی‌شود میانگین گرفت؛ این‌ها فقط نشان می‌دهند پیشنهادها نزدیک همان بازه طراحان گرافیک است.

چه چیزی درآمد را بالا می‌برد؟

• نمونه‌کاری که هر سه شاخه کاراکتر، محیط و پراپ را نشان دهد.
• توانایی ساختن خروجی نهایی بازی، نه فقط طرح؛ تیم‌های کوچک برای یک نفر چندکاره بیشتر می‌پردازند.
• آشنایی با موتور بازی و نرم‌افزار سه‌بعدی.
• زبان انگلیسی برای کار با تیم‌ها و مشتری‌های خارج از ایران.