فاندریزینگ در خیریه: کار در خیریه، جذب کمک‌های مردمی و قاعده‌های آن

فرهنگ کمبریج فاندریزینگ را جمع کردن پول برای هدفی مشخص، به‌ویژه برای یک موسسه خیریه، تعریف می‌کند. O*NET، مرجع شغلی وزارت کار آمریکا، کار کارشناس جذب کمک را برگزاری فعالیت‌هایی برای جمع کردن پول و هدیه برای یک سازمان می‌داند؛ او ممکن است تبلیغ هم بسازد و مردم را با کار و نیاز سازمان آشنا کند.

در جستجوی فارسی، فاندریزینگ معنای دیگری هم دارد: جذب سرمایه برای استارتاپ یا پروژه رمزارز. این صفحه درباره جذب کمک برای خیریه و سازمان‌های مردم‌نهاد است، نه جذب سرمایه. تامین مالی جمعی هم که در خبرهای ایران می‌آید، بیشتر سرمایه‌گذاری با مجوز فرابورس است و با کمک خیریه فرق دارد.

کار کارشناس جذب کمک در شش بخش

آزمون CFRE، معتبرترین گواهی بین‌المللی این حرفه، کار را این‌طور تقسیم می‌کند و وزن هر بخش در آزمون نشان می‌دهد کدام مهم‌تر است:

• ساختن رابطه با حامی: ۲۹ درصد
• گرفتن کمک: ۲۲ درصد
• رهبری و مدیریت: ۱۸ درصد
• شناختن حامیان فعلی و احتمالی: ۱۵ درصد
• اخلاق و پاسخگویی: ۱۰ درصد
• کار با داوطلبان: ۶ درصد

هر موسسه خیریه باید از یکی از پنج مرجع مجوز داشته باشد: وزارت کشور، وزارت ورزش و جوانان، بهزیستی، نیروی انتظامی یا کمیته امداد. طبق ماده ۳۱ آیین‌نامه سازمان‌های مردم‌نهاد مصوب ۱۳۹۵، سازمان باید همه دریافت‌ها و پرداخت‌هایش را از راه حساب بانکی انجام دهد؛ ماده ۳۲ تقسیم مازاد درآمد بین اعضا را ممنوع می‌کند و گرفتن پول از خارج مجوز می‌خواهد.

مدیرکل نظارت بر سازمان‌های مردم‌نهاد بهزیستی در تیر ۱۳۹۸ گفت جمع کردن کمک در خیابان با ادعای مجوز بهزیستی خلاف قانون است و هیچ خیریه‌ای چنین مجوزی ندارد. اینکه این حرف امروز هم به همان شکل اجرا می‌شود را تایید نکردیم. مقررات ملی جدایی با نام مجوز جمع‌آوری کمک هم پیدا نکردیم؛ برای مناسبت‌هایی مثل زکات فطره اجازه جداگانه لازم است.

مالیات

یک اشتباه رایج این است که کمک به هر خیریه‌ای از مالیات کم می‌شود. طبق ماده ۱۷۲ قانون مالیات‌های مستقیم، فقط کمک به حساب‌های اعلام‌شده دولت و نهادهای نام‌برده، مثل بهزیستی، کمیته امداد، هلال احمر، مدرسه‌ها و بیمارستان‌ها، صددرصد از درآمد مشمول مالیات کم می‌شود. معافیت خود خیریه طبق ماده ۱۳۹ است و شرطش ثبت در سامانه سازمان امور مالیاتی و دریافت کمک از راه ساتنا و پایا با شناسه است. کارشناس جذب کمک باید این فرق را بداند تا به حامی وعده نادرست ندهد.

یک روز کاری از نگاه O*NET

O*NET کارهای روزانه این شغل را این‌طور می‌شمارد: شناختن حامیان احتمالی و ساختن رابطه با آن‌ها، گرفتن تعهد کمک از افراد یا شرکت‌ها، نوشتن و فرستادن نامه تشکر برای حامیان، ساختن و به‌روز کردن فهرست حامیان، و طراحی و اجرای برنامه‌هایی مثل کمپین سالانه یا نامه‌نگاری مستقیم. نامه تشکر و گزارش به حامی شاید ساده به نظر برسد، ولی همان چیزی است که حامی را برای سال بعد نگه می‌دارد.

طبق آمار بهزیستی در دی ۱۴۰۳، حدود ۲۵ هزار موسسه، مرکز و انجمن خیریه از این سازمان مجوز دارند و خیریه‌های مجوزدار مراجع دیگر جدا از این عددند. یکی از مسئولان اوقاف در ۱۴۰۴ گردش مالی خیریه‌ها را حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان گفت. کمک‌های مردمی به کمیته امداد در ۱۴۰۳ به ۲۸٬۵۰۰ میلیارد تومان رسید که ۳۷ درصد بیشتر از ۱۴۰۲ بود؛ ۵٬۱۰۰ میلیارد تومان آن مستقیم به حساب کودکان طرح اکرام رفت. این رشد اسمی است و بخش زیادی از آن تورم است.

در شاخص جهانی بخشندگی ۲۰۲۴، که بر پایه نظرسنجی ۲۰۲۳ است، ایران رتبه ۲۷ از ۱۴۲ کشور را با امتیاز ۴۷ گرفت، بالاتر از میانگین جهان که ۴۰ بود. ۶۹ درصد ایرانی‌ها گفته بودند به غریبه‌ای کمک کرده‌اند و ۵۸ درصد پول بخشیده بودند، ولی فقط ۱۶ درصد کار داوطلبانه کرده بودند. یعنی مردم می‌بخشند، و کار کارشناس جذب کمک این است که این بخشش به خیریه او برسد و تکرار شود.

یعنی جذب کمک در ایران کمتر شغل تمام‌وقت با آگهی عمومی است. بیشتر خیریه‌ها این کار را به مدیرعامل، اعضای هیئت‌مدیره، داوطلبان یا کارمندی که کار روابط عمومی هم می‌کند، می‌سپارند. عنوان‌هایی که پیدا کردیم، مثل «کارشناس جذب مشارکت و حامیان مالی» و «کارشناس ارشد ارتباط با خیرین»، بیشتر مال خیریه‌های بزرگ‌تر تهران بودند.

کسی که می‌خواهد وارد این کار شود، بهتر است از کار داوطلبانه یا مددکاری در یک خیریه شروع کند و نشان دهد می‌تواند حامی بیاورد. مددکاری اجتماعی گروه جدای خودش را در راه تا کار دارد؛ آن ۲۲ آگهی را فقط برای مقایسه آوردیم.

چرا عدد حقوق در ایران نمی‌آوریم؟

گزارش‌های معتبر حقوق برای جذب کمک گروه جدا ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که دارند، علوم اجتماعی و مشاوره، بیشتر مددکار و مشاور است، در حالی که کار جذب کمک به فروش و روابط عمومی نزدیک‌تر است. شمار آگهی‌های این شغل هم برای ساختن یک عدد کافی نیست. برای همین کادر حقوق این صفحه خالی است.

دو آگهی جذب حامی که عدد نوشته بودند، ۳۷٫۵ تا ۷۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند که برای نتیجه‌گیری بسیار کم است. یک نکته اخلاقی هم هست: آیین‌نامه اخلاق انجمن حرفه‌ای جذب کمک آمریکا پرداخت درصدی از کمک‌ها، پورسانت یا حق معرفی را ممنوع می‌داند؛ پاداش فقط اگر درصدی نباشد مجاز است. در آگهی‌هایی که خواندیم هیچ‌کدام پورسانت نداشتند.

هزینه‌ها سقف شهریه آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ است. آزمون CFRE فقط در مرکزهای پیرسون برگزار می‌شود و پیرسون از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ آزمون ساکنان ایران را متوقف کرده است. این گواهی ۲۰۰ سوال دارد، برای گرفتنش ۸۰ ساعت آموزش، ۳۶ ماه سابقه کار با حقوق و ۵۵ امتیاز عملکرد در پنج سال لازم است و بیش از ۷٬۵۰۰ نفر در بیش از ۴۰ کشور آن را دارند.