آموزش گواهینامه لیفتراک: شرایط، هزینه، آزمون و حقوق راننده لیفتراک ۱۴۰۵

در آگهی‌ها راه رسیدن به حقوق بالاتر یک قدم بیشتر از گواهینامه است. ۳۱ آگهی کارگر انبار و انباردار گواهینامه لیفتراک را خواسته یا امتیاز دانسته بودند؛ یعنی کسی که هم دستگاه را می‌راند و هم کار انبار را می‌شناسد، هم در آگهی‌های راننده جا دارد و هم در آگهی‌های انبار.

در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا هم این شغل در گروه آمادگی کم تا متوسط است: معمولا دیپلم کافی است و آموزش در خود کار از چند روز تا یک سال طول می‌کشد. پس بخش بزرگ یادگیری بعد از گرفتن گواهینامه و در خود انبار اتفاق می‌افتد.

گواهینامه لیفتراک یک کارت جدا نیست. پلیس راهور یک «گواهینامه ویژه» برای ماشین‌آلات صادر می‌کند و برای هر دستگاه یک کد پشت آن ثبت می‌شود؛ کد لیفتراک ۳۸ است. اگر کسی بپرسد گواهینامه لیفتراک پایه چند است، جواب این است که پایه ندارد: گواهینامه ویژه با گواهینامه سواری یا پایه دو فرق دارد و برای گرفتنش لازم نیست اول گواهینامه دیگری داشته باشی. فقط اگر دستگاهی با سرعت بیش از ۳۰ کیلومتر در ساعت در خیابان و جاده عمومی حرکت کند، پایه یک هم لازم می‌شود؛ لیفتراک انبار چنین وضعی ندارد.

شرط سنی و مدارک

• سن: ۲۰ سال تمام. در متن قدیمی آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی ۲۳ سال بود و هنوز در بسیاری از سایت‌ها همان ۲۳ سال یا حتی ۱۸ سال نوشته شده است. پیش از ثبت‌نام، سن پذیرش را از همان آموزشگاه بپرس.
• نظام وظیفه: طبق راهنماهای ۱۴۰۵، کارت پایان خدمت برای خود گواهینامه ویژه شرط نیست، ولی آقایان زیر ۵۰ سال باید وضعیت نظام وظیفه روشنی داشته باشند. بیشتر آموزشگاه‌ها کارت پایان خدمت، معافیت یا گواهی کفالت را در فهرست مدارک می‌آورند.
• مدارک: اصل شناسنامه و کارت ملی، چند قطعه عکس، معاینه پزشکی، تست عدم اعتیاد و تعیین گروه خونی.
• مدرک تحصیلی: سایت‌ها از سیکل تا دیپلم نوشته‌اند و یکسان نیستند؛ شرط قطعی را آموزشگاه شهر خودت می‌گوید.

خانم‌ها هم می‌توانند گواهینامه لیفتراک بگیرند؟

در شرایط گواهینامه ویژه هیچ شرطی درباره جنسیت نیامده و آموزشگاه‌ها خانم‌ها را هم ثبت‌نام می‌کنند. مشکل در استخدام است: از ۵۷ آگهی راننده لیفتراک در یک سایت کاریابی، ۵۶ آگهی فقط آقا خواسته بودند. پس اگر خانم هستی، پیش از هزینه کردن، کارفرماهای شهر خودت را بسنج.

اعتبار و تمدید

گواهینامه ویژه مثل گواهینامه‌های دیگر هر ۱۰ سال تمدید می‌شود و برای افراد بالای ۷۰ سال هر ۵ سال. کدی که یک بار گرفته‌ای با تمدید از بین نمی‌رود؛ اگر بعدها کد دستگاه دیگری بخواهی، همان دوره و آزمون را برای آن کد می‌گذرانی.

برای گواهینامه ویژه نرخ رسمی یکسانی در دسترس عموم نیست و هر آموزشگاه شهریه خودش را اعلام می‌کند. رقم‌هایی که در آبان ۱۴۰۵ خوانده شد این‌ها بود:

• نرخ‌های منتشرشده ۱۴۰۴: ۶٫۵ تا ۸ میلیون تومان برای دوره نظری و عملی، آزمون و صدور.
• یک راهنمای خودرویی، ۱۴۰۵: ۶ تا ۸ میلیون تومان برای کد لیفتراک.
• یک راهنمای فروشنده لیفتراک، ۱۴۰۵: ۸ تا ۱۲ میلیون تومان با همه هزینه‌های جانبی؛ تفاوت را کلاس عمومی یا خصوصی و درصدی می‌داند که آموزشگاه روی نرخ پایه می‌گذارد.
• یک آموزشگاه در تهران: دوره ۲۰ ساعته با شهریه ۸ میلیون تومان.

کنار شهریه چند هزینه کوچک هم هست: معاینه پزشکی حدود ۳۶۰ هزار تومان، تست عدم اعتیاد و تعیین گروه خونی هر کدام حدود ۵۰۰ هزار تومان و صدور گواهینامه ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان. اگر در آزمون رد شوی، طبق نرخ‌های ۱۴۰۴ تکرار آزمون آیین‌نامه حدود ۶۰ هزار تومان و تکرار آزمون عملی حدود ۲۰۰ هزار تومان خرج دارد.

پیش از پرداخت سه چیز را بپرس: آیا هزینه آزمون و صدور در شهریه هست، چند ساعت پشت دستگاه واقعی تمرین می‌کنی، و اگر در آزمون عملی رد شدی جلسه جبرانی چقدر است. آموزشگاهی که فقط فیلم و جزوه می‌دهد و لیفتراک برای تمرین ندارد، تو را برای آزمون عملی آماده نمی‌کند.

آیین‌نامه ایمنی لیفتراک وزارت کار، لیفتراک را ماشینی با یک دکل، شاخک و ملحقات تعریف می‌کند که برای حمل، جابه‌جایی و انبار کردن بار ساخته می‌شود و با گازوئیل، گاز یا برق کار می‌کند. در انبارهای سرپوشیده بیشتر لیفتراک برقی دیده می‌شود و در حیاط کارخانه و بارانداز لیفتراک دیزلی. ریچ‌تراک هم نوعی لیفتراک برقی برای قفسه‌های بلند است که در انبارهای بزرگ پخش کار می‌کند.

راننده لیفتراک بیشتر روزش را پشت همین دستگاه می‌گذراند. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ این کارها بیش از همه آمده بود: تخلیه کامیون‌های مواد اولیه، بردن پالت به خط تولید، چیدن محصول در قفسه طبق حواله انبار، بارگیری کامیون‌های پخش، و گزارش خرابی دستگاه یا آسیب دیدن کالا. ۳۰ آگهی از ۵۷ آگهی کار انبار را در شرح شغل آورده بودند و ۲۷ آگهی بارگیری و تخلیه را.

کارهایی که آیین‌نامه از خود راننده می‌خواهد

• بازدید پیش از شیفت: ماده ۲۹ بازدید همه قسمت‌های لیفتراک و ملحقات آن را پیش از شروع هر شیفت به عهده راننده گذاشته است.
• شناختن بار: طبق ماده ۲۸، راننده باید نوع، حجم، وزن و مرکز ثقل بار و روش درست حمل آن را بداند و از امن بودن مسیر مطمئن شود. ماده ۱۸ حمل بار بیش از ظرفیت مجاز را ممنوع کرده است.
• سرازیری: ماده ۵۶ می‌گوید هنگام حمل بار در سرازیری، راننده فقط با دنده عقب حرکت کند.
• واژگونی: اگر دستگاه یا بار تعادلش را از دست بدهد، طبق ماده ۵ راننده نباید تا رفع کامل خطر از کابین بیرون بپرد.
• ملحقات و باتری: برای کار با ملحقاتی مثل گیره کارتن یا بازوی بشکه، ماده ۲۷ آموزش جداگانه و ثبت آن در پرونده راننده را می‌خواهد. شارژ باتری لیفتراک برقی طبق ماده ۴۹ باید در حضور مسئول مربوط انجام شود.

کار در بیشتر جاها روزانه است، ولی ۱۵ آگهی از ۵۷ آگهی شیفت یا کار چرخشی داشتند؛ در یک آگهی شیفت‌های ۱۲ ساعته روز و شب و در یکی دیگر دو شیفت ۶ صبح تا ۲ و ۲ تا ۱۰ شب آمده بود.

در سایت کاریابی ۱۸ آگهی در استان تهران بود، ۹ آگهی در قزوین و ۸ آگهی در البرز؛ بقیه در مرکزی، خراسان رضوی، اصفهان و چند استان دیگر پخش بودند. بیشتر کارفرماها کارخانه‌اند: ۳۱ آگهی از صنایع تولیدی، ۱۱ آگهی از شرکت‌های کالای مصرفی و پخش و ۷ آگهی از صنعت خودرو. یعنی شهرک‌های صنعتی اطراف شهرهای بزرگ بیشترین کار را دارند.

کارفرما چه شرطی گذاشته بود؟

• جنسیت: ۵۶ آگهی از ۵۷ آگهی فقط آقا خواسته بودند. در سایت آگهی محلی هم ۳۹ آگهی از ۴۳ آگهی آقا خواسته بودند و ۳ آگهی فرقی نگذاشته بودند.
• نظام وظیفه: ۴۲ آگهی پایان خدمت یا معافیت خواسته بودند.
• سن: ۴۸ آگهی سقف سن داشتند و میانه این سقف ۴۰ سال بود؛ ۴۵ سال در ۱۴ آگهی و ۳۵ سال در ۱۰ آگهی.
• سابقه: ۲۰ آگهی سابقه خواسته بودند و بیشترشان یک تا دو سال. یعنی حدود دو سوم آگهی‌ها تازه‌کاری را که گواهینامه دارد هم می‌پذیرند.
• مزایا: بیمه تکمیلی در ۳۸ آگهی، ناهار در ۳۶ آگهی و سرویس رفت و برگشت در ۳۰ آگهی آمده بود.

در سایت آگهی محلی ۳۶ آگهی از ۴۳ آگهی بیمه داشتند و ۲۷ آگهی در متن از گواهینامه نام برده بودند. یک آگهی هم نوشته بود با گواهینامه یا بدون گواهینامه فرقی ندارد؛ این با ماده ۱ آیین‌نامه ایمنی لیفتراک جور نیست و اگر حادثه‌ای پیش بیاید، راننده بدون گواهینامه و کارفرمایش هر دو گرفتار می‌شوند. ۳ نفر هم در همان سایت آگهی جویای کار به عنوان راننده لیفتراک گذاشته بودند.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جدایی برای راننده لیفتراک ندارند. نزدیک‌ترین گروه «راننده و پیک» در سطح بدون ارشدیت است؛ همان گروهی که سایت‌های کاریابی آگهی راننده لیفتراک را هم در آن می‌گذارند. پس رقم‌های جدول برای راننده‌ها به طور کلی است، نه فقط لیفتراک.

در این گروه، میانه حقوقی که شاغلان تهران در پایان ۱۴۰۴ واقعا گرفته بودند ۳۰ میلیون تومان بود و نیمی از آن‌ها بین ۲۴ تا ۳۶ میلیون می‌گرفتند. حقوقی که همین گروه برای ۱۴۰۵ می‌خواستند بیشتر است، با میانه ۴۱ میلیون؛ این عدد خواسته است، نه دریافتی.

۱۹ آگهی راننده لیفتراک در سایت کاریابی عدد حقوق داشتند. میانه کف پیشنهاد ۳۰ و میانه سقف ۴۰ میلیون تومان بود و در ۵ آگهی تهران ۳۵ تا ۴۵ میلیون. فقط یک آگهی کفی زیر حداقل حقوق قانونی گذاشته بود. در سایت آگهی محلی ۱۶ آگهی از ۴۳ آگهی رقم داشتند: بیشتر ۳۰ تا ۴۰ میلیون، ۴ آگهی فقط حقوق پایه وزارت کار و دو آگهی در اصفهان و شیراز ۵۰ تا ۶۰ میلیون.

حقوق پایه فقط بخشی از درآمد راننده لیفتراک است. چند چیز رقم آخر ماه را بالا یا پایین می‌برد:

• اضافه‌کار و شیفت شب: کارخانه‌هایی که سه شیفت کار می‌کنند، برای شب‌کاری و نوبت‌کاری طبق قانون کار مبلغ اضافه می‌پردازند. ۵ آگهی صریحا از اضافه‌کار نام برده بودند.
• مزایای غیرنقدی: ناهار، سرویس رفت و برگشت و بیمه تکمیلی پولی است که از جیب خودت نمی‌رود. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ این سه مزیت بیش از هر چیز دیگری آمده بود.
• نوع کارفرما: آگهی‌هایی که بالاترین رقم را داشتند در کارخانه‌های بزرگ و پخش سراسری بودند؛ انبارهای کوچک بیشتر حقوق پایه وزارت کار می‌دهند.
• مهارت بیشتر: راننده‌ای که ریچ‌تراک و لیفتراک برقی را هم می‌راند، در انبار سرد و کالای حساس کار کرده یا کار انبار را هم بلد است، در آگهی‌های دوگانه مثل «انباردار و راننده لیفتراک» شانس بیشتری دارد.

راننده لیفتراک سختی کار دارد؟

این سوال در جست‌وجوها زیاد است و جوابش بسته به کارگاه است. هیچ فهرست سراسری نمی‌گوید هر راننده لیفتراکی شغل سخت و زیان‌آور دارد. سختی کار با درخواست کارگر یا کارفرما بررسی می‌شود: کمیته کارشناسان از کارگاه بازدید می‌کند و کمیته استانی رای می‌دهد. اگر شغل در آن کارگاه سخت شناخته شود، با ۲۰ سال سابقه پیوسته یا ۲۵ سال سابقه ناپیوسته در همان کار، بازنشستگی بدون شرط سن ممکن است. راننده‌ای که در سردخانه، کنار کوره یا محیط پرسروصدا کار می‌کند، شانس بیشتری برای این رای دارد تا راننده یک انبار معمولی.