آموزش اپراتور جرثقیل: انتخاب جرثقیل، گواهینامه، هزینه ۱۴۰۵ و حقوق

بیشترین زمان در مرحله اول نمی‌گذرد، در فاصله شاگردی تا کار مستقل می‌گذرد. کسی که کد ۴۲ را گرفته ولی کنار اپراتور کار نکرده، در آگهی‌ها شانس کمی دارد، چون بیشتر کارفرماها سابقه می‌خواهند. دوره را با کار کنار یک اپراتور همزمان کنید.

اپراتور جرثقیل کسی است که بار را با جرثقیل بلند می‌کند، می‌چرخاند و سر جای خودش می‌گذارد. دستش روی اهرم یا ریموت است، چشمش به بار و قلاب، و حرکت بعدی را از علامت دست یا بی‌سیم ریگر می‌گیرد. پیش از هر کار وزن بار را با جدول ظرفیت دستگاه می‌سنجد، قلاب و سیم بکسل را نگاه می‌کند و اگر باد یا زمین سست خطر بسازد، کار را نگه می‌دارد. اسم شغل یکی است، ولی سه خانواده جرثقیل سه راه آموزش جدا دارند.

جرثقیل سقفی و دروازه‌ای: کارخانه و انبار

جرثقیل سقفی روی دو ریل زیر سقف سوله حرکت می‌کند و ورق، شمش، قالب و قطعه سنگین را در خط تولید جابه‌جا می‌کند. نوع دروازه‌ای همین کار را روی پایه‌هایی در محوطه باز انجام می‌دهد. اپراتور یا در کابین بالای سوله می‌نشیند یا با ریموت و شستی آویز از روی زمین کار می‌کند. این جرثقیل وسیله نقلیه نیست و پلیس برایش گواهینامه صادر نمی‌کند؛ کارفرما باید کسی را پشت آن بگذارد که آموزش دیده باشد یا دست‌کم دو هفته زیر نظر یک اپراتور خبره کار کرده باشد. در جستجوها بیشترین سوال آموزشی درباره همین نوع است و در یک سایت کاریابی ۱۰ آگهی کارگر کارخانه و انبار در آبان ۱۴۰۵ کار با جرثقیل یا گواهی جرثقیل سقفی را از کارگر خواسته بودند.

تاورکرین: کارگاه ساختمانی

تاورکرین چیست؟ جرثقیل برجی ثابتی است که در کارگاه ساختمانی نصب می‌شود، بازوی افقی بلندی دارد و با بالا رفتن ساختمان قد می‌کشد. اپراتور در کابین بالای برج کار می‌کند و بار را اغلب نمی‌بیند، پس همه چیز به ریگر و بی‌سیم بستگی دارد. آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی برای راننده هر ماشین ساختمانی پروانه مهارت فنی یا گواهینامه ویژه می‌خواهد و راه رایج برای تاورکرین دوره و آزمون آموزشگاه‌های دارای مجوز فنی و حرفه‌ای است.

جرثقیل سیار، کفی و خاور جرثقیل‌دار: خیابان و جاده

جرثقیل موبایل چرخ‌لاستیکی و جرثقیلی که روی شاسی کامیون نصب شده، از کارگاهی به کارگاه دیگر می‌رود. اینجا پلیس راهور وارد کار می‌شود: گواهینامه ویژه با کد ۴۲ و برای دستگاهی که در خیابان سریع‌تر از ۳۰ کیلومتر در ساعت می‌رود، گواهینامه پایه یکم هم لازم است. در سایت آگهی محلی بیشتر آگهی‌های استخدام راننده جرثقیل مال همین خانواده بود: کفی، نیسان و خاور جرثقیل‌دار از ۳ تا ۳۵ تن.

اگر همین حالا در کارخانه کار می‌کنید، جرثقیل سقفی کوتاه‌ترین راه است. اگر گواهینامه پایه دوم یا یکم دارید و از رانندگی خسته نمی‌شوید، جرثقیل کفی و سیار بازار بیشتری دارد. تاورکرین برای کسی است که از ارتفاع نمی‌ترسد و می‌تواند ساعت‌ها در کابین کوچک تمرکزش را نگه دارد.

ریگر کسی است که بار را برای جرثقیل آماده می‌کند و حرکت‌ها را به اپراتور می‌گوید. ریگری یعنی همین کار: وزن و مرکز ثقل بار را می‌سنجد، ابزار مناسب را انتخاب می‌کند، بار را می‌بندد و با علامت دست یا بی‌سیم به اپراتور می‌گوید قلاب را کی بالا ببرد، کی بچرخاند و کی نگه دارد. در تاورکرین که اپراتور از بالا بار را نمی‌بیند، ریگر چشم اوست.

این نقش انتخابی نیست. آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی در ماده ۳۳ می‌گوید هر دستگاه بالابر علاوه بر اپراتور باید یک کمک اپراتور یا علامت‌دهنده آموزش‌دیده داشته باشد. اگر چند علامت‌دهنده لازم باشد، فقط نفر اصلی فرمان حرکت می‌دهد، ولی اپراتور از علامت توقف هر کدام اطاعت می‌کند.

کار روزانه ریگر

• انتخاب اسلینگ، شگل، زنجیر یا سیم بکسل به اندازه وزن بار و نگاه کردن به فرسودگی آن‌ها
• بستن بار طوری که در هوا تعادل داشته باشد و نلغزد
• محاسبه زاویه اسلینگ، چون هر چه زاویه بازتر باشد، نیروی هر رشته بیشتر می‌شود
• دادن علامت‌های استاندارد دست و هماهنگی با بی‌سیم
• خالی کردن مسیر بار از آدم‌ها و کنترل کردن جای جک‌های جرثقیل سیار

کلمه‌ای که در جستجو کنار ریگر می‌آید، «اوت‌ریگر»، آدم نیست: نام پایه‌های جانبی جرثقیل سیار است که پیش از بلند کردن بار باز می‌شوند و روی زمین محکم قرار می‌گیرند.

چرا ریگری راه خوبی برای شروع است

بسیاری از اپراتورها اول ریگر یا شاگرد جرثقیل بوده‌اند. ریگر ظرفیت مجاز کار، علائم و رفتار بار را از نزدیک یاد می‌گیرد؛ همان چیزهایی که بعدا پشت اهرم لازم می‌شود. دوره‌های ریگری معمولا علائم دست، ظرفیت مجاز کار، زاویه اسلینگ و گره‌ها را درس می‌دهند و نمونه سوال آزمونشان بیشتر درباره همین ظرفیت است. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵، ۳ آگهی سایت آگهی محلی ریگر می‌خواستند و یکی از آن‌ها ریگر تاورکرین بود.

از ۱۰۱ آگهی که کلمه جرثقیل، ریگر یا تاورکرین در عنوانش بود، ۴۰ آگهی فروش، اجاره یا تعمیر دستگاه بود و بیشترشان فروش تاورکرین در تهران. ۱۰ آگهی را خود راننده‌ها برای پیدا کردن کار گذاشته بودند و ۲ آگهی شغل دیگری بود. ۴۷ آگهی استخدام باقی ماند که از ۱۷ مهر تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ منتشر شده بودند.

• مدرک: ۱۹ آگهی گواهینامه را نام برده بودند؛ ۱۳ آگهی ویژه جرثقیل و ۶ آگهی پایه یکم. در آگهی کارجوها هم جفت رایج «پایه دوم و ویژه جرثقیل» بود.
• سابقه: ۲۲ آگهی سابقه یا «ماهر» بودن را خواسته بودند و فقط یک آگهی شاگرد در اصفهان صریح نوشته بود بی‌تجربه هم می‌پذیرد.
• بیمه: ۱۸ آگهی بیمه داشت، ۱۷ آگهی نداشت و ۱۲ آگهی چیزی ننوشته بود.
• جنسیت و خدمت: ۳۷ آگهی فقط آقا می‌خواستند و ۴ آگهی فرقی نمی‌گذاشتند. ۱۰ آگهی کارت پایان خدمت یا معافیت می‌خواستند.
• نحوه پرداخت: ۲۲ آگهی حقوق ماهانه، ۲۲ آگهی توافقی و ۳ آگهی پورسانتی بودند؛ دو تا از این سه، جرثقیل امداد خودرو و یدک‌کش بودند.

در سایت کاریابی تصویر فرق می‌کند. ۶ آگهی اپراتور جرثقیل در دو ماه اخیر بود: کارخانه‌ای در نمین، معدن مس در زرندیه، کارخانه دارو در فردیس که تاورکرین ۱۲ و ۱۶ تنی و جرثقیل ۱۵ تنی داشت، یارد نفتی در اهواز، کارخانه‌ای در گرمسار و پیمانکاری در یزد. همه آقا خواسته بودند، دو آگهی با قید «ترجیحا»، و دو آگهی سقف سنی ۳۲ و ۴۰ سال داشتند. مهم‌تر از آن ۱۰ آگهی کارگر بود؛ برشکار فولاد، اپراتور لیزر، نقاش صنعتی، انباردار و کارگر فنی که کار با جرثقیل سقفی یا گواهی جرثقیل را جزو شرط یا امتیاز نوشته بودند. یعنی در کارخانه، جرثقیل سقفی بیشتر یک مهارت کنار شغل است تا یک شغل جدا.

حقوق اپراتور جرثقیل در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ بیشتر بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان در ماه بود. ۱۰ آگهی اپراتور و راننده عدد نوشته بودند، ۷ آگهی از سایت آگهی محلی و ۳ آگهی از سایت کاریابی. میانه کف پیشنهادها ۴۰ و میانه سقف‌ها ۵۰ میلیون تومان بود. این عدد پیشنهاد کارفرماست، نه حقوقی که کسی واقعا گرفته، و معلوم نیست خالص است یا ناخالص.

حقوق راننده جرثقیل کفی و خاور کمی پایین‌تر بود: میانه ۳۷٫۵ تا ۵۰ میلیون تومان در ۴ آگهی. آگهی تاورکرین اصفهان ۴۰ تا ۷۰ میلیون و آگهی کارخانه گرمسار ۵۰ تا ۶۰ میلیون نوشته بودند. بالاترین عدد، ۸۰ تا ۱۳۰ میلیون تومان، مال جرثقیل ۵۵ و ۱۰۰ تنی Liebherr در یزد بود که فقط راننده باسابقه همان برند را می‌خواست و محل سکونت هم می‌داد.

چه چیزی حقوق را بالا می‌برد

• تناژ و نوع دستگاه: هر چه جرثقیل سنگین‌تر و باربرداری حساس‌تر، حقوق بالاتر و سابقه لازم بیشتر.
• برند و سیستم: آگهی‌ها اسم برند را می‌نویسند، مثل Tadano و Liebherr، چون اهرم‌ها و رایانه بار هر برند فرق دارد.
• محل کار: معدن، یارد نفتی و پروژه‌های دور از شهر اغلب با خوابگاه، غذا و شیفت چرخشی همراه است.
• بیمه و پورسانت: از ۳۵ آگهی که درباره بیمه چیزی نوشته بودند، ۱۷ آگهی بیمه نداشتند. آگهی‌های جرثقیل امداد خودرو درصدی پرداخت می‌کردند.

حقوق ریگر و شاگرد جرثقیل

حقوق ریگر فقط در یک آگهی عدد داشت: ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان برای «دکل‌کار و ریگر» در تهران. شاگرد جرثقیل در تهران از ۲۵ میلیون شروع می‌شد و کارگری که در تبریز با جرثقیل هوایی کار می‌کرد، ۳۰ تا ۴۰ میلیون پیشنهاد گرفته بود. این عددها کم است و فقط جهت را نشان می‌دهد.

چرا عدد حقوق در ایران از گزارش حقوق نمی‌آوریم؟

گزارش حقوق ۱۴۰۵ گروهی برای اپراتور جرثقیل یا ماشین‌آلات ندارد. نزدیک‌ترین گروه‌ها تعمیرکار و تکنسین یا پیک و راننده توزیع‌اند که کار دیگری می‌کنند. عدد آن‌ها برای این شغل گمراه‌کننده است، پس اینجا فقط پیشنهاد خود آگهی‌ها و حداقل قانونی آمده است.

خطرهای اصلی کار با جرثقیل سقوط بار، واژگونی دستگاه و برخورد بازو با سیم برق است. به همین دلیل بخش بزرگی از آموزش اپراتور جرثقیل یاد گرفتن قانون‌هایی است که در دو آیین‌نامه وزارت کار نوشته شده است.

آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی ۱۳۸۱

• ماده ۲۶: اپراتور هر روز قلاب، سیم، زنجیر و اتصالات را نگاه می‌کند؛ متخصص هر هفته دستگاه را بازدید می‌کند و هر سه ماه یک‌بار، و نیز پیش از اولین کار و بعد از هر جابه‌جایی، برای دستگاه گواهی اجازه کار صادر می‌شود.
• ماده ۳۲: تاورکرین باید محکم مهار شود، وزنه تعادلش متناسب با بیشترین بار باشد و استحکام زمین پیش از نصب بررسی شود.
• ماده ۳۶ و ۳۷: به اپراتور کار دیگری داده نمی‌شود، تا دستگاه روشن است یا بار آویزان است آن را رها نمی‌کند و اپراتور، کمک‌ها و علامت‌دهنده هنگام کار نمی‌خورند، نمی‌آشامند و سیگار نمی‌کشند.
• ماده ۳۸ و ۳۹: هیچ کارگری روی بار سوار نمی‌شود و در جرثقیل سیار جک‌ها باید درست باز شوند و جای محکمی بنشینند.
• ماده ۴۰: در باد، طوفان و باران شدید کار با جرثقیل متوقف می‌شود.

آیین‌نامه حفاظتی وسایل حمل و نقل ۱۳۹۵

این آیین‌نامه ۲۲۷ ماده دارد. ماده ۴۴ آن می‌گوید فقط سه گروه حق راندن جرثقیل دارند: رانندگان مجاز، بازرسان و تعمیرکاران جرثقیل، و کارگرانی که دست‌کم دو هفته زیر نظر یک راننده خبره کارآموزی کرده باشند. ماده ۴۶ اجازه مخصوص سلامت جسمانی می‌خواهد و ماده ۱۶ بازرسی جرثقیل را هر ۱۲ ماه یک‌بار لازم می‌داند. این یعنی کارفرما نمی‌تواند هر کارگری را بدون آموزش پشت جرثقیل سقفی بگذارد، و اگر شما را بی‌آموزش پشت دستگاه نشاندند، حق دارید درخواست آموزش کنید.