کنترل کیفیت مواد غذایی: آزمایش‌ها، حقوق ۱۴۰۵ و اولین استخدام در کارخانه

در فهرست شهریه آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای استان تهران برای ۱۴۰۵، چند استاندارد مستقیم به آزمایشگاه غذا مربوط است. شهریه آنلاین در همه آن‌ها ۸۰ درصد شهریه حضوری است.

• «کارور آزمایشگاه مواد غذایی»: ۴۲۰ ساعت، حدود ۳۴٫۵ میلیون تومان حضوری؛ طولانی‌ترین و ارزان‌ترین راه برای کسی که از صفر شروع می‌کند.
• «کارور کنترل شیمیایی مواد غذایی»: ۲۸۵ ساعت، حدود ۶۰٫۱ میلیون تومان.
• «آزمایشگر ارشد آزمایشگاه شیمی فرآورده‌های لبنی»: ۱۹۷ ساعت، حدود ۵۰٫۲ میلیون تومان؛ برای کسی که هدفش کارخانه لبنی است.
• «فن‌ورز کنترل کیفی در آزمایشگاه»: ۱۰۷ ساعت، حدود ۴۰٫۵ میلیون تومان.
• «مدیر کیفیت و ایمنی در صنایع غذایی»: ۲۰۰ ساعت، حدود ۵۴٫۶ میلیون تومان؛ برای پله سرپرستی.

کسی که مدرک دانشگاهی صنایع غذایی یا شیمی دارد، معمولا به همه این دوره‌ها نیاز ندارد. یک دوره عملی آزمایشگاه برای پر کردن جای کار با دستگاه، و یک دوره کوتاه آشنایی با HACCP برای مصاحبه کافی است. دوره‌های خصوصی ۲۴ ساعته HACCP و ایزو ۲۲۰۰۰ در یک مرکز معتبر حدود ۱۹٫۹ میلیون تومان قیمت داشت.

کارخانه غذایی هر روز سه چیز را می‌سنجد: آنچه وارد می‌شود، آنچه روی خط ساخته می‌شود و آنچه از در کارخانه بیرون می‌رود. کارشناس کنترل کیفیت (QC) آدم همین سه ایستگاه است. او نمونه برمی‌دارد، آزمایش می‌کند، نتیجه را با حد مجاز استاندارد یا مشخصات داخلی کارخانه مقایسه می‌کند و درباره قبول، رد یا نگه داشتن یک محموله نظر می‌دهد.

در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵، کلمه‌های تکراری شرح شغل همین ایستگاه‌ها بودند: ۶۰٪ آگهی‌ها کنترل مواد اولیه را خواسته بودند، ۴۵٪ کنترل محصول نهایی، ۴۰٪ ثبت عدم انطباق و پیگیری مرجوعی، ۳۰٪ بسته‌بندی، ۲۷٪ انبار و ۲۳٪ کنترل حین تولید. کالیبراسیون ترازو و دستگاه‌ها هم در ۱۸٪ شرح‌ها بود.

با شغل‌های کناری چه فرقی دارد؟

• تضمین کیفیت (QA): سیستم و سند می‌نویسد و ممیزی می‌کند؛ QC نمونه را آزمایش می‌کند و عدد می‌دهد.
• ایمنی غذا: روی نقطه‌های پرخطر و بهداشت خط تمرکز دارد. در کارخانه‌های کوچک همین کارشناس QC آن را هم انجام می‌دهد.
• مسئول فنی: نماینده قانونی کارخانه پیش سازمان غذا و دارو است. در ۱۱ آگهی از ۱۲۹ آگهی، هر دو کار به یک نفر سپرده شده بود.

نام انگلیسی این شغل Food Quality Control Specialist یا QC Specialist است و در کارخانه‌ها بیشتر همان «QC» گفته می‌شود.

نقش‌ها: ۷۱ آگهی کارشناس کنترل کیفیت بود، ۱۶ آگهی کارشناس آزمایشگاه شیمی یا عمومی، ۱۶ آگهی سرپرست، رئیس یا مدیر کنترل کیفیت، ۱۱ آگهی مسئول فنی همراه کنترل کیفیت، ۱۰ آگهی بازرس یا تکنسین و ۵ آگهی کارشناس میکروبیولوژی.

سطح: ۱۰۲ آگهی سطح کارشناس، ۱۱ آگهی کارشناس ارشد و ۹ آگهی مدیر میانی بود. ۱۰۳ آگهی مدرک کارشناسی خواسته بودند و فقط ۴ آگهی کاردانی را هم پذیرفته بودند.

شهر: بیشترین آگهی در شهر تهران (۲۴)، کرج (۱۱)، صفادشت و نظرآباد (هر کدام ۶)، قزوین و مشهد (هر کدام ۵) بود. بعد از تهران و البرز، خراسان رضوی (۸) و مرکزی (۶) بیشترین آگهی را داشتند. بسیاری از این کارخانه‌ها در شهرک‌های صنعتی بیرون شهرند و چند آگهی سرویس رفت‌وآمد را جزو مزایا نوشته بودند.

سن و سربازی: ۸۴ آگهی (۶۵٪) برای آقایان پایان خدمت خواسته بودند. سقف سن بیشتر ۴۰ سال (۳۱ آگهی)، ۳۵ سال (۲۸) یا ۴۵ سال (۲۵) بود و ۲۶ آگهی سقف سنی نداشتند.

جنسیت: در ۶۰ آگهی (۴۷٪) جنسیت فرقی نداشت، ۳۵ آگهی (۲۷٪) فقط آقا، ۱۲ آگهی ترجیحا آقا، ۱۲ آگهی ترجیحا خانم و ۱۰ آگهی (۸٪) فقط خانم می‌خواستند. آگهی‌های آزمایشگاه بیشتر از آگهی‌های کنترل روی خط به خانم‌ها باز بودند.

دو قانون جدا به کار کنترل کیفیت در کارخانه غذایی مربوط است و هر کدام یک دستگاه را ناظر می‌کند.

قانون استاندارد: کالاهایی که استاندارد اجباری دارند

قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد (مصوب ۱۱ مهر ۱۳۹۶) در ماده ۲۰ می‌گوید مسئولیت کنترل کیفیت در واحدهایی که کالایشان مشمول استاندارد اجباری است، با اشخاص حقیقی است که تحصیلات لازم و تجربه کافی دارند. ماده ۱۵ همین قانون تولید و فروش این کالاها را بدون علامت استاندارد ممنوع می‌کند و ماده ۱۹ به کارشناسان سازمان ملی استاندارد اجازه می‌دهد به محل تولید و بسته‌بندی بروند و نمونه بردارند. یعنی نتیجه‌ای که شما در دفتر آزمایشگاه می‌نویسید، ممکن است روزی با نمونه بازرس مقایسه شود.

قانون مواد خوردنی: مسئول فنی و پروانه ساخت

پروانه ساخت هر محصول غذایی را سازمان غذا و دارو می‌دهد و هر کارخانه باید مسئول فنی داشته باشد. مسئول فنی پاسخگوی قانونی است؛ کارشناس کنترل کیفیت داده‌هایی را می‌سازد که مسئول فنی بر پایه آن امضا می‌کند. در ۱۷ آگهی (۱۳٪) آشنایی با الزامات سازمان غذا و دارو و در ۶ آگهی آشنایی با الزامات سازمان استاندارد خواسته شده بود.

شرط‌های دقیق تایید صلاحیت مسئول کنترل کیفیت (مدرک، سابقه و دوره) را هر اداره کل استاندارد استان اعلام می‌کند. پیش از قبول این عنوان در کارخانه، شرط‌های روز را از همان اداره بپرسید.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ که ۳۲۹ نفر از این گروه را در بر می‌گیرد، نیمی از کارشناس‌های تهران در پایان ۱۴۰۴ بین ۲۲ تا ۳۴ میلیون تومان خالص در ماه گرفته‌اند. پخش عددها زیاد است: یک دهم پایین ۱۶ میلیون یا کمتر و یک دهم بالا ۴۵ میلیون یا بیشتر گرفته‌اند. همین افراد برای ۱۴۰۵ در میانه ۳۷ میلیون درخواست کرده بودند؛ این عدد خواسته است، نه دریافتی.

آگهی‌های کنترل کیفیت چه پیشنهاد می‌دهند؟

از ۱۲۹ آگهی، ۴۶ آگهی عدد حقوق داشتند. میانه پیشنهادها ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان در ماه بود و کمترین پیشنهاد از ۲۰ میلیون شروع می‌شد. خالص یا ناخالص بودن پیشنهاد در آگهی معلوم نیست.

• بر پایه نقش: کارشناس کنترل کیفیت ۳۰ تا ۴۰ (۲۴ آگهی)، مسئول فنی همراه کنترل کیفیت ۳۰ تا ۴۰ (۹ آگهی)، کارشناس آزمایشگاه ۲۵ تا ۳۵ (۵ آگهی) و سرپرست یا مدیر کنترل کیفیت ۵۰ تا ۷۰ میلیون (۵ آگهی).
• بر پایه سطح: میانه سطح کارشناس ۳۰ تا ۴۰ (۳۸ آگهی) و مدیر میانی ۶۵ تا ۷۷٫۵ میلیون (۴ آگهی) بود.
• بر پایه جا: استان تهران ۳۰ تا ۴۰ (۲۳ آگهی)، البرز ۳۰ تا ۳۵ (۶ آگهی) و استان‌های دیگر ۲۷ تا ۴۰ میلیون (۱۷ آگهی).

چه چیزی این حقوق را بالا می‌برد؟

پله مدیریت بیشترین اثر را دارد: در همین گروه، میانه دریافتی کارشناس ارشد در تهران ۳۸ و مدیر ۵۹ میلیون تومان بود. بعد از آن، شیفت شب اضافه می‌آورد؛ قانون کار برای کار بین ساعت ۲۲ تا ۶ صبح ۳۵ درصد اضافه تعیین کرده است. سرویس، ناهار و بیمه تکمیلی هم در بعضی آگهی‌ها آمده بود و در مقایسه دو پیشنهاد باید حساب شود.

آگهی‌ها فقط یک رشته نمی‌خواهند. از ۱۲۹ آگهی، ۸۲ آگهی (۶۴٪) صنایع غذایی را پذیرفته بودند، ۲۶ آگهی شیمی، ۲۰ آگهی زیست‌شناسی و علوم آزمایشگاهی، ۱۸ آگهی مهندسی شیمی، ۱۷ آگهی رشته‌های کشاورزی و ۱۲ آگهی مهندسی صنایع. بیشتر آگهی‌ها چند رشته را با هم پذیرفته بودند.

سه راه دانشگاهی

• علوم و مهندسی صنایع غذایی: رشته اصلی این کار که در دانشکده‌های کشاورزی خوانده می‌شود. راه کنکور و ظرفیت‌های آن در صفحه رشته صنایع غذایی آمده است.
• علوم و صنایع غذایی گرایش کنترل کیفی و بهداشتی: رشته‌ای در دانشگاه‌های علوم پزشکی که نامش مستقیم به همین کار اشاره دارد.
• شیمی یا زیست‌شناسی: راه آزمایشگاه. این افراد آزمون را خوب بلدند و باید فرایند تولید غذا را در کارخانه یاد بگیرند.

در کارشناسی ارشد، مجموعه «بهداشت و کنترل کیفی مواد غذایی» در گروه دامپزشکی و گرایش‌های رشته علوم و مهندسی صنایع غذایی دو راه ادامه تحصیل‌اند. برای سطح کارشناس، آگهی‌ها ارشد نمی‌خواستند: فقط ۵ آگهی کارشناسی ارشد خواسته بودند.

سابقه: بیشتر آگهی‌ها دو سه سال می‌خواهند

۴۳ آگهی عدد سابقه نوشته بودند و میانه آن ۲ سال بود: ۱۶ آگهی ۲ سال، ۱۴ آگهی ۳ سال و ۶ آگهی ۱ سال. فقط ۴ آگهی صریحا تازه‌کار را پذیرفته بودند. برای همین کارآموزی تابستانی در کارخانه، کار در آزمایشگاه همکار یا آزمایشگاه خصوصی آزمون غذا و حتی کار در آزمایشگاه دانشگاه، در رزومه اول وزن زیادی دارد.